Μολύνσεις του Πάολο Τζιορντάνο

Μετάφραση Άγγυ Βλαβιανού

  Μεταξύ της 29ης Φεβρουαρίου και της 6ης Μαρτίου, λίγο πριν την είσοδο της Ιταλίας σε πλήρη περιορισμό, ο Πάολο Τζιορντάνο έγραψε τις Μολύνσεις. Αυτό το δοκίμιο αποτελεί επέκταση ενός άρθρου που δημοσίευσε στις 25 Φεβρουαρίου στην καθημερινή εφημερίδα Corriere della Sera του Μιλάνου, όπου εξήγησε, χρησιμοποιώντας στατιστικά στοιχεία, γιατί οι άνθρωποι πρέπει να παραμείνουν απομονωμένοι. Το κείμενο, που διαβάστηκε 3,5 εκατομμύρια φορές στην ιστοσελίδα της εφημερίδας, του έδωσε την ώθηση να γράψει αυτό το δοκίμιο, που διασχίζει τα μαθηματικά, την οικολογία και τις πληροφορίες. «Αυτό το μικρό βιβλίο είναι, σε κάποιο βαθμό, το ξαφνικό τέλος ενός εγχειρήματος που ξεκίνησε για μένα εδώ και πολύ καιρό».

Αποσπάσματα του βιβλίου δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Le Monde https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/03/24/paolo-giordano-je-ne-veux-pas-passer-a-cote-de-ce-que-l-epidemie-nous-devoile-de-nous-memes_6034192_3232.html και ακολουθεί η μετάφραση στα ελληνικά.

Πάολο Τζιορντάνο: «Δεν θέλω να προσπεράσω όσα μας αποκαλύπτει η επιδημία για εμάς τους ίδιους».

Παραμένοντας προσγειωμένοι

Σε αυτήν τη σπάνια 29η Φεβρουαρίου, ένα Σάββατο αυτής της δίσεκτης χρονιάς, όπου γράφω, τα επιβεβαιωμένα κρούσματα παγκοσμίως έχουν ξεπεράσει το όριο των 85.000 –σχεδόν 80.000 μονάχα στην Κίνα- και ο αριθμός των νεκρών πλησιάζει τις 3.000. Ένας μήνας και κάτι παραπάνω που αυτός ο παράξενος λογιστικός απολογισμός αποτελεί το φόντο των ημερών μου.

Αυτήν τη στιγμή κοιτάζω τον διαδραστικό χάρτη του πανεπιστημίου Τζον Χοπκινς. Οι κόκκινοι κύκλοι που ξεχωρίζουν πάνω στο γκρίζο φόντο σηματοδοτούν τις ζώνες διάδοσης: χρώμα συναγερμού που θα μπορούσε να έχει διαλέξει κανείς με περισσότερη οξύνοια. Είναι πολύ γνωστό όμως, οι ιοί είναι κόκκινοι, το επείγον είναι κόκκινο. Αν η Κίνα και η Νοτιοανατολική Ασία έχουν εξαφανιστεί κάτω από μια και μόνη κόκκινη κηλίδα, ο κόσμος ολόκληρος έχει παγώσει και το rash [ιατρικός όρος που αναφέρεται στο δερματικό εξάνθημα] αναπόφευκτα θα επιδεινωθεί.

Η Ιταλία, προς μεγάλη έκπληξη πολλών παρατηρητών, βρέθηκε στο βάθρο αυτού του ανταγωνισμού που προκαλεί άγχος. (…) Τα ραντεβού μου για τις επόμενες ημέρες έχουν ακυρωθεί λογω των περιοριστικών μέτρων. Ματαίωσα κάμποσα εγώ ο ίδιος. Και βρέθηκα σ΄ ένα απροσδόκητο κενό. Ένα παρόν που το μοιράζομαστε πάρα πολλοί: διασχίζουμε ένα διάστημα αναστολής της καθημερινότητάς μας, τη διακοπή του ρυθμού μας, όπως γίνεται σε κάποια τραγούδια, όταν τα κρουστά παύουν και η μουσική μοιάζει να διαστέλλεται.. Τα σχολεία έκλεισαν, αραίωσαν τα αεροπλάνα στον ουρανό, στους διαδρόμους των μουσείων αντηχούν μοναχικά βήματα, παντού σιωπή μεγαλύτερη απ’ ό,τι συνήθως.

Αποφάσισα να χρησιμοποιήσω το κενό αυτό για να γράψω. Για να κρατήσω σε απόσταση τα προμηνύματα και να βρω έναν καλύτερο τρόπο να σκεφτώ πάνω σε όλα αυτά. Η γραφή έχει πολλές φορές την ικανότητα να μεταβάλλεται σε έρμα που σε κρατά στη γη. Δεν είναι μόνο αυτό: δεν θέλω να προσπεράσω αυτό που η επιδημία μας αποκαλύπτει για τον εαυτό μας. Άπαξ και υπερβεί κανείς τον φόβο, οι ιδέες εξατμίζονται και χάνονται στη στιγμή-έτσι συμβαίνει πάντοτε και με τις αρρώστιες.

Όταν θα διαβάζετε αυτές τις σελίδες, η κατάσταση θα έχει αλλάξει. Τα νούμερα θα είναι διαφορετικά, η επιδημία θα έχει εξαπλωθεί, θα έχει φτάσει σε κάθε ποτισμένη γωνιά του πλανήτη, ή θα έχει εξημερωθεί- δεν έχει σημασία. Οι σκέψεις που σήμερα γεννά η μόλυνση θα έχουν ακόμη αξία. Επειδή δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα τυχαίο δυσάρεστο γεγονός ούτε με μια μάστιγα. Αυτό που συμβαίνει δεν έχει τίποτα το καινούργιο: έχει ξανασυμβεί και θα ξανασυμβεί.

Paolo Giordano

O συγγραφέας Paolo Giordano

Τα απογεύματα του σπασίκλα

Θυμάμαι κάποια απογεύματα, όταν ήμουν στις δυο τελευταίες τάξεις του λυκείου, για να γενικεύσω. Αντέγραφα μια μακριά σειρά συμβόλων από ένα βιβλίο, βήμα βήμα, για να συμπυκνώσω σε ένα αποτέλεσμα περιορισμένο και κατανοητό: 0, -½, a2. Έξω από το παράθυρό μου κατέβαινε η νύχτα και το τοπίο χανόταν, τη θέση του έπαιρνε το είδωλο του προσώπου μου καθώς το φώτιζε η λάμπα του γραφείου μου. Γαλήνια απογεύματα. Φούσκες ευταξίας μέσα στις οποίες περνούσα λίγο χρόνο σε μια ηλικία όπου όλα, μέσα μου και έξω από μένα –κυρίως μέσα μου- έμοιαζαν με χάος που στροβιλίζεται. Πολύ πριν από το γράψιμο, τα μαθηματικά μου έπετρεπαν να βάζω φρένο στην αγωνία. Μου συμβαίνει ακόμη, με το που ξυπνάω το πρωί, να αυτοσχεδιάζω υπολογισμούς και αριθμητικές ακολουθίες: είναι συνήθως το σήμα ότι κάτι δεν πάει καλά. Υποθέτω ότι αυτό δείχνει τι σπασίκλας είμαι. Το αποδέχομαι. Και ζω συμφιλιωμένος με αυτό, ας το θέσω έτσι. Όμως, σε συτή την παρούσα στιγμή, τα μαθηματικά δεν είναι μονάχα μια αγαπημένη για τους σπασίκλες απασχόληση που τους επιτρέπει να περνούν ευχάριστα τον χρόνο τους: είναι το απολύτως απαραίτητο εργαλείο για να κατανοήσουμε την κατάσταση και να ξεφορτωθούμε τις εικασίες.

Προτού μεταβληθούν σε επείγοντα ιατρικά περιστατικά, οι επιδημίες αποτελούν μαθηματικές περιπτώσεις που χρήζουν επείγουσας μαθηματικής σκέψης. Επειδή τα μαθηματικά δεν είναι στην πραγματικότητα η επιστήμη των αριθμών, αλλά η επιστήμη των σχέσεων: συσχετίσεων που περιγράφουν τους δεσμούς και τις ανταλλαγές μεταξύ διαφορετικών οντοτήτων αφήνοντας στην άκρη το από τι αποτελούνται αυτές οι οντότητες, καθιστώντας τις αφηρημένες δια της χρήσεως γραμμάτων που τις συμβολίζουν, δια της χρήσεως λειτουργιών λειτουργιών, φορέων, σημείων και περιοχών. Η μόλυνση είναι μια λοίμωξη του δικτύου των σχέσεών μας.

Τα μαθηματικά της μόλυνσης.

Τη βλέπαμε στον ορίζοντα σαν σύννεφα που μαζεύονται, η Κίνα όμως είναι πολύ μακριά, και λέτε, ε, και τι έγινε… Όταν η μόλυνση έπεσε πάνω μας, ήταν σαν κεραυνός.

Για να διαλύσω τη δυσπιστία μου, θεώρησα καλό να προστρέξω στα μαθηματικά με αφετηρία το μοντέλο SIR [μαθηματικό μοντέλο μολυσματικών ασθενειών], τη διαφανή ραχοκοκαλιά οποιασδήποτε επιδημίας (…).

Το CoV-2 [SARS-CoV-2, ο τύπος του κοροναϊού που προκαλεί την επιδημία Covid-19] είναι η πιο βασική μορφή της ζωής που γνωρίζουμε. Για να καταλάβουμε τη δράση του, πρέπει να υιοθετήσουμε την περιορισμένη νοημοσύνη του, να μας δούμε όπως μας βλέπει. Και υπενθυμίζουμε ότι το CoV-2 δεν ενδιαφέρεται διόλου για μας, την ηλικία μας, το φύλο μας, την εθνικότητά μας ή τις προτιμήσεις μας. Για τον ιό, ολόκληρη η ανθρωπότητα χωρίζεται σε τρεις ομάδες: τους Υποψήφιους [S Susceptibles], δηλαδή όλους εκείνους που θα μπορούσε ακόμη να μολύνει, τους Μολυσμένους [I Infectés], δηλαδή όσους έχει ήδη μολύνει, και τους Απορριφθέντες [R Rejetés], δηλαδή εκείνους που δεν μπορεί πλέον να μολύνει.

SIR, δηλαδή Υποψήφιοι [S], Μολυσμένοι [I], Απορριφθέντες [R], δηλαδή ΥΜΑ

Σύμφωνα με τον χάρτη μεταδοτικότητας που δονείται στην οθόνη μου, ο αριθμός των Μολυσμένων ανθρώπων στον κόσμο ανέρχεται σήμερα σε περίπου 40.000, εκείνος των Απορριφθέντων, νεκρών ή ιαθέντων, είναι ελαφρώς υψηλότερος. Αλλά ο αριθμός που πρέπει να προσέξουμε είναι αυτός που δεν αναφέρουμε. Οι Υποψήφιοι, οι άνθρωποι που θα μπορούσε να μολύνει ο CoV-2, αποτελούν έναν πληθυσμό λίγο μικρότερο από 7,5 δισεκατομμύρια ανθρώπων.

Σε αυτόν τον παράξενο μη-γραμμικό κόσμο

Το απόγευμα περιμένω το δελτίο της Πολιτικής Προστασίας. Μόνο αυτό με ενδιαφέρει τώρα. Άλλα εξακολουθούν να συμβαίνουν στον κόσμο, είναι σημαντικά και οι ειδήσεις τα αναφέρουν, αλλά ούτε καν τα βλέπω.

Στις 24 Φεβρουαρίου, ο αριθμός των Μολυσμένων που βρέθηκαν στην Ιταλία ήταν 231. Την επόμενη ημέρα, είχε αυξηθεί σε 322. Την επόμενη μέρα, σε 470, κατόπιν 655, 888, 1.128 Σήμερα, μια βροχερή 1η Μαρτίου, είναι 1.694, Καθόλου δεν είναι αυτό που θα θέλαμε. Ούτε αυτό που προβλέπαμε (…). Όταν κάτι μεγαλώνει, έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι η ανάπτυξή του θα είναι ίση αό τη μια μέρα στην επόμενη. Για να το θέσουμε με μαθηματικούς όρους, περιμένουμε πάντοτε μια γραμμική πρόοδο. Είναι ισχυρότερο από εμάς.

