Απρίλιος 2013


Η Μεταφυσική του Φραπέ

από το περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ

Μέσα από το υγρό βάθος μια δίνη διασχίζει τον αφρό χαρίζοντας απόλαυση, ενέργεια και τη δύναμη να δεις συγκεντρωμένος και με άλλο μάτι τον κόσμο που σε περιβάλλει. Μια αγαπημένη συνήθεια των Ελλήνων (πολλοί, χωρίς τεκμηριωμένα επιχειρήματα, τη χαρίζουν ειδικά και μόνο στους Βορειοελλαδίτες) που βρέθηκε να είναι από τα επιχειρήματα των τροϊκανολάγνων για να καταδείξουν ότι καλώς υποφέρουν οι «τεμπέληδες Έλληνες» αφού σκοτώνουν το χρόνο τους μπροστά σε έναν φραπέ.

soyvlaki

  Το υπαρξιακό μπουρδούκλωμα των Αθηναίων σε δυο ερωτήσεις: 

Καλαμάκι ζητούν  στο σουβλάκι τους , καλαμάκι και στον φραπέ τους.

   Τα καφέ ήταν ήδη μια αγαπημένη συνήθεια στην Ανατολή όταν τα ανακάλυψαν οι Ευρωπαίοι. Το πρώτο καφέ στην Ευρώπη ήταν το Rosee’s Coffee House στο Λονδίνο, που το άνοιξε ένας  μετανάστης από την δικιά μας Σμύρνη της Ιωνίας στο Λονδίνο το 1652. Οι πρώτοι του πελάτες ήταν έμποροι και ταξιδευτές που έρχονταν από τη Μεσόγειο. Σε λίγο καιρό τα καφέ είχαν γίνει περίπου εκατό, απόδειξη ότι ήταν μια αγαπημένη συνήθεια των Λονδρέζων.

Στέκια μόνο για άντρες, που εκεί μπορούσαν να συζητήσουν και να ανταλλάξουν πληροφορίες για εμπόριο, προϊόντα, πολιτική και νέες ιδέες που έφταναν από μακριά. Ο καφές κόστιζε ελάχιστα και δεν διατάρασσε τη νηφαλιότητα όπως το αλκοόλ, το αντίθετο μάλιστα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το Χρηματιστήριο του Λονδίνου γεννήθηκε μέσα σε καφέ, η δε διάσημη εταιρεία Lloyds ξεκίνησε ως … καφέ με το όνομα  Edward Lloyd’s Coffee House το 1688.

Σύντομα ξεσηκώθηκαν οι …κυρίες των κυρίων που δεν είχαν πρόσβαση σε αυτά. Ο καφές, είπαν, αυξάνει την ερωτική διάθεση και ωθεί τους πότες συζύγους προς τον όλεθρο της τρυφηλής ζωής. Η αλήθεια είναι ότι μέσα στα καφέ, εκτός από το εμπορικό και οικονομικό αντικείμενο στο οποίο (διεστραμμένα ως προς το ανατολίτικο πνεύμα) είχαν εστιαστεί οι βόρειοι, οι θαμώνες μάθαιναν νέα και τις ουτοπικές ιδέες που κουβέντιαζαν κάποιοι ελευθεριάζοντες νέοι. Νέες ιδέες, ελεύθερες συζητήσεις και νέοι άνθρωποι, όλα μαζί, είναι κακό πράμα.

Με αφορμή λοιπόν το αίτημα των γυναικών, ο βασιλιάς Κάρολος Β΄ διέταξε αρχικά το κλείσιμο των καφέ και στη συνέχεια, αφού αυτά συνέχισαν να υπάρχουν, την αυστηρή επιτήρησή τους και τη θέσπιση ενός ακόμη λόγου διαζυγίου, το αν ο σύζυγος ήταν θαμώνας καφέ!  Ως ήταν φυσικό, τα καφέ έπεσαν σε δυσμένεια κι άρχισαν να κλείνουν. Το  τσάι μετά των κυριών, συνοδευόμενο με προπόσεις για την υγεία του άνακτα, είναι μέχρι σήμερα η αγαπημένη ενασχόληση των Βρετανών.