Όμως, η αύξηση των κρουσμάτων είναι όλο και μεγαλύτερη. Φαίνεται εκτός ελέγχου. Θα έτεινα να προσθέσω: αυτός είναι ένας από τους τρόπους που βρήκε ο ιός για να μας στριμώξει άσχημα, αλλά θα ήταν υπερβολική παραχώρηση εκ μέρους μου στην περιορισμένη νοημοσύνη του. Στην πραγματικότητα, η ίδια η Φύση δεν είναι δομημένη με γραμμικό τρόπο. Η Φύση προτιμά τις ιλιγγιώδεις αναπτύξεις ή, αντίθετα, συνήθως, τις πολύ ηπιότερες, τους εκθέτες και τους λογαρίθμους. Η Φύση είναι εκ φύσεως μη γραμμική.

Οι επιδημίες δεν αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα. Ωστόσο, μια συμπεριφορά που δεν εκπλήσσει τους επιστήμονες μπορεί να σοκάρει όλους τους άλλους. Η αύξηση των περιπτώσεων γίνεται έτσι «έκρηξη», στους τίτλους των εφημερίδων είναι «ανησυχητική», «δραματική», ενώ ήταν απλά προβλέψιμη. Είναι η παραμόρφωση του φυσιολογικού που προκαλεί τον φόβο. Τα κρούσματα Covid-19 δεν αυξάνονται με σταθερότητα στην Ιταλία ούτε πουθενά αλλού, σε αυτή τη φάση, αυξάνονται πολύ πιο γρήγορα, και αυτό δεν είναι διόλου, μα διόλου, μυστηριώδες.

Ευχόμαστε το καλύτερο

Χθες βράδυ πήγα για φαγητό σε φίλους. Αυτή είναι η τελευταία φορά, είπα μέσα μου. Όταν θα ξεπεραστεί το όριο των 2.000 κρουσμάτων, θα μπω σε απομόνωση με δική μου απόφαση. Μπαίνοντας στο σπίτι τους δεν φίλησα κανέναν, πράγμα που πρόσβαλε λίγο τους καλεσμένους. Στην πραγματικότητα, ήταν κυρίως προβληματισμένοι. Αυτή η επιδημία φαίνεται να έχει ριζώσει στο μυαλό μου περισσότερο από ό,τι θα έπρεπε. Είμαι μάλλον υποχόνδριος γενικότερα, πότε πότε το βράδυ ζητάω από τη γυναίκα μου να δει μήπως έχω πυρετό ακουμπώντας το μέτωπό μου, όμως δεν είναι αυτό. Δεν φοβάμαι μήπως αρρωστήσω. Τι φοβάμαι τότε; Όλα όσα αυτή η μόλυνση ενδεχομένως θα αλλάξει. Το να ανακαλύψω ότι η σκαλωσιά που πάνω της οικοδομείται ο πολιτισμός έτσι όπως τον ξέρω είναι ένας πύργος από τραπουλόχαρτα. Φοβάμαι το άγραφο χαρτί, την tabula rasa, αλλά και το αντίθετό του: το να περάσει μάταια ο φόβος αυτός, χωρίς να αφήσει πίσω του ούτε ίχνος.

Στο δείπνο όλοι έλεγαν κάθε τόσο: «Σε μια εβδομάδα θα τελειώσει», «Μα ναι, θα δείτε, λίγες μέρες ακόμη κι όλα θα ξαναγίνουν φυσιολογικά». Μια φίλη με ρώτησε γιατί ήμουν σιωπηλός. Απλώς σήκωσα τους ώμους μου, δεν ήθελα να είμαι αυτός που τραβάει αναίτια τον μοχλό του συναγερμού, κι ακόμη χειρότερα ο γρουσούζης που μόνο για κακό μιλάει.

Μπορεί να μην έχουμε αντισώματα κατά του CoV-2, έχουμε όμως αντισώματα ενάντια σε ό,τι μας προκαλεί σύγχυση. Θέλουμε πάντα να γνωρίζουμε τις ημερομηνίες έναρξης και λήξης των πραγμάτων. Είμαστε συνηθισμένοι στο να επιβάλλουμε εμείς τον ρυθμό μας στη φύση, όχι το αντίστροφο. Απαιτώ λοιπόν να τερματιστεί η μόλυνση σε μια εβδομάδα, ώστε να επιστρέψουμε στο φυσιολογικό. Το απαιτώ ελπίζοντάς το.

Αλλά, με τη μετάδοση, πρέπει να γνωρίζουμε τι είναι λογικό να ελπίζουμε. Επειδή δεν ισχύει ότι το να ευχόμαστε το καλύτερο αντιστοιχεί στο να το ευχόμαστε με τον σωστό τρόπο. Το να περιμένουμε ότι θα συμβεί το αδύνατον, για να μην πούμε ακόμη και το εξαιρετικά απίθανο, μας εκθέτει σε επανειλημμένη απογοήτευση. Το ελάττωμα της μαγικής σκέψης σε μια τέτοια κρίση δεν είναι τόσο το ότι είναι λανθασμένη, όσο το ότι μας οδηγεί κατευθείαν στην αγωνία.

Να σταματήσει πραγματικά η μόλυνση

«-Πώς σταματάει λοιπόν πραγματικά η μετάδοση;
– Με εμβόλιο.
– Τι γίνεται αν δεν υπάρχει εμβόλιο;
– Με περισσότερη υπομονή».


Οι επιδημιολόγοι γνωρίζουν ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσεις την επιδημία είναι να μειωθεί ο αριθμός των Υποψηφιων. Η πυκνότητά τους στον πληθυσμό πρέπει να μειωθεί, προκειμένου να καταστεί η διάδοση απίθανη.

Τα εμβόλια έχουν τη μαθηματική δύναμη να μας μετακινήσουν από την κατηγορία των Υποψηφιων στην κατηγορία των Απορριφθεντων χωρίς να πρέπει να περάσουμε ενδιαμέσως από την ασθένεια. Τα εμβόλια μας ενδιαφέρουν επειδή μας σώζουν από τον ιό, αλλά ενδιαφέρουν ακόμη περισσότερο τους λοιμοξιολόγους επειδή μας σώζουν από την επιδημία. Δεν θα ήταν καν απαραίτητο να εμβολιαστούμε όλοι, θα αρκούσε να εμβολιασθούμε κατά ένα σημαντικό ποσοστό, επιτυγχάνοντας αυτό που ονομάζεται «ανοσία αγέλης».

Όμως, το CoV-2 ωφελείται από την τύχη των πρωτάρηδων. Μας έπιασε παρθένους κι απροετοίμαστους, χωρίς αντισώματα ούτε εμβόλιο. Είναι υπερβολικά καινούργιος για εμάς. Αναγόμενο σε μοντέλο ΥΜΑ, αυτή το φορτίο νεωτερικότητας του ιού σημαίνει ότι είμαστε όλοι Υποψήφιοι.
Να γιατί οφείλουμε να αντισταθούμε όλοι για όσο χρειάζεται.
Το μόνο εμβόλιο που διαθέτουμε είναι μια ελαφρώς δυσάρεστη μορφή προνοητικότητας.

Τα μαθηματικά της προνοητικότητας

Ήθελα να φτάσω στα βουνά με κάθε κόστος. Αυτές οι διακοπές ήταν η ανταμοιβή μου μετά από μια εξεταστική περίοδο. Οι φίλοι μου το ήθελαν πάρα πολύ, όπως κι εγώ, χώρια που είχαμε προπληρώσει για όλα, το ξενοδοχείο Aux Deux Alpes και επιπλέον, με κάμποση τόλμη, τα εβδομαδιαία εισιτήριά μας για να κάνουμε σκι στο χιονοδρομικό. Στην έξοδο της σήραγγας Salbertrand πέσαμε σε χιονοθύελλα. Ίσως μόλις άρχιζε, γιατί ο δρόμος ήταν ακόμα καθαρός. «Θα περάσουμε», είπαμε. Δέκα χιλιόμετρα μετά, βρεθήκαμε στη σειρά, πίσω από άλλα σταματημένα αυτοκίνητα. Βάλαμε τις αντιολισθικές αλυσίδες όλοι μαζί, με όποια προσπαθεια συνεπάγεται αυτό, ειδικά όταν είναι η πρώτη φορά. Μέχρι τη στιγμή που ξεκινήσαμε το χιόνι είχε φτάσει στους αστραγάλους μας. Τηλεφώνησα στον πατέρα μου. Με πολύ ήσυχο τόνο, μου είπε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, το μόνο δυνατό θάρρος είναι να παραιτηθείς.

Του το χρωστάω αυτό το μάθημα σύνεσης και, ακόμη περισσότερο, το μαθηματικό του υπόβαθρο.

Η επιτάχυνση ήταν πάντα μια από τις εμμονές του. Στον αυτοκινητόδρομο, όταν κάποιο αυτοκίνητο μας προσπερνούσε σαν πύραυλος, ο πατέρας μου έλεγε πάντα ότι ο οδηγός του αγνοούσε προφανώς πως η δύναμη της πρόσκρουσης δεν αυξάνεται αναλόγως προς την ταχύτητά του, αλλά αναλόγως προς το τετράγωνό της. Ήμουν παιδί, δεν γνώριζα τις βασικές έννοιες για να πιάσω το νόημα αυτής της φράσης, ούτε καν. Την επαναπροσέγγισα πολύ αργότερα υπό το φως της Φυσικής. Στον τύπο της κινητικής ενέργειας, δηλαδή αυτής ενός κινούμενου σώματος, δεν είναι η ταχύτητα που φαίνεται, αλλά το τετράγωνό της:

E = 1/2 mv2

Έτσι, η πρόσκρουση ήταν η ενέργεια, και ο πατέρας μου μου μιλούσε για τη διαφορά μεταξύ της γραμμικής αύξησης και της μη γραμμικής αυξησης. Μου επεσήμανε ότι η αυθόρμητη σκέψη είναι μερικές φορές λανθασμένη. Η επιτάχυνση στον αυτοκινητόδρομο δεν ήταν τόσο επικίνδυνη όσο πίστευα: ήταν πολύ, πάρα πολύ πιο επικίνδυνη.

Πόδι-χέρι-στόμα

Στο Μιλάνο έχουν κλείσει σχολεία, πανεπιστήμια, μουσεία, θέατρα, αθλητικές αίθουσες. Στο κινητό μου έρχονται φωτογραφίες ερημιάς από τους κεντρικούς της πόλης. Ο Δεκαπενταύγουστος συμβαίνει στις 2 Μαρτίου. Εδώ στη Ρώμη εξακολουθούμε να αναπνέουμε αέρα κανονικότητας, αλλά είναι μια κανονικότητα υπό προϋποθέσεις. Παντού, διακρίνουμε τον ερχομό της αλλαγής

Η μόλυνση έχει ήδη υπονομεύσει τους δεσμούς μας. Κι έχει φέρει μια μεγάλη μοναξιά: τη μοναξιά των ασθενών στις μονάδες εντατικής θεραπείας, που επικοινωνούν μέσα από ένα μικρό τζάμι, και μια άλλη, διάχυτη, αυτή στα στόματα που κρύβονται πίσω από τις μάσκες, στα καχύποπτα βλέμματα, στην υποχρέωση να μένεις στο σπίτι . Εν μέσω μόλυνσης, είμαστε όλοι ελεύθεροι και όλοι υπό κατ ‘οίκον περιορισμό.

Μια εβδομάδα πριν κλείσω τα δώδεκα χρόνια μου, αρρώστησα με κάτι που το λένε «πόδι-χέρι-στόμα». Τα σπυράκια εμφανίστηκαν, ακριβώς, γύρω από τα χείλη μου και στα άκρα μου. Δεν είχα πυρετό, δεν ήμουν καν άρρωστος, δεν είχα τίποτα εκτός από φαγούρα, αλλά δεδομένου ότι ήταν ένα πολύ μεταδοτικό σύνδρομο, μου επέβαλαν ένα είδος απομόνωσης στο σπίτι. Όποτε έβγαινα από το δωμάτιό μου, έπρεπε να φοράω λευκά γάντια, σαν τον αόρατο άνθρωπο. Ήταν μια πολύ απλή εξανθηματική ασθένεια, και παρόλα αυτά αισθάνθηκα πολύ μόνος, ταπεινωμένος, και θυμάμαι πως έκλαιγα ολόκληρη τη μέρα των γενεθλίων μου.

Σε κανέναν δεν αρέσει να είναι αποκλεισμένος. Και το να γνωρίζουμε ότι ο διαχωρισμός μας από τον κόσμο είναι παροδικός δεν αρκεί για να σβήσει τον πόνο μας. Έχουμε μια απεγνωσμένη ανάγκη να είμαστε με τους άλλους, ανάμεσα στους άλλους, σε απόσταση λιγότερο από ένα μέτρο από όσους είναι σημαντικοί για μας. Είναι μια συνεχής απαίτηση που μοιάζει με την αναπνοή.

Ενάντια στη μοιρολατρεία

Η επιδημία μας ενθαρρύνει να βλέπουμε τους εαυτούς μας ως μέλη μιας κοινότητας. Μας υποχρεώνει να κάνουμε μια προσπαθεια με τη φαντασία μας προσπαθεια στην οποία δεν είμαστε συνηθισμένοι: να δούμε ότι είμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι ο ένας με τον άλλον και να παρουμε υπόψη μας την παρουσία των άλλων στις προσωπικές μας. Εν μέσω μεταδοτικότητας είμαστε ένας και ενιαίος οργανισμός. Εν μέσω μεταδοτικότητας γινόμαστε και πάλι μια κοινότητα. (…)

Όταν ξεσπά μια επιδημία, οι Υποψήφιοι πρέπει να προστατεύουν ο καθένας τον εαυτό του και για να προστατεύουν τους άλλους. Καθε Υποψήφιος συναποτελεί με τους υπόλοιπους μια υγειονομική ταινία που αποκλείει μια μολυσμένη περιοχή.
Έτσι, εν μέσω μετάδοσης, αυτό που κάνουμε ή αποφεύγουμε να κάνουμε δεν αφορά μόνο τον καθένα μας αποκλειστικά. Αυτό είναι κάτι που δεν θα ήθελα να ξεχάσω ακόμη κι όταν όλο αυτό τελειώσει.

Έτσι λοιπόν, γυρεύω μια σύντομη διατύπωση, μια φόρμουλα, ένα σύνθημα για να το απομνημονεύσω, και το βρίσκω σε ένα επιστημονικό άρθρο που χρονολογείται από το 1972: Το επί πλέον είναι διαφορετικό («More Is Different»).Ο Philip Warren Anderson έγραψε για τα ηλεκτρόνια και τα μόρια, αλλά επίσης μίλησε για μας: το σωρευτικό αποτέλεσμα των μοναδικών δράσεών μας στην κοινότητα είναι διαφορετικό από το άθροισμα της καθεμιάς μοναδικής επίδρασης με τις άλλες. Εάν υπάρχουν πολλοί από εμάς, καθενός μας η κάθε συμπεριφορά έχει παγκόσμιες συνέπειες που είναι αφηρημένες και δύσκολο να συλλαβουμε. Εν μεσω μεταδοτικότητας, η απουσία αλληλεγγύης είναι πάνω από όλα έλλειψη φαντασίας.

Κανείς άνθρωπος δεν είναι νησί

Όταν ήμουν στο γυμνάσιο, γινονταν πολλές διαδηλώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης. Συμμετείχα μόνο σε μία, κι απογοητεύτηκα. Δεν μπορούσα να καταλάβω εναντίον τίνος διαδηλώναμε: ήταν πολύ αφηρημένο, υπερβολικά γενικό. Για να είμαι ειλικρινής, η παγκοσμιοποίηση δεν μου κακοφαινόταν , υποσχόταν υπέροχη μουσική, σπουδαία ταξίδια.

Ακόμα και σήμερα, λέγοντας «παγκοσμιοποίηση» νιώθω αποπροσανατολισμένος, σαν να πρόκειται για μια ιδέα αόριστη, πολυδιάστατη. Αλλά μπορώ τουλάχιστον να μαντέψω την περίμετρο, τη σχεδιάζουν οι παράπλευρες συνέπειές της. Για παράδειγμα, μια πανδημία. Για παράδειγμα, αυτή η νέα μορφή εκτεταμένης ευθύνης, την οποία κανένας από εμάς δεν μπορεί να ξεφύγει.

Πραγματικά κανένας. Εάν τα ανθρώπινα όντα που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους συνδέονταν το ένα με το άλλο με τη γρμμή ενός μολυβιού, ο κόσμος θα ήταν μια ενιαία, γιγάντια μουντζουρα. Το 2020, ακόμη και ο αυστηρότερος ερημίτης έχει ένα ελάχιστο ποσοστό συνδέσεων. Ζούμε σε ένα πολύ, μα πολύ περισσότερο συνδεδεμένο γράφημα για να χρησιμοποιήσουμε τη μαθηματική γλώσσα. Ο ιός ακολουθεί κάθε γραμμή του μολυβιού και φτάνει παντού.

Αυτός ο υπερβολικά χρησιμοποιημένος αφορισμός του John Donne, «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί», αποκτά εν μέσω μεταδοτικότητας ένα νέο και σκοτεινό νόημα.

Στο σούπερ μάρκετ

Ένας φίλος μου παντρεύτηκε Για πωνέζα. Ζουν στην περιοχή του Μιλάνου και έχουν μια κόρη πέντε χρονών. Μόλις χθες, μητέρα και κόρη ήταν στο σούπερ μάρκετ και δύο τύποι άρχισαν να φωνάζουν ότι για όλα έφταιγαν αυτές κι ότι έπρεπε να γυρίσουν στην πατρίδα τους την Κίνα.
Ο φόβος μας οδηγεί να δρούμε παράξενα. Το 1982, τη χρονιά που γεννήθηκα, διαγνώστηκε η πρώτη περίπτωση AIDS στην Ιταλία. Ο πατέρας μου ήταν τότε 34 χρονών και χειρουργός. Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώτης περιόδου, μου λέει, αυτός και οι συνάδελφοί του δεν ήξεραν πώς να συμπεριφέρονται, κανείς δεν ήξερε ακριβώς τι ήταν αυτός ο ιός. Όταν έπρεπε να χειρουργήσουν ασθενή που έπασχε από AIDS, φορούσαν δύο ζευγάρια γάντια. Μια μέρα στο χειρουργείο, μια σταγόνα αίματος από μια θετική στον ιό ασθενή έπεσε από το χέρι της στο πάτωμα και ο αναισθησιολόγος αναπήδησε προς τα πίσω ουρλιάζοντας.

Ήταν όλοι οι γιατροί, αλλά φοβόντουσαν. Κανείς δεν μπορεί να σταθεί πραγματικά στο ύψος ενός πρωτόγνωρου καθήκοντας. Στο είδος των περιστάσεων που διανύουμε, παρατηρούμε κάθε είδους αντιδράσεις: οργή, πανικό, ψυχρότητα, κυνισμό, δυσπιστία, παραίτηση. Θα πρέπει απλώς να θυμόμαστε κάθε στιγμή ότι οφείλουμε να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί από το συνηθισμένο, λίγο πιο συμπονετικοί. Και για να αποφεύγουμε να φωνάζουμε ακατάλληλες προσβολές πάνω από τα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Σε κάθε περίπτωση – και πέρα ​​από την ανυπέρβλητη δυσκολία μας στο να διακρίνουμε τα ασιατικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους- η μόλυνση δεν είναι εξ ολοκλήρου «δικό τους» λάθος. Αν θέλουμε πραγματικά να ονομάσουμε έναν ένοχο, αυτός είμαστε εμείς.

Μια υπερβολικά εύκολη προφητεία

Οι ιοί είναι μεταξύ των πολλών προσφύγων που προκάλεσε η καταστροφή του περιβάλλοντος. Δίπλα σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα. Αν κατορθώναμε να απαλλαγούμε από ένα κομμάτι εγωκεντρισμού μας, θα διαπιστώναμε ότι δεν είναι τόσο τα νέα μικρόβια που έρχονται σε μας, όσο εμείς μάλλον που πηγαίνουμε και τα ξετρυπώνουμε.

Η αυξανόμενη ανάγκη για τρόφιμα οδηγεί εκατομμύρια ανθρώπους να τρώνε ζώα που κανονικά δεν θα έπρεπε ούτε να αγγίζουν. Στη Δυτική Αφρική, για παράδειγμα, η κατανάλωση δυνητικά επικίνδυνων θηραμάτων – συμπεριλαμβανομένων των νυχτερίδων, οι οποίες στην περιοχή αυτή είναι δυστυχώς οι δεξαμενές του ιού Ebola – αυξάνεται διαρκώς.

Οι επαφές μεταξύ των νυχτερίδων και των γορίλλων, μέσω των οποίων το Ebola μπορεί εύκολα να μεταδοθεί στους ανθρώπους, ευνοούνται από την υπεραφθονία ώριμων φρούτων στα δέντρα, τα οποία με τη σειρά τους είναι σε υπεραφθονία λόγω της όλο και εντονότερης εναλλαγής ασυνήθιστων βροχοπτώσεων και ασυνήθιστων περιόδων ξηρασίας που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή (…)

Προκαλεί ίλιγγο αυτή η σκέψη. Μια θανατηφόρα αλυσίδα αιτίων και αποτελεσμάτων. Ωστόσο, τέτοιες αλυσίδες, αναρίθμητες, απαιτούν επείγοντα προβληματισμό από όλο και περισσότερους ανθρώπους. Επειδή κινδυνεύουμε να βρούμε στην κατάληξή τους μια νέα πανδημία, ακόμα πιο τρομερή από αυτήν. Και επειδή είμαστε εμείς, πάντα εμείς, με όλες τις συμπεριφορές μας, που βρισκόμαστε στην αρχή τους.

Επέτρεψα στον εαυτό μου μια κάποια έμφαση στην αρχή, υποστηρίζοντας ότι αυτό που συμβαίνει έχει ξανασυμβεί και θα συμβεί ξανά. Δεν ήταν μια αυτοσχέδια προφητεία. Δεν ήταν καν προφητεία. Μπορώ ακόμη να προσθέσω τώρα, αμερόληπτα, ότι αυτό που συμβαίνει με το Covid-19 θα συμβαίνει όλο και πιο συχνά. Επειδή η μόλυνση είναι ένα σύμπτωμα. Η μόλυνση εδρεύει στην οικολογία.

Βρέχει κάτω από τον ήλιο

Στη δεκαετία του ’80, ήταν της μόδας τα φουντωτά σγουρά μαλλιά. Εκατοντάδες λίτρα λακ σε σπρέι ψεκάζονταν καθημερινά στον αέρα. Κατόπιν ανακαλύψαμε ότι οι χλωροφθοράνθρακες άνοιγαν μια τρύπα στην οζονόσφαιρα και ότι, εάν δεν ενεργούσαμε αναλόγως, ο ήλιος θα μπορούσε να μας ψήσει.. Όλοι άλλαξαν το χτένισμα τους και η ανθρωπότητα σώθηκε.

Αυτή τη φορά, συμπεριφερθήκαμε αποτελεσματικά και σε συνεργασία. Αλλά ήταν εύκολο να φανταστεί κανείς την τρύπα του όζοντος, ήταν μια τρύπα και όλοι μπορούμε να απεικονίσουμε νοερά μια τρύπα. Από την άλλη πλευρά, αυτό που μας ζητείται να συλλάβουμε σήμερα είναι πολύ πιο ασαφές.

Να λοιπόν ένα παράδοξο της εποχής μας: καθώς η πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο περίπλοκη, εμείς γινόμαστε ολοένα και πιο αντιδραστικοί στην περιπλοκότητα.