Στην άλλη πλευρά της Μάγχης όμως, στη Γαλλία, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι ανατολίτικες συνήθειες ήταν ήδη γνωστές στο νότο, εκεί που η Μασσαλία ήταν η πόρτα του εμπορίου Ευρώπης με Ασία. Τα παριζιάνικα καφέ είχαν πολλά κοινά με τα λονδρέζικα και επιπλέον την έντονη δραστηριότητα των ακτιβιστών της πολιτικής και της δημοσιογραφίας, πρωτοπόρων συγγραφέων και καλλιτεχνών. Με αποτέλεσμα να γίνουν στην περίοδο της Επανάστασης τα κέντρα απ’ όπου οι ηγέτες της καθοδηγούσαν το λαό. Ο Ρουσό, ο Ντιντερό, ο Μιραμπό, ο Ροβεσπιέρος σύχναζαν ο καθένας με τους οπαδούς του σε διαφορετικό καφέ.

«Τα καφέ δεν παρείχαν μόνο έναν προστατευμένο χώρο για πολιτικές συναντήσεις, αλλά επιπλέον ένα περιβάλλον όπου διαποτιζόταν και εθιζόταν κανείς σε μια επίγεια ουτοπία. Ηδονιστική αφύπνιση συνδυαζόταν με πολιτικές και υψηλής διανόησης συζητήσεις σε μια ατμόσφαιρα κοινωνικής ισότητας με άμεση επικοινωνία, όλα πρωτοφανή…» (Billington 1980:32)

Η μυθική λάμψη διατηρήθηκε. Νεαροί σκαπανείς των ιδεών και μετέπειτα ηγέτες που άλλαξαν τον τρόπο να βλέπουμε τον κόσμο στις αρχές του 20ου αιώνα με την ψυχανάλυση, το σουρεαλισμό και τα πρωτοπόρα κινήματα τέχνης, πολλοί από τους οποίους ήταν ταυτόχρονα μέλη ομάδων που ανανέωσαν τον δυτικό εσωτερισμό, μελετώντας και τις νέες ιδέες που, για μια ακόμα φορά, έφταναν από την Ανατολή, συναντιόντουσαν και απομονώνονταν από την καθημερινότητα εμπνεόμενοι στο μαγικό χώρο των καφέ.

Τα καφέ αποτέλεσαν μέρος της έμπνευσης του Michel Foucault όταν διατύπωσε τις Ετεροτοπίες, τόπους ιδιόμορφους που δύσκολα εντοπίζεις, εκτός χρόνου και κοινού τόπου, «έτερους τόπους» εντός των οποίων αναπτύσσονται σχέσεις αλληλεπίδρασης με τον υπόλοιπο χώρο. Τόπους με πολλαπλές και αδιόρατα μεταβαλλόμενες έννοιες. Τόπους που προσδιορίζονται πάντοτε σε συσχετισμό με άλλους τόπους ή μέσα από  διαδικασία τοποθέτησης στο χώρο και που ποτέ δεν υπάρχουν κάπου από μόνοι τους. Που διατηρούν  τη λειτουργία τους με το πέρασμα του χρόνου, ακόμα και αν αλλάξουν μορφή. Με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό το να απομονώνονται ή να γίνονται προσβάσιμοι κατά το δοκούν.

Και είναι τα καφέ τέτοιος μαγικός τόπος, θα με ρωτήσετε;

Αναρωτηθείτε ανιχνεύοντας το παρελθόν ή και το παρόν σας. Υπήρξε κάποτε ένας χώρος όπου μαζευόταν η παρέα σας και εκεί, πάνω από ένα καλοχτυπημένο φραπέ, απομονωμένοι, αρχίζατε φανταστικά ταξίδια σε μια δική σας πραγματικότητα; Στους έρωτες που σας προσπέρασαν και που εδώ, εσείς ως Δημιουργοί, δημιουργούσατε και ολοκληρώνατε τη σχέση σε μια ολόκληρη ζωή, βρισκόμενοι σε απόλυτη ρήξη με τον παραδοσιακό χρόνο; Στην  οικονομική και πολιτική καθημερινότητα όπου, πάλι εσείς, ρηξικέλευθα και πρωτοπόρα δώσατε τις λύσεις σας, αυτές που κανείς δεν καταλαβαίνει; «Αν γινόμουν για μια βδομάδα… (υπουργός, πρωθυπουργός, προπονητής κλπ.)», είναι φράση τόσο πολυειπωμένη, που προκαλεί γέλιο, αλλά και στιγμιαία άνοιγμα συνείδησης για όσους κάποτε είχαν ταξιδέψει εκεί. Στην κοινή ουτοπία της παρέας που είχε βρει τη μαγική της είσοδο προς αυτήν μπροστά σε έναν καφέ.