Ας πάρουμε την αλλαγή του κλίματος. Η άνοδος της θερμοκρασίας της Γης συνδέεται με τις πολιτικές των τιμών του πετρελαίου και τα σχέδια των διακοπών μας, τα φώτα στο διάδρομο και τον οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, συνδέεται με το κρέας που αγοράζουμε στην αγορά και με την ανεξέλεγκτη, άγρια αποδάσωση. Το προσωπικό και το σύνολο αλληλοσυνδέονται τόσο αινιγματικά, ώστε εξαντλούμαστε πριν ακόμη ολοκληρώσουμε τον συλλογισμό μας. (…)

Εντέλει, η μόνη βεβαιότητα μας είναι ότι ο εγκέφαλός μας δεν φαίνεται να είναι επαρκώς εξοπλισμένος. Αλλά θα ωφελούμασταν να τον εκπαιδεύσουμε, και μάλιστα ταχύτατα. Μεταξύ των ασθενειών που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την κλιματική αλλαγή, εκτός από τον Ebola, είναι η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, η χολέρα, η νόσος του Lyme, ο ιός του Δυτικού Νείλου, ακόμη και η διάρροια, η οποία, αν για μας είναι μια μάλλον αμελητέα ενόχληση, για άλλες περιοχές συνιστά σοβαρότατο κίνδυνο. Εντός ολίγου ο κόσμος θα πνιγεί μέσα στα ίδια του τα σκατά

Ως εκ τούτου, η μεταδοτικότητα της μόλυνσης μας καλεί να προβληματιστούμε. Η καραντίνα προσφέρει την ευκαιρία. Τι να σκεφτούμε; Το γεγονός ότι δεν ανήκουμε μόνο στην ανθρώπινη κοινότητα. Είμαστε το πιο επεμβατικό είδος σε ένα εύθραυστο και πανέμορφο οικοσύστημα.

Παράσιτα

Περνάω τα καλοκαίρια μου στο Σαλέντο, στο νοτιοανατολικό άκρο της περιοχής της Απουλίας. Όταν σκέφτομαι αυτά τα μέρη από μακριά, και αυτό συμβαίνει συχνά, το πρώτο που μου έρχεται στο νου είναι τα ελειόδεντρα. Στο δρόμο από το Ostuni προς τη θάλασσα υπάρχουν μερικά τόσο παλιά και τόσο μεγαλοπρεπή, που δεν φαίνεται να ανήκουν καν στα φυτά. Έχουν εκφραστικούς κορμούς, φαίνονται ευαίσθητοι. Και μερικές φορές ενέδωσα κι εγώ ο ίδιος στη μαγική επιθυμία να αγκαλιάσω κάποιον από αυτούς με τον πόθο να κλέψω λίγη από τη δύναμή του.

Η Xylella fastidiosa ξέσπασε κοντά στο Gallipoli το 2010. Από εκεί άρχισε την υπομονετική πορεία της προς τα βόρεια, μολύνοντας ελιές, το ένα χιλιόμετρο μετά το άλλο. Αρχικά, τα φύλλωματά τους φαινόταν σαν να είχαν καεί, αλλά με τον καιρό τα δέντρα μετατράπηκαν σε σκελετούς. Το περασμένο καλοκαίρι, ενώ οδηγούσα στην οδό ταχείας κυκλοφορίας από το Μπρίντιζι στο Λέτσε, είδα νεκροταφεία γκρίζων δέντρων.

Και όμως δέκα χρόνια δεν έφταναν για να συμφωνήσουν όλοι.

Η Xylella υπάρχει.

Όχι, η Xylella δεν υπάρχει.

(…) Στο μεταξύ, το παράσιτο προχωρά, πολλαπλασιάζεται ανενόχλητο. Εμφανίζεται στην Αντίμπ, στην Κορσική, στη Μαγιόρκα. Η Xylella αγαπάει τις διακοπές.

Ειδήμονες

4 Μαρτίου. Η κυβέρνηση μόλις ανακοίνωσε το κλείσιμο των σχολείων σε ολόκληρη την Ιταλία, και έχω διαφωνήσει κιόλας με δύο τρία άτομα πριν. Εν μέσω μόλυνσης, διαφωνούμε κυρίως πάνω στη διαφορά μεταξύ του Covid-19 και της εποχικής γρίπης. Αλλά και για τα μέτρα περιορισμού, που θεωρούνται πολύ αδύναμα ή υπερβολικά.

Έτσι γίνεται από την αρχή: από τη μια υπάρχουν άνθρωποι που επισημαίνουν την τάση του ιού να σας στείλει στο νοσοκομείο, από την άλλη είναι αυτοί που μιλούν για αυτόν θεωρώντας τον υπερτιμημένο συνάχι. Εκείνοι που λένε να πλένουμε τα χέρια μας λίγο πιο συχνά απ΄ όσο συνήθως, τίποτα περισσότερο, κι όσοι ζητούν να μπει ολόκληρη η χώρα σε καραντίνα. «Σύμφωνα με τους ειδήμονες», «οι εμπειρογνώμονες λένε», «όμως οι ειδικοί πιστεύουν ότι».

«Αυτό που είναι ιερό στην επιστήμη είναι η αλήθεια», έγραψε η Σιμόν Βέιλ. Αλλά ποια είναι η αλήθεια όταν εξετάζουμε τα ίδια δεδομένα, μοιραζόμαστε τα ίδια μοντέλα και καταλήγουμε σε αντίθετα συμπεράσματα;

Εν μέσω μολυνσης, η επιστήμη μας έχει απογοητεύσει. Θέλαμε βεβαιότητες και βρήκαμε απόψεις. Έχουμε ξεχάσει ότι λειτουργεί πάντα με αυτό τον τρόπο, ή μάλλον ότι λειτουργεί μόνο με αυτόν τον τρόπο, ότι η αμφιβολία είναι ακόμη ιερότερη στην επιστήμη παρά στην αλήθεια. Τώρα, αυτό δεν μας ενδιαφέρει. Παρακολουθούμε τους ειδήμονες να τσακώνονται, σαν τα παιδάκια που παρακολουθούν τους γονείς τους να καβγαδίζουν, από τα χαμηλά προς τα ψηλά. Και μετά τσακωνόμαστε κι εμείς μεταξύ μας.

Ο θεός Πάνας

Όταν οι εφημερίδες αποφάσισαν να σταματήσουν να δημοσιεύουν τον αριθμό των κρουσμάτων στα πρωτοσέλιδά τους, είχα μια αίσθηση δυσαρέσκειας και προδοσίας. Άρχισα να ψάχνω αλλού. Εν μέσω μόλυνσης η διαφάνεια στην πληροφόρηση δεν είναι δικαίωμα: είναι μια στοιχειώδης προφύλαξη.

Όσο πιο ευαισθητοποιημένος είναι ο Υποψήφιος – σχετικά με τα στοιχεία, τις περιοχές, την εισαγωγή των ασθενών στα νοσοκομεία – τόσο περισσότερο η στάση του θα μπορεί να αναταποκρίνεται στις απαιτήσεις της κατάστασης (…)

Και όμως, από τις πρώτες ημέρες, αρχίσαμε να κατηγορούμε την ενημέρωση ότι έσπερνε τον πανικό ανακοινώνοντας τους αριθμούς. Επομένως, ήταν καλύτερο να τους αποσιωπούμε ή να βρούμε μια μέθοδο υπολογισμού για να τους ελαχιστοποιούμε. Ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι αμέσως μετά συνειδητοποιούμε πως ο πανικός αποχαλινώθηκε: αν κάποιος μας κρύβει την αλήθεια, σημαίνει πως τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά από ό,τι φαίνεται. Μετά από δύο ημέρες, οι αριθμοί εμφανίστηκαν ξανά στις πρώτες σελίδες σελίδες και παρέμειναν εκεί.

Αυτές οι αποκλίσεις είναι σημάδι μιας ανεπίλυτης σχέσης. Από ένα συναισθηματικό τρίγωνο που προφανώς δυσλειτουργεί στο σύγχρονο κόσμο, όπου πολίτες, θεσμοί και ειδήμονες είναι ανίκανοι να αγαπήσουν ο ένας τον άλλον.

Αν τα θεσμικά όργανα εμπιστεύονται τους ειδήμονες, δεν εμπιστεύονται τόσο πολύ εμάς, τους υπόλοιπους πολίτες, ούτε τη συναισθηματική μας αντίσταση. Ούτε οι ειδήμονες μας εμπιστεύονται πάρα πολύ, μας απευθύνονται με υπερβολικά απλοϊκό τρόπο, τον οποίο θεωρούμε ύποπτο. Όσον αφορά τα θεσμικά όργανα, τα υποψιαζόμασταν κι από πριν και θα συνεχίσουμε να τα υποψιαζόμαστε και μετά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα θέλαμε να προσεγγίσουμε τους ειδήμονες, αλλά τους βλέπουμε να παραπαίουν. Μέσα από την αβεβαιότητα, καταλήγουμε να υιοθετήσουμε ακόμα χειρότερες συμπεριφορές, δίνοντας αφορμές για δυσπιστία.

Ο ιός αποκάλυψε αυτόν τον φαύλο κύκλο, έναν βρόχο δυσπιστίας που συμβαίνει σχεδόν κάθε φορά που η επιστήμη αγγίζει την καθημερινότητά μας. Από αυτόν τον βρόχο, όχι τους αριθμούς, προκύπτει ο πανικός.

Εκτός αυτού, ο πανικός είναι μια κυκλική εφεύρεση του θεού Πάνα. Μερικές φορές ο θεός έμπηγε τις φωνές κι ούρλιαζε τόσο δυνατά, ώστε τρόμαζε από την ίδια του τη φωνή και το ‘βαζε στα πόδια τρομοκρατημένος από τον ίδιο του τον εαυτό.

Μετρώντας τις μέρες

(…) Καθώς η επιδημία εξελίσσεται, προσεγγίζοντας 100.000 κρούσματα, παρακολουθώ την κατάρρευση του ημερολογίου μου. Ο Μάρτιος δεν θα ακολουθήσει τα προβλεπόμενα. Θα δούμε πώς θα πάει ο Απρίλιος. Είναι ένα παράξενο αίσθημα απώλειας ελέγχου, δεν είμαι συνηθισμένος σε αυτό, αλλά ούτε και του πηγαίνω κόντρα. Δεν υπάρχει ούτε ένα από τα ραντεβού αυτά που να μην μπορεί να αναβληθεί ή να ακυρωθεί δίχως τύψεις. Αντιμετωπίζουμε κάτι μεγαλύτερο που αξίζει την προσοχή και τον σεβασμό μας. Που απαιτεί όλες τις θυσίες και όλη την ευθύνη για τα οποία είμαστε ικανοί.

Αυτή η κρίση συνδέεται στενά με το χρόνο. Με τον τρόπο που οργανώνουμε, στρίβουμε, υπομένουμε το χρόνο. Βρισκόμαστε στο έλεος μιας μικροσκοπικής δύναμης που έχει την αλαζονεία να παίρνει αποφάσεις για εμάς. Βρισκόμαστε συμπιεσμένοι και θυμωμένοι, σαν κρατούμενοι σε μια κυκλοφοριακή συμφόρηση, αλλά χωρίς κανέναν τριγύρω μας. Σε αυτόν τον αόρατο κλοιό, θα θέλαμε να επιστρέψουμε στην ομαλότητα, υποθέτουμε ότι μάλλον δικαιούμαστε να το κάνουμε. Ξαφνικά, θεωρούμε την κανονικότητα το ιερότερο αγαθό μας, ποτέ δεν της είχαμε δώσει μεγάλη σημασία και, αν το σκεφτούμε προσεκτικά, δεν γνωρίζουμε πολύ καλά σε τι συνίσταται: είναι αυτό που απαιτούμε να μας ξαναδώσουν.

Όμως η κανονικότητα έχει διακοπεί και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει μέχρι πότε. Είναι ο καιρός της επικράτησης της ανωμαλίας, πρέπει να μάθουμε να ζούμε σε αυτήν την ανωμαλία, να βρούμε λόγους να την αποδεχτούμε, που να μην είναι μόνο ο φόβος του θανάτου. Μπορεί να είναι αλήθεια ότι οι ιοί στερούνται νοημοσύνης, ωστόσο είναι πιο έξυπνοι από εμάς ως προς το εξής: έχουν την ικανότητα να μεταλλάσσονται γρήγορα, να προσαρμόζονται. Είναι προς το συμφέρον μας να αντλήσουμε διδάγματα. (…).

Ο Ψαλμός 90 περιέχει μια επίκληση που έρχεται συχνά στο μυαλό μου αυτές τις ώρες: «Δίδαξέ μας να μετράμε σωστά τις μέρες μας, έτσι ώστε οι καρδιές μας να συμβαδίζουν με τη σοφία».

Έρχεται στο μυαλό μου ίσως γιατί εν μέσω επιδημίας δεν παύουμε να μετράμε. Υπολογίζουμε τους άρρωστους και τους θεραπευμένους, υπολογίζουμε τους νεκρούς, μετράμε τις νοσηλείες και τα πρωινά των χαμένων μαθημάτων στα σχολεία, μετράμε τα δισεκατομμύρια που καίγονται από τα χρηματιστήρια, τις μάσκες που πωλούνται και τις ώρες που μας χωρίζουν από το αποτέλεσμα του τεστ, μετράμε τα χιλιόμετρα που μας απομακρύνουν από το κέντρο της μόλυνσης και τα δωμάτια των ξενοδοχείων που ακυρώθηκαν, υπολογίζουμε τους δεσμούς μας και όσα αποποιηθήκαμε. Μετράμε και ξαναμετράμε τις ημέρες, κυρίως τις ημέρες, τις ημέρες που θα περάσουν πριν από το τέλος της έκτακτης ανάγκης.

Έχω ωστόσο την εντύπωση ότι ο ψαλμός μας προτείνει μια άλλη στάση: δίδαξέ μας να μετράμε σωστά τις μέρες μας, ώστε να δώσουμε αξία στις μέρες μας. Σε όλες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μας φαίνονται μόνο σαν οδυνηρό διάστημα.

Μπορούμε να πούμε στον εαυτό μας ότι το Covid-19 είναι ένα απομονωμένο ατύχημα, μια τιμωρία ή μια μάστιγα, να φωνάζουμε πως είναι λάθος μόνο αλλονών. Τίποτα δεν μας εμποδίζει. Ή μπορούμε να προσπαθήσουμε να δώσουμε ένα νόημα στη μετάδοση της μόλυνσης. Να χρησιμοποιήσουμε καλύτερα αυτό το κενό χρόνου, να το αξιοποιήσουμε για να συλλογιστούμε πάνω σε όσα η κανονικότητα μας εμποδίζει από το να συλλογιστούμε: πώς φτάσαμε εντέλει μέχρι εδώ, πώς θα επιθυμούσαμε να ξαναπιάσουμε τη ροή της ζωής μας.

Να μετράμε τις μέρες. Με την καρδιά μας να συμβαδίζει με τη σοφία. Να μην επιτρέψουμε να περάσει μάταια όλο αυτός ο πόνος.

Πάολο Τζιορντάνο.

 

 

 

Γεννημένος στο Τορίνο το 1982, διδάκτωρ θεωρητικής φυσικής και μυθιστοριογράφος, ο Πάολο Τζιορντάνο κέρδισε παγκόσμια φήμη από το πρώτο του βιβλίο, Η Μοναξιά των Πρώτων Αριθμών (2008), το οποίο πούλησε πάνω από 3 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Ακολούθησαν Το Ανθρώπινο Σώμα (2013), Αξεδιάλυτες Ουσίες (2015) και Καταβροχθίζοντας τον Ουρανό (2019), όλα στις εκδόσεις Le Seuil.

Το πλήρες κείμενο του βιβλίου Contagions του Paolo Giordano, από τις εκδόσεις Seuil, βρίσκεται εδώ:

https://en.calameo.com/read/005979625d140008ddc18?authid=4PKPf5EqldpJ

Στην Ιταλία οι Μολύνσεις θα κυκλοφορήσουν στις 26 Μαρτίου από τις εκδόσεις Einaudi ως ηλεκτρονικό βιβλίο σε συνεργασία με την Corriere della Sera – ο συγγραφέας θα δωρίσει μέρος των πνευματικών του δικαιωμάτων για τη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και της επιστημονικής έρευνας.

Στη Γαλλία οι εκδόσεις Le Seuil διαθέτει τις Μολύνσεις (Contagions) προς ελεύθερη ανάγνωση στην ιστοσελίδα της από τις 24 Μαρτίου, πριν από την έντυπη κυκλοφορία στα βιβλιοπωλεία (μετάφραση από τα ιταλικά της Nathalie Bauer, 64 σελίδες, 9,50 ευρώ). Η Le Monde δημοσιεύει αποκλειστικά μεγάλα αποσπάσματα από αυτό το βιβλίο, το οποίο ολοκληρώθηκε πριν από περίπου τρεις εβδομάδες. Μια αιωνιότητα. Αλλά μια προφητική αιωνιότητα.

Μετάφραση Άγγυ Βλαβιανού

Αγαπητοί μου φίλοι,

Όπως είναι κατανοητό στον καιρό του κορονοϊού συμφώνησα με τον εκδότη μου την αναβολή της έκδοσης του βιβλίου μου “Ένα Μπλουζ για την Φώτιση” για ένα διάστημα και μέχρι να επανέλθει η κατάσταση σε κάποια κανονικότητα. Μέχρι τότε σας ευχαριστώ για την αγάπη σας, να προσέχετε, και μείνετε σπίτι. Εύχομαι σύντομα όταν όλα έχουν περάσει να βρεθούμε και να είμαστε όλοι υγιείς και γεροί.

https://iordanisp.wordpress.com/2012/06/21/%CE%BA%CE%B9-%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD-%CF%8C%CE%BB%CE%B1-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BD%CF%8C-%CE%B7%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B9/

 

Ο αγαπητός μου Μάνος Δανέζη επέλεξε ένα απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο μου το οποίο και έχει προλογίσει για να σχολιάσει την σημερινή μας κατάσταση.Τον ευχαριστώ από καρδιάς

Danezis-Poulkouras

Μάνος Δανέζης: Στις δύσκολες αυτές στιγμές ας θυμάστε μια παλιά αφρικάνικη ρήση: «Δεν υπάρχει τρόπος για να βγεις από την έρημο παρά μόνο αν τη διασχίσεις»

(Από το νέο βιβλίο του Ιορδανη Πουλκούρα,
«Ένα μπλούζ για τη φώτιση», εκδόσεις Αρχέτυπο)

«Η κρίση είναι ευκαιρία, τραγική ευκαιρία να ξαναδούμε πάλι τα θεμελιώδη της ύπαρξης μας. Να δούμε πάλι μετά από χρόνια πως δίπλα μας υπάρχουν άνθρωποι με σάρκα, οστά, και ανάγκες, όπως ακριβώς και εμείς. Με ελαττώματα που μας κάνουν πραγματικούς και ελάχιστα ίσως προτερήματα που αυτά ακριβώς μας κάνουν πολύτιμους για την κοινή μας ζωή. Χρειάζεται να απλώσουμε το χέρι μας, όχι για φιλανθρωπία. Γραπώνουμε γερά το χέρι του «πλησίον» σε αλληλεγγύη. Το χέρι που τραβάς έξω από τη λάσπη είναι το ίδιο που στη συνέχεια θα σε στηρίξει για να σηκωθείς στα πόδια σου.
…… στις δύσκολες αυτές στιγμές ας θυμάστε μια παλιά αφρικάνικη ρήση: Δεν υπάρχει τρόπος για να βγεις από την έρημο παρά μόνο αν τη διασχίσεις»

 

ΠΑΝΤΑ ΑΝΥΠΟΜΟΝΩ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΩ τη στήλη Εν Ιορδάνη όταν φτάνει στα χέρια μας, εδώ στο ΑΒΑΤΟΝ. Εν μέρει, επειδή ποτέ δεν ξέρω πού θα μας πάει αυτή τη φορά ο Ιορδάνης Πουλκούρας: στη Σμύρνη πριν την καταστροφή, σε ένα εργαστήριο νευροβιολογίας στη Σορβόννη, στο Παρίσι του ’68, στο κέντρο του Γαλαξία; Θα μιλήσουμε για τον Λέοναρντ Κοέν, για το Άλεφ, ή για τη χαρά του τελευταίου τσιγάρου; Αναμενόμενα λοιπόν, ενθουσιάστηκα όταν ο Ιορδάνης αποφάσισε να συνδυάσει νέα, αδημοσίευτα κείμενα και αγαπημένες στήλες στο καινούργιο του βιβλίο με τίτλο «Ένα Μπλουζ για τη Φώτιση» (Εκδόσεις Αρχέτυπο). Και φυσικά, έπρεπε το συντομότερο να μάθω περισσότερα γι’ αυτό το νέο του ταξίδι…

Δήμητρα Νικολαΐδου

Ένα-Blues-για-την- Φώτιση

Τελικά Ιορδάνη ο παππούς σου ήταν μάγος;

Ναι. Με δυο-τρεις έννοιες. Για αρχή, ακολουθούσε μια παράδοση, την τέχνη του χρυσού, που συνδέεται με την αλχημεία και τη μαγεία. Επίσης, αν πούμε ότι μάγος είναι αυτός που παίρνει τη ζωή του στα χέρια του και την ορίζει πέρα από επηρεασμούς και κοινωνικά πρέπει, τότε ο παππούς μου έκανε ακριβώς αυτό: έφυγε από την Τουρκία βράδυ, μόνο με τα ρούχα του, πήγε στη Συρία, έστρωσε γραμμές τραίνου, έσκαψε, έφτασε στην Αλεξάνδρεια, έγινε κρουπιέρης και κατάφερε να φτάσει στη Γαλλία όπου βρισκόταν η υπόλοιπη οικογένειά του, η γυναίκα του και το νεογέννητο παιδί του που δεν είχε δει ποτέ. Συναντήθηκαν στο Παρίσι, έμειναν εκεί δυο-τρία χρόνια, και μετά πήγαν στον Νότο. Κι εκεί έμειναν μέχρι που κάποια στιγμή το μαγικό τραπεζάκι του υπέδειξε το όνομα του πλοίου που θα τους έφερνε στην Ελλάδα, μια χώρα που την είχε ονειρευτεί, αλλά δεν την είχε δει ποτέ.

Τι ήταν αυτό το μαγικό τραπεζάκι;

Σου άρεσε απ’ ό,τι καταλαβαίνω ιδιαίτερα αυτή η ιστορία… Λοιπόν, ήταν ένα τρίγωνο τραπεζάκι με γράμματα επάνω, που κουβαλούσε μαζί του. Δεν έπρεπε να έχει πρόκα πάνω του, καθόλου σίδερο ή μέταλλο. Έβαζε πάνω ένα χοντρό χαρτί, που βοηθούσε να γλιστράει ο οδηγός από το ένα γράμμα στο άλλο. Είχε διδαχθεί και αυτή την τέχνη στην πατρίδα του, σε περιοχές μυθικές, που τις μαθαίνουμε από τις διηγήσεις των παλαιών σαν να είναι ένας απολεσθείς παράδεισος.

Καταγόταν από τη Λυκία, στη Μάκρη: ένα τόπο που είναι στην καρδιά της αρχαίας Ιωνίας. Όπως πλησιάζεις από τη θάλασσα, βλέπεις στα βουνά σκαλισμένες σπηλιές που μοιάζουν σαν αρχαίοι ναοί, αλλά είναι τάφοι. Οπότε ναι, ο παππούς μου ήταν μάγος που έφτασε σ’ εμάς από έναν τόπο μαγικό, θαυμαστό και οριστικά χαμένο.

Στην οικογένειά μου βέβαια μέχρι που ξεπήδησα εγώ, υπήρχε ένα τραύμα όσον αφορά τον εσωτερισμό και επομένως το συγκεκριμένο διήγημα είναι και αρκετά προσωπικό.

Εσύ τι πιστεύεις πως του μιλούσε μέσα από αυτό το τραπεζάκι;

Ποιος ξέρει. Ένας λέει, πνεύματα. Ένας άλλος λέει, ο ίδιος του ο εαυτός. Κι ένας τρίτος λέει, ο Άλλος. Το έτερό σου. Κι επειδή μου αρέσει να μένω στον χώρο του μύθου, δεν προσπαθώ να το ερμηνεύσω.