Χώροι ουτοπικοί  και μη πραγματικοί, με τη δυνατότητα να αλλάξουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε, και γι’ αυτό αντιμετωπίστηκαν πάντα με επιφύλαξη, επειδή τελικά προάγουν τις ιδέες της ελευθερίας και της τάξης, μιας άλλης τάξης από τη συμβατική της καθημερινότητας.

Γι’ αυτό όποια χώρα ανέπτυξε κουλτούρα καφέ έχει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σχέση και πρόσβαση στη Μεσόγειο, τη θάλασσα που στις ακτές της γεννιέται συνέχεια το μυστήριο και το θαύμα.

Κανένας Βόρειος δεν μπορεί να το αντιληφθεί αυτό, όσο και να το μελετήσει με στατιστικές και ορθολογικές αναλύσεις. Το αόρατο δεν προκύπτει από υπολογισμούς μακροοικονομικών και νομικές αλχημείες. Εσείς όμως ξέρετε, γιατί σας το ψιθυρίζουν οι αντίλαλοι των διπλανών κόσμων.

Το θαύμα μπορεί να συμβεί, η ουτοπία μπορεί να εμφανιστεί σαν πλοίο που βγαίνει μέσα από την ομίχλη στο λιμάνι, μέσα από μια εστιασμένη θέληση, μέσα από μια συντονισμένη παρέα ή μέσα από ένα φλιτζάνι καφέ. Ή ένα ποτήρι φραπέ, αν θέλετε. Που, ναι -γιατί να το κρύψουμε άλλωστε;- φτιάχτηκε και χαρίστηκε απλόχερα σε όλους μας από τη Θεσσαλονίκη.

Και λίγη βιβλιογραφία:

Ετεροτοπίες και άλλα κείμενα, Michel Foucault ( Πλέθρον)

The Badlands of Modernity Heterotopia and social ordering, Kevin Hetherington (Routledge)

Fire in the Minds of Men,  J. Billington (Temple Smith)

Advertisements

http://www.24grammata.com

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ

Και επιπλέον περιέχει  μια τεράστια ψηφιακή βιβλιοθήκη Ανοικτής Πρόσβασης.

Khalil Gibran ( 1883-1931, Λιβανοαμερικανός ποιητής και  φιλόσοφος)

Την αυγή μπορείς να την φτάσεις μόνο περπατώντας το μονοπάτι της νύχτας.

•     Όποιος δεν ξέρει και δεν ξέρει πως δεν ξέρει, είναι τρελός, απόφυγε τον.
Όποιος δεν ξέρει και ξέρει πως δεν ξέρει, είναι παιδί, μόρφωσέ το.
Όποιος ξέρει και δεν ξέρει πως ξέρει, κοιμάται, ξύπνα τον.
Όποιος ξέρει και ξέρει πως ξέρει, είναι σοφός, ακολούθησε τον.

•     Η λογική, όταν κυβερνά μόνη της, είναι μια περιοριστική δύναμη.

•     Γενναιοδωρία δεν είναι να μου δίνεις αυτό που εγώ χρειάζομαι περισσότερο από σένα, αλλά αυτό που εσύ χρειάζεσαι περισσότερο από μένα.

•     Το πιο βασανιστικό μαρτύριο δεν είναι η κόλαση. Κόλαση είναι η άδεια καρδιά.

•     Υπερβολή είναι μια αλήθεια που έχασε την ψυχραιμία της.

•     Κάθε δράκος γεννά και έναν Άγιο Γεώργιο που θα σκοτώσει τον δράκο.

•     Γενναιοδωρία είναι να δίνεις περισσότερα από αυτά που μπορείς. Υπερηφάνεια είναι να παίρνεις λιγότερα από αυτά που χρειάζεσαι.

•     Η επιθυμία είναι το μισό της ζωής. Η αδιαφορία είναι το μισό του θανάτου.

•     Κάθε άνθρωπος στη γη είναι απόγονος όλων των αρχόντων και όλων των σκλάβων που έζησαν ως τώρα.

•     Ζωή χωρίς αγάπη είναι σαν δέντρο χωρίς άνθη και καρπούς.

•     Πιότερο αγαπητό το επιθυμητό από το αποχτημένο.

Πηγή: http://www.24grammata.com