Τελικά όταν ασχολείσαι με τον εσωτερισμό, τον εαυτό σου δεν προσπαθείς να βρεις;

Εντελώς. Και ο άλλος δεν είναι παρά μια δική σου πλευρά, με την οποία δεν μπορείς ποτέ να συμβαδίσεις σε αυτόν τον κόσμο. Αυτό δείχνει και η ιστορία του Ιακώβ που πάλεψε στο όνειρό του με τον άγγελο. Και γι’ αυτό πάνω στην πέτρα που είχε για μαξιλάρι όσο ονειρευόταν, στηρίχθηκε όλη η Δυτική εσωτερική παράδοση. Ο άγγελος, όπως λέει η ραβινική παράδοση, ήταν ο Άλλος του εαυτός, αυτό το κομμάτι που δεν θα αγγίξεις ποτέ όσο είσαι στον δυαδικό κόσμο, όμως τον επηρεάζεις και σε επηρεάζει.

Κι εδώ περνάω σε κάτι άλλο που με γοήτευσε στο βιβλίο σου: τα άλματα που κάνεις, από το Ζεν στην τζαζ, από την Ανατολή στην Προβηγκία, από τον Λέοναρντ Κοέν στους Σούφι. Τι ψάχνεις μέσα σε όλα αυτά;

Η πρώτη απάντηση είναι «δεν ξέρω». Με την έννοια της ανατολίτικης παροιμίας που λέει «αφού δεν ξέρεις πού θες να πας, μη χάνεις χρόνο ψάχνοντας τον σωστό δρόμο. Το θέμα είναι να προχωράς». Αφού περπατάς, κάπου θα φτάσεις. Πριν είκοσι χρόνια θα μπορούσα να σου πω ότι ψάχνω αυτό, ψάχνω εκείνο. Σήμερα θα σου πω, «δεν ξέρω». Με την κατανόηση ότι δεν υπάρχουν ήχοι ή εικόνες στον κόσμο μας που να μπορούν να το εκφράσουν.

Τελικά αυτό δεν είναι το θέμα, να καταφέρεις να μένεις με το ερώτημα;

Ακριβώς. Όταν πάψουν οι βεβαιότητες, τότε μόνο μπορείς να αρχίσεις να ψάχνεις.

Μέσα σε όλες αυτές τις παραδόσεις, τους μύθους, τις ιστορίες που παρουσιάζεις στο βιβλίο σου, έχεις βρει κάποιον κοινό παρονομαστή;

Ναι, αναφέρομαι και στο βιβλίο στις εμμονές μου και μια από αυτές είναι η μνήμη. Γνώρισα παραμυθάδες που έμεναν στη Μάκρη και την Ιτέα, στη Μικρά Ασία. Είναι μια παράδοση που ξεκινά από την ελληνική αρχαιότητα, η Τέχνη της Μνήμης, και συνεχίζεται σήμερα στην Ασία, στον Λίβανο, στις χώρες του Μαγκρέμπ – πριν εκατό χρόνια τους έβρισκες και στην ελληνική Ιωνία.

Αυτοί οι άνθρωποι πληρώνονταν να έρθουν σε ένα γάμο, μια γιορτή, να καθίσουν δυο μέρες και να τραγουδήσουν και να αφηγηθούν ιστορίες για όλους, μεγάλους και μικρούς. Και είχαν διάφορα μνημοτεχνικά εργαλεία για να θυμούνται τις ιστορίες αυτές, εργαλεία βασισμένα στα πλατωνικά αρχέτυπα.

Η ιστορία αυτή ξεκίνησε με τον Σιμωνίδη τον Κείο, που κλήθηκε παραμυθάς σε ένα γάμο. Επειδή τους έλεγε συνέχεια ιστορίες με τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη και τους ζάλισε, ο γαμπρός του έδωσε τη μισή αμοιβή και του είπε να ζητήσει τα υπόλοιπα από τους δίδυμους θεούς. Δεν μπορούσε να κάνει κάτι, πήρε τα λεφτά και κάθισε να φάει και να πιει. Τότε ένας σκλάβος τον φώναξε και του είπε πως τον ζητούσαν δυο παιδιά. Ο Σιμωνίδης βγήκε έξω, δεν είδε κανέναν, αλλά εκείνη τη στιγμή έγινε σεισμός και σκοτώθηκαν όλοι μέσα στο σπίτι…

Το θέμα είναι πως επειδή κανείς δεν μπορούσε να αναγνωρίσει τα πτώματα, δεν μπορούσαν να κάνουν και σωστή κηδεία. Ο Σιμωνίδης, λοιπόν, σκέφτηκε πως αν έφερνε στον νου του τη σκηνή της μεγάλης σάλας, των καθισμάτων και του τραπεζιού, θα θυμόταν πού καθόταν ο καθένας. Έτσι κατάλαβε ότι κατασκευάζοντας ένα νοητικό χώρο θα μπορούσε να φυλά εκεί μνήμες και να τις ανακαλεί κατά βούληση. Η τέχνη αυτή πέρασε μετά σε ρήτορες, όπως ο Κικέρων, που την ανέπτυξαν για τους δικούς τους σκοπούς.

Αυτή η τέχνη, λοιπόν, πέρασε στη συνέχεια στην Ευρώπη, όπου θεωρήθηκε αιρετική, την επανάφερε ο Raymond Lull, με τους Κανόνες της Ιπποσύνης, και ο Τζιορντάνο Μπρούνο, που θανατώθηκε στην πυρά ως αιρετικός. Την ίδια εποχή, το 1600, ένας μαθητής του αναμόρφωσε τις παλιές τεκτονικές συντεχνίες στη Σκωτία και για πρώτη φορά περιέλαβε στους Κανόνες τους εσωτερικά θέματα, λέγοντας πως ο δάσκαλος οφείλει να κατέχει την Τέχνη της Μνήμης.

Και από εκεί εξαπλώνεται στη Δυτική κουλτούρα.

Τα περισσότερα εσωτερικά έργα τέχνης που βλέπεις, έχουν μνημοτεχνικά στοιχεία, κάτι που ξέρουν ελάχιστοι, ενώ οι περισσότεροι βλέπουν απλά έναν πίνακα ή ένα ποίημα. Μνημοτεχνικά στοιχεία υπάρχουν και στα δημοτικά μας τραγούδια: λέει ένας μια φράση και οι άλλοι την επαναλαμβάνουν. Είναι ένας τρόπος να μεταφέρει κανείς αυτό που ξέρει στους πολλούς και εκείνοι να το απομνημονεύσουν εύκολα, σχεδόν χωρίς να το καταλαβαίνουν.

Ο κλασσικός τρόπος βέβαια είναι ο «αρχιτεκτονικός», όπου φτιάχνεις ένα νοητικό οικοδόμημα, ένα δωμάτιο, μέσα στο οποίο βάζεις «ιδιαίτερα» αντικείμενα. Αν θέλεις να θυμηθείς κάποιον, βάζεις στη γωνία του δωματίου ένα άγαλμα με μια χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα, π.χ. τεράστια μύτη, που τον θυμίζουν. Γύρω από αυτό τοποθετείς σταδιακά επίσης αντικείμενα που η εικόνα τους σχετίζεται με τις αναμνήσεις σου. Κι έτσι θυμάσαι ολόκληρες σκηνές ή και κείμενα, σαν να ανοίγεις ένα νοητικό συρτάρι και να τα βρίσκεις όλα εκεί.

Κάπως έτσι το 1550 μ.Χ. ο Καμίλο έφτιαξε τα πρώτα Windows (σε μορφή συρταριού και όχι παράθυρου) προκειμένου να μαζέψει όλη τη γνώση που υπήρχε. Επειδή όλες οι μυητικές διαδικασίες προέρχονται από το θέατρο, δημιούργησε ένα αμφιθέατρο, τοποθέτησε τον παρατηρητή στη θέση του ηθοποιού, και στις εξέδρες που ήταν διαρρυθμισμένες σε επτά επτάδες, έβαλε ονόματα αρχαίων θεοτήτων, αγγέλων και σεφιρώθ. Κάτω από κάθε όνομα έβαλε ένα συρτάρι και μέσα υπήρχαν κείμενα με όλα όσα σχετίζονταν με αυτόν, τις ιδέες που εκπροσωπούσε και τους συσχετισμούς με τις γειτονικές θεότητες. Φυσικά και ο Καμίλο κυνηγήθηκε.

Το θέμα της μνήμης είχε ξεκινήσει από την εποχή του Ερμή Τρισμέγιστου, όταν κάποιοι άνθρωποι ανησυχούσαν ότι με την ανακάλυψη της γραφής θα χάσουμε την ικανότητα να θυμόμαστε.

Πάντα ο κόσμος ανησυχούσε ότι με κάθε νέα τεχνολογία, θα χάσουμε τη μνήμη μας. Και τώρα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο που η μνήμη είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα στη νευροβιολογία, με την οποία επίσης ασχολείσαι στο βιβλίο.

Ναι, ερασιτεχνικά. Με όλα ασχολούμαι ερασιτεχνικά, έχω ένα πρόβλημα με τους επαγγελματισμούς. Το 1981 που ξεκίνησα να ασχολούμαι με τον εσωτερισμό δεν υπήρχε τίποτα. Μόνο ο πρώτος Πύρινος Κόσμος και σε μια γωνιά του κάποιες φωτοτυπημένες ή πολυγραφημένες εκδόσεις με μεταφράσεις του Παναγόπουλου και τα έργα του Γράβιγγερ. Αν είχες την ευκαιρία να ταξιδέψεις στο εξωτερικό, θα έβρισκες κάτι στα αγγλικά και τα γαλλικά και θα γυρνούσες ενθουσιασμένος. Αναλογικά βέβαια, ο κόσμος που ασχολείται και τότε και τώρα, είναι ο ίδιος. Ένα στους χίλιους διαβάζει σοβαρά. Ελάχιστοι μπαίνουν στη διαδικασία να κοιτάξουν πιο βαθιά.

Ωστόσο δεν μας καίει κάποιος. Αυτό είναι μια βελτίωση.

Με τις αλλαγές που γίνονται στην Ευρώπη, θα πρέπει να περιμένουμε άλλα είκοσι χρόνια για να δούμε πώς θα είμαστε τότε. Στην Αμερική, για παράδειγμα, υπάρχουν πολλές πολιτείες που απαγορεύουν να διδαχθεί η θεωρία της εξέλιξης επειδή θεωρούν ότι προσβάλλει τις Αβρααμικές θρησκείες που ακολουθούν. Δηλαδή έρχονται με νομικά κατασκευάσματα να κλειδώσουν και πάλι την επιστήμη και την ελεύθερη έρευνα στα υπόγεια.

Ωστόσο έχει ενδιαφέρον ότι το Βατικανό έχει κάνει μεγάλα βήματα. Πρόσφατα ανάθεσαν διδακτορικά για να ερευνήσουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουν τις ηθικές αξίες και την έννοια του ιερού αγνωστικιστές και θρησκευόμενοι. Οι έρευνες κατέληξαν πως οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως αν δηλώνουν Χριστιανοί ή «δεν ξέρω, το αναζητώ», ψάχνουν τα ίδια πράγματα, έχουν τις ίδιες αγωνίες, είναι εξίσου ηθικοί και σε μερικές περιπτώσεις οι αγνωστικιστές βρίσκονται ένα βηματάκι πιο μπροστά. Και το Βατικανό κατέληξε πως είναι όλοι εξίσου αδέλφια μας, που αναζητούν το ίδιο πράγμα με διαφορετικό τρόπο.

Στο βιβλίο σου υπάρχει ως κεντρικό σημείο η αίσθηση πως έχουμε χάσει πολλά όμορφα πράγματα μέσα στον ρου της Ιστορίας.

Ο Θεοδόσης Τάσιος είχε πει πως αν δεν είχε καεί η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, η Βιομηχανική Επανάσταση θα είχε συμβεί αιώνες νωρίτερα. Ήδη είχαν κίνηση με ατμό. Ήταν θέμα χρόνου να φτάσουμε στην εκβιομηχάνιση. Έχουμε λοιπόν χάσει πολλά πράγματα μέσα από τον φονταμενταλισμό, ο οποίος είναι πάλι εδώ.

Αρκεί να σκεφτούμε πως το Αφγανιστάν και το Ιράν ήταν μοντέρνες χώρες πριν μερικές δεκαετίες, πριν τους πάνε εκεί που τους πήγαν οι φανατικοί. Και αυτό που έκανε το ισλαμικό κράτος, είναι αυτό που έκαναν οι σταυροφορίες, από την ανάποδη: τον Μεσαίωνα ο ισλαμικός κόσμος ήταν προηγμένος, και η Ευρώπη ήταν γεμάτη χρεοκοπημένα πριγκιπάτα που ήθελαν να κάνουν πλιάτσικο. Έτσι έγινε η πρώτη σταυροφορία με το σύνθημα, «Ο Θεός το θέλει».

Το ίδιο ακριβώς κραύγαζαν και οι αφιονισμένοι του ISIS πριν μερικά χρόνια όταν άρχισαν να σφάζουν «άπιστους» σε ζωντανή σύνδεση μέσα από τα δορυφορικά κανάλια. Η Ιστορία επαναλαμβάνεται πάντα από εξουσίες που επεκτείνουν την επιρροή τους χειραγωγώντας ταλαιπωρημένους ανθρώπους, δίνοντάς τους μια ηθική δικαιολογία για να εκτονώνουν τη βία των ενστίκτων τους, μια ψευδαίσθηση δύναμης και «μεγάλου» σκοπού ζωής.

Και η αντίσταση ποια είναι σε όλο αυτό; Γιατί το βιβλίο σου μέσα από τις πολλαπλές ιστορίες του, δίνει την αίσθηση ότι μπορείς να αντισταθείς.

Η αντίσταση είναι ο ένας στους χίλιους να γίνουν δυο στους χίλιους. Αν πάρουμε την Ιστορία στον Δυτικό κόσμο –γιατί μιλάμε πλέον για την ανάγκη ενός Δεύτερου Διαφωτισμού– θα δούμε πως στα τέλη του 17ου αιώνα υπήρχε ένας Πάπας που αποφάσιζε ποιος θα γίνει βασιλιάς.

Έπειτα το ένα τρίτο της Ευρώπης στράφηκε στον Προτεσταντισμό, και ακολούθησε ο Διαφωτισμός, στον οποίο η ταλαιπωρημένη αστική τάξη προσπάθησε να βρει τρόπο να πάει μπροστά. Και πάνω σε αυτό στήθηκε ο σύγχρονος Δυτικός πολιτισμός.

Πολλά πράγματα που θεωρούμε αυτονόητα στη Δύση, δεν θα είχαν νόημα, για παράδειγμα, στην Κίνα. Το πρόβλημα είναι ότι και στην Ευρωπαϊκή Ένωση τις αρχές του Διαφωτισμού δεν τις ενστερνίζονται όλοι, αλλά κρατάμε ό,τι μας βολεύει. Και μετά το 1980, αυτό το «ό,τι μας βολεύει» εξελίχθηκε σε έναν νεοβαρβαρισμό. Είναι κάτι που βιώσαμε έντονα στην Ελλάδα, και γι’ αυτό η ανάγκη για έναν νέο Διαφωτισμό.

Κι εμείς τι κάνουμε για να πάμε προς τα εκεί; Είναι επίσης ένα ερώτημα που θέτεις στο βιβλίο σου.

Αυτό δεν το αποφασίζει κανένας από μόνος του. Αν προσπαθήσει κάποιος να επιβάλλει, θα γίνει ο νέος Χίτλερ. Πρέπει μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων να συνενωθεί και να εκφράσει ένα νέο πνεύμα, και τότε ίσως τα πολιτικοκοινωνικά συστήματα θα ακολουθήσουν.

Είχαμε ένα Διαφωτισμό πριν από 300 χρόνια. Όποιος όμως δοκίμασε να επιβάλλει αυτό που πίστευε ως μοναδική αλήθεια, την απόλυτη λύση που κατείχε και την επιστημονική μοναδικότητα, ανεξάρτητα από τα όποια ευγενικά του ίσως κίνητρα, κατέληξε σε δικτατορία.

Επί Στάλιν έστελναν τους αντιφρονούντες στο ψυχιατρείο, επειδή μόνο ένας ψυχικά ασθενής θα μπορούσε να μην κατανοεί τις επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις εκλεγμένων σοφών μέσα από το σύνολο των απανταχού σοφών. Έ, με τόση επιστημοσύνη, ορθολογισμό και σοφία κάποιοι έσκαγαν και φώναζαν «ο βασιλιάς είναι γυμνός».

Μιλώντας για την επιστήμη, είναι άλλο ένα από τα πράγματα με τα οποία καταπιάνεσαι, συνδέοντάς τα με τον μύθο. Πού είναι η κοινή συνισταμένη;

Σε όλες τις μυθολογίες και σε όλες τις θρησκείες, οι μυθικοί ήρωες, αυτοί που προσπαθούν να διδάξουν επιστήμες και να φτιάξουν μια πόλη για να κατοικήσει με ασφάλεια ο απλός κόσμος, είναι καταραμένοι από τις εξουσίες. Για παράδειγμα ο Κάιν, που έφτιαξε την πρώτη πόλη. Ο Προμηθέας, που δίδαξε τις επιστήμες.

Η δίωξη της ελεύθερης επιστημονικής έρευνας είναι μια ιστορία που έφτασε ως το 1650, οπότε και κάποιοι άνθρωποι που ασχολούνταν με τον εσωτερισμό κατάφεραν και έφτιαξαν τη Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου, από την οποία ξεπηδά η σύγχρονη επιστήμη.

Βέβαια η επιστήμη κάποια στιγμή θεοποιήθηκε, ο θεός έγινε ο Μέγας Ωρολογοποιός και οι κλάδοι της μπήκαν σε απομονωμένα κουτάκια. Λογικό, γιατί το εκκρεμές στην Ιστορία πηγαίνει από το ένα άκρο στο άλλο μέχρι να ισορροπήσει. Σήμερα όμως φτάνει σε μια εποχή που πολλοί βλέπουν ξανά τον κόσμο συνολικά, υπό το πρίσμα της Αναγέννησης, έχοντας όμως όλη την εμπειρία των προηγούμενων αιώνων. Και αυτό το βρίσκω πολύ αισιόδοξο.

Και οι αναζητήσεις συγκλίνουν. Δεν φοβόμαστε πια να εξετάσουμε επιστημονικά τα εσωτερικά ζητήματα.

Ναι. Μετά από 300 χρόνια ξαναγυρνάμε στην ιδέα του Homo Universalis με την εμπειρία πια της επιστήμης. Ενώ είχαμε κάνει τα πάντα μικρά κομματάκια, γυρνάμε στην προηγούμενη συνολική οπτική, οπλισμένοι με νέα τεχνολογία. Ίσως αυτό να αφορά έναν στους χίλιους, αλλά θα αλλάξει τα πάντα.

Το ότι κάποιοι άνθρωποι πλέον μπορούν να μοιραστούν σε κοινότητες αυτό που έχουν στον νου τους, και με την τεχνολογία να αλλάξουν τη σύσταση του κόσμου, αισιοδοξώ ότι μπορεί να μας σώσει από τον νεοβαρβαρισμό. Είναι σαν να φυτεύεις μια καστανιά: δεν θα φας ποτέ καρπό, το κάνεις όμως για τους επόμενους που θα έρθουν.

Υ.Γ. Το βιβλίο μου με τίτλο “Ένα Μπλουζ για τη Φώτιση” θα κυκλοφορήσει στις αρχές Απριλίου 2020. Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον αστροφυσικό καθηγητή κο Μάνο Δανέζη ο οποίος και το προλογίζει.

thumbnail_Retraite_de_Russie_-_Bernard-Edouard_Swebach

Το έλαβα από το  https://freantles.blogspot.com/ με την υπόμνηση, 

«…Only the wasteful virtues earn the sun…» W.B.Yeats

Ας ηχήσουν οι Καμπάνες

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Αύγουστος 2019.

«ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΑΥΤΗ την καθαρή Συνείδηση που γίνονται τα πάντα, από τους θεούς που υπάρχουν ψηλά επάνω έως τη γη χαμηλά κάτω. Τα αντικείμενα μπορεί να θεωρηθούν ως υψηλά ή χαμηλά, αλλά ο ωκεανός της Συνείδησης, πάντα καθαρός, είναι αυτό που πάντα Είναι. Οι σκιές σε έναν τοίχο είναι συνεχώς μεταβαλλόμενες, όμως ο ίδιος ο τοίχος παραμένει σταθερός και ακίνητος. Ομοίως, οι μορφές του σύμπαντος διαμορφώνονται από τη Συνείδηση – το αρχέγονο Ένα».

Το παραπάνω είναι ένα μικρό απόσπασμα από το τεράστιο έργο του Ινδού ποιητή, φιλόσοφου και γιόγκι Sant Dnyaneshwar, που έζησε τον 13ο αιώνα. Και σε αυτόν με έφερε η αναζήτηση ενός άλλου ποιητή και τραγουδοποιού της πρόσφατης εποχής, του Leonard Cohen. Εβραίος, μελετητής τόσο της δικής του εσωτερικής παράδοσης όσο και του χριστιανισμού, και μοναχός Ζεν για ένα διάστημα, προς το τέλος της ζωής του επισκέφθηκε την Ινδία αναζητώντας τις πηγές της σκέψης του Sant Dnyaneshwar και μέσω αυτών να μελετήσει τις έννοιες Sagun και Nirgun.

Τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις; Την φανέρωση του Θεού στη μορφή, το Sagun, και την αιώνια και πανταχού παρούσα Θεϊκή συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή, το Nirgun. Ο πιο συνηθισμένος και περιεκτικός συμβολισμός είναι το χωρίς μορφή ηλιακό φως που αντιστοιχεί στο Nirguna και το ουράνιο σώμα του ήλιου που αντιστοιχεί στο Saguna.

gunas_diagram

Nirguna σημαίνει «χωρίς guna» και προκύπτει η επόμενη ερώτηση: τι είναι αυτό; Guna σημαίνει «κλωστή/νήμα» και είναι τα νήματα που μπλέκονται και υφαίνουν την πραγματικότητα. Συχνά επίσης η λέξη αποδίδεται ως «ποιότητα». Είναι οι ποιότητες που συνθέτουν την πραγματικότητα, δηλαδή τον κόσμο όπως τον βιώνουμε.

Ό,τι υπάρχει, το σύμπαν, η αλήθεια μας κι εμείς οι ίδιοι, αποκτά μορφή από τα τρία αυτά νήματα/ποιότητες, που κάθε στιγμή συνυπάρχουν σε διαφορετικές αναλογίες.

Οι ποιότητες ή νήματα που περιγράφουν την πραγματικότητά μας είναι τρεις: Η Tamas, δηλαδή η νωθρότητα, η μονιμότητα, το σκοτάδι, η ψευδαίσθηση, η απληστία, η αρνητικότητα, αυτό που αναδεικνύει το χειρότερο του είναι μας και το παρελθόν. Η Rajas, που είναι το πάθος και η δράση, η κίνηση, η προσκόλληση, η στεναχώρια, η επιθυμία, ο πράττων και το μέλλον. Και τρίτη η Sattva, που είναι η αρμονία, η γνώση, η καλοσύνη και η χαρά και αντιστοιχεί στο παρόν και την αφύπνιση. Είναι η καθαρή φύση μέσα μας που όμως –προσοχή– δεν είναι απαλλαγμένη από το «Εγώ».

Ποια όμως είναι η σχέση μας μαζί τους μέσα στο ταξίδι της ζωής, αφού όσο υψηλή κι αν είναι μια ποιότητα δεν παύει να είναι μια προβολή μέσα στην πλάνη της ύπαρξης; Υπάρχει μια όμορφη αφήγηση σχετική μέσα από την παράδοση.

Κάποτε ένας μοναχικός ταξιδιώτης διέσχιζε μια ζούγκλα. Ξαφνικά δέχτηκε επίθεση από ένα ληστή που τον έδεσε. Ο ταξιδιώτης άρχισε να παλεύει και να φωνάζει απελπισμένα για βοήθεια, και τότε εμφανίστηκε ένας άλλος ληστής ο οποίος άρχισε να τον χτυπάει.

Οι κραυγές του άτυχου ταξιδιώτη έγιναν γοεροί λυγμοί και τότε εμφανίστηκε ένας άνδρας που έδιωξε τους δυο ληστές και τον έλυσε. Στη συνέχεια προσφέρθηκε να του δείξει τον δρόμο που οδηγούσε έξω από τη ζούγκλα και τον συνόδεψε με ασφάλεια μέχρι το σπίτι του .

Ο ταξιδιώτης γεμάτος ευγνωμοσύνη κάλεσε τον άγνωστο σωτήρα στο σπίτι, αλλά η απάντηση τον άφησε εμβρόντητο: «Μπορώ να έρχομαι μόνο μέχρι εδώ αλλά δεν μπορώ να μπω μέσα στο σπίτι σας, γιατί τότε η αληθινή φύση μου θα εμφανιστεί καθώς είμαι κι εγώ ληστής. Είμαι ο τρίτος ληστής της ομάδας».

Ο τρίτος ληστής, λοιπόν, είναι η προσωποποίηση της τρίτης ποιότητας, της Sattva, η οποία μας βοηθά να περπατάμε στο μονοπάτι της ύπαρξης ξεπερνώντας τα εμπόδια και τους «ληστές». Πρέπει να θυμόμαστε ότι εφόσον είμαστε μαζί της, οι «ληστές», δηλαδή οι άλλες δύο gunas, μπορούν πάντα και κάθε στιγμή να επανεμφανιστούν.

Αυτό είναι το αέναο ταξίδι του εαυτού μας μέσα στην ύπαρξη που υφαίνουν τα τρία νήματα, της πραγματικότητας που σχεδιάζεται από τις αναλογίες και τη σχέση μας με τους τρεις «ληστές».

Όσο και αν μοιάζουν απαραίτητοι με τα δώρα και τις ποιότητές τους, πρέπει κάποτε να βρούμε την δύναμη να απαλλαχτούμε από την πραγματικότητά τους, να τις εγκαταλείψουμε, και να οδεύσουμε προς την απόλυτη πραγματικότητα, εντός του οίκου μας, μακριά από χώρο και χρόνο, χωρίς ανάγκη, ιδιότητες και ιστορία, μπροστά στη γυμνότητα της ολότητας με τα χέρια άδεια.

Αλήθεια, τι μπορείς να κάνεις, τι μπορεί να προσδοκάς σε μια τέτοια στιγμή κενού; Μπροστά σε μια τέτοια στιγμή ο Leonard Cohen εμπνεύστηκε τον στίχο του Anthem: «Χτυπήστε τις καμπάνες που ακόμα μπορούν να ηχήσουν / Ξεχάστε τις τέλειες προσφορές σας / Στο παν υπάρχει μια ρωγμή / Και από εκεί μπαίνει μέσα το φως».

Sagun και Nirgun! Οι θεοί με τη μορφή που πήραν για τους ανθρώπους και η αιώνια και πανταχού παρούσα Συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή. Πόσο κοντά βρίσκονται στο βάθος τους η δυτική εσωτερική παράδοση και η ανατολική σκέψη!

Ως επίλογος μια φράση που θα μπορούσε άνετα να αποδοθεί σε έναν μυστικιστή της ευρωπαϊκής Αναγέννησης αν δεν είχε γραφτεί από τον Sant Dnyaneshwar τον 13ο αιώνα:

«May the Self of the universe be pleased with this sacrifice of words and bestow His grace on me. (ήτοι) Είθε ο Εαυτός του σύμπαντος να είναι ευχαριστημένος με αυτή τη θυσία λέξεων και να παραχωρήσει τη χάρη Του σε μένα».


Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

 

Το Βουνό της Ψευδαίσθησης

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Ιούλιος 2019.

ΚΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο βουνό, μακριά από τον πολιτισμό και τις πόλεις. Ήταν κυρίαρχος στη φύση που τον περίβαλε, το μικρό λιβάδι, το ποτάμι, το δάσος.

Τα ζωντανά του προσφέρονταν για καθημερινή τροφή και οι σπόροι από το στάρι, που είχε διδαχθεί το μυστικό της καλλιέργειάς του από τους γονείς του, του χάριζαν ποικιλία στα γεύματά του.

Μια μέρα αποφάσισε να κατέβει στην πόλη για να εμπορευθεί το κυνήγι του και να δει αν υπάρχει κάτι άξιο λόγου που έπρεπε να μάθει. Περνώντας έξω από ένα φούρνο κοίταξε με απορία τα φρεσκοψημένα καρβέλια. Ο φούρναρης του πρόσφερε μια φέτα ζεστό ψωμί. «Τι είναι αυτό;» ρώτησε. «Ψωμί για φαγητό!» απάντησε ο φούρναρης. Δοκίμασε και ρώτησε ξανά: «Από τι είναι φτιαγμένο;» και του απάντησαν από αλεύρι που γίνεται από σιτάρι.

Στη συνέχεια, καθώς παζάρευε την τιμή για το κυνήγι του, του προσέφεραν μια ωραία πίτα ζυμωμένη σε λάδι. Δοκίμασε λίγο και ρώτησε: «Από τι είναι φτιαγμένη;» και πάλι του απάντησαν «από σιτάρι».

Τέλος, όταν έκλεισε τη συμφωνία του, του έφεραν για γλυκό μια βασιλική πίτα ζυμωμένη με λάδι και μέλι. Ρώτησε πάλι και πήρε την ίδια απάντηση. Όλα τα υπέροχα φαγητά που του είχαν προσφέρει είχαν σαν βάση το σιτάρι.

«Εγώ έχω το δικό μου σιτάρι που είναι η βάση όλων αυτών», σκέφτηκε με περηφάνια. «Δεν έχω ούτε λόγο ούτε χρόνο να ασχοληθώ παραπάνω με αυτά τα παιχνίδια τους». Και ικανοποιημένος με το απόλυτα λογικό συμπέρασμά του επέστρεψε στο βουνό του.

Κάπως έτσι ζούμε οι περισσότεροι στην καθημερινότητά μας. Βγάζουμε πολύ εύκολα λογικά συμπεράσματα χρησιμοποιώντας τη γνώση μας και την προηγούμενη εμπειρία μας.

mountain

  Face In Landscape, εξώφυλλο του βιβλίου The Hidden Spirituality of Men του Matthew Fox

Αυτή η στέρεα λογική μας και η προϋπάρχουσα γνώση που μας κάνει περήφανους καθώς την έχουμε αποκτήσει με κόπους και προσπάθεια, συχνά μας οδηγεί να απαξιώνουμε και να μην επιτρέπουμε να μπουν ποτέ στην ζωή μας νέες εικόνες και ιδέες, νέες εμπειρίες από τις πολλές εκφάνσεις του κόσμου που υπάρχουν και ανθίζουν δίπλα μας, αλλά δεν τις αντιλαμβανόμαστε.

Και αυτό δεν είναι μια προσωπική διαπίστωση. Είναι ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο ο καθένας μας προσεγγίζει κάτι καινούριο στη ζωή του. Έναν άνθρωπο, μια παρέα, μια ιδέα, μια διδασκαλία. Το αντιμετωπίζει επιφανειακά, συγκρίνει συνεχώς και με μόνο μέτρο τη «μεγαλοσύνη» του, τη γνώση του και ό,τι θεωρεί ο ίδιος σπουδαίο.

Αποστηθίζει τις βασικές αρχές που τις αναπαράγει σαν παπαγάλος, χωρίς ποτέ να διανοηθεί ή να προσπαθήσει να διεισδύσει βαθύτερα από την επιφανειακή εικόνα. Και συνήθως, διαπιστώνοντας την ασημαντότητα του προφανούς της εικόνας, το απαξιώνει.

Σε κάθε περίπτωση σύντομα επιστρέφει στην ασφάλεια του «βουνού» του παραμένοντας για πάντα ξένος προς τις άγνωστες απολαύσεις. Χωρίς ποτέ να συνειδητοποιήσει και να καταλάβει ότι κρίνοντας αυστηρά και μόνο με τη λογική της προηγούμενης γνώσης και εμπειρίας του ποτέ δεν θα μπορέσει να δει βαθύτερα από το προφανές, ούτε θα μπορέσει να θαυμάσει άλλους τόπους πέρα από τον περιορισμένο και γνωστό κόσμο του απομονωμένου βουνού του.

Και ο απομονωμένος κόσμος, σαν περίκλειστος από καθρέφτες, μας παραπλανά μέσα από περιπλεκόμενα φάσματα και ανακλάσεις ειδώλων και μας οδηγεί να θεωρούμε τις ψευδαισθήσεις ως νέες πραγματικότητες.

Με αυτές τις πλαστές πραγματικότητες ζούμε, τις παρατηρούμε, τις μελετάμε και τις εξερευνούμε, νομίζουμε ότι τις γνωρίζουμε, συνδιαλεγόμαστε μαζί τους, όμως τελικά τι κερδίζουμε;

Ο Πλούταρχος, ένας εκ των τελευταίων μυημένων της αρχαιότητας και πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών, που έζησε τον πρώτο χριστιανικό αιώνα, στο έργο του Ηθικά μάς αφηγείται μια όμορφη ιστορία:

Κάποιος υποσχέθηκε σε έναν φημισμένο κιθαρωδό, ότι θα του προσφέρει μια μεγάλη αμοιβή για μια εμφάνισή του και ύστερα δεν του έδωσε τίποτα. Όταν ο κιθαρωδός διαμαρτυρήθηκε του απάντησε πως είχε εκπληρώσει την υπόσχεσή του. «Όσο καιρό», του είπε, «μας ευχαριστούσες με το τραγούδι σου, ευχαριστιόσουν κι εσύ με τις ελπίδες που έτρεφες».

Και συμπληρώνοντας ο αρχαίος αυτός μύστης, κατέληξε στο ότι οι ακροάσεις αυτού του είδους, οι σχέσεις αυτού του είδους, εκπληρώνουν τέτοιες –κενές– υποσχέσεις.

Όσο δηλαδή η μια πλευρά –ο κιθαρωδός στην περίπτωσή μας– προκαλεί ευχαρίστηση στους ακροατές, εισπράττει τον θαυμασμό τους. Μετά, όταν τελειώσει η πρόσκαιρη απόλαυση, ταυτόχρονα εγκαταλείπει και τους ακροατές του η δόξα. Και έτσι, μέσα στην ψευδαίσθηση, αναλώνεται μάταια ο χρόνος και η ζωή και των δυο.

Έχει λεχθεί ότι εσωτερικό είναι εκείνο που δεν μπορεί να ειπωθεί. Ο μόνος τρόπος για να το προσεγγίσει κανείς είναι να μάθει να βλέπει πίσω από την εικόνα, να μάθει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές του κειμένου. Και αυτό δεν είναι κάτι το μαγικό, δεν είναι κάποια μυστική συνταγή μιας μυστηριώδους, απόκρυφης παράδοσης. Είναι μια απλή και από παλιά γνωστή αλήθεια. Μια αλήθεια που είναι δύσκολο να πραγματωθεί.

Η πραγματικότητα είναι δίπλα μας, μπροστά στα μάτια μας. Εμείς όμως έχουμε μάθει να βλέπουμε την επιφάνεια και όχι το περιεχόμενο. Έχουμε μάθει να βλέπουμε τις λέξεις και όχι το νόημα. Έχουμε μάθει να ασπαζόμαστε τη γνώμη μας για τον πλησίον και να μη βλέπουμε τις πράξεις και τον λόγο μιας ύπαρξης που έχει τη δική της πορεία.

Ερμηνεύουμε τα πάντα με τη βαθιά ριζωμένη συγκρότηση και γνώση μας, κινούμενοι ως υπνοβάτες στην ψευδαίσθηση της βεβαιότητας και συνεχώς μας διαφεύγει η πραγματικότητα που ανθίζει και πάλλεται πίσω από την εικόνα του προφανούς.

Και ο βαθιά ριζωμένος ορθολογισμός μας, πάντα θα μας οδηγεί πίσω στην ασφάλεια του «βουνού» μας, όπου υπάρχει η πληρότητα της ψευδαίσθησης και μέσα σε αυτήν, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, θα αναλωθεί μάταια ο χρόνος και η ζωή μας. Χωρίς να γευτούμε και να απολαύσουμε όλες τις ομορφιές που φυλά υπομονετικά για εμάς η αιωνιότητα της πραγματικής ύπαρξης.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.