zoidis aition

Advertisements

Για τα Παιδιά που Γκρέμισαν τον Ουρανό

Η στήλη μου Εν Ιορδάνη από το Περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Φεβρουάριος 2018

Αυτές τις μέρες, ίσως λίγο πριν ή λίγο μετά από τούτη τη στιγμή που με διαβάζεις άγνωστε φίλε μου, θα δεις σε κάποια από τις αγαπημένες σου οθόνες αφιερώματα για έναν Μάη στο Παρίσι πριν 50 χρόνια. Έναν Μάη που οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους και σαν μια λάμψη να διαπέρασε τον πλανήτη. Μια λάμψη που ένωσε παλιό και νέο κόσμο σπρώχνοντας τα πάντα να αλλάξουν.

«Θέλουμε τον κόσμο και τον θέλουμε τώρα!» ούρλιαζε με τα διονυσιασμένα παιδιά της Καλιφόρνιας ο Τζιμ Μόρισον. «Είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο!» επικροτούσαν τα παιδιά στους δρόμους του Παρισιού, της πόλης όπου μετά από λίγα χρόνια θα έφτανε ο Μόρισον για να συναντήσει τον «δαίμονα εαυτού».

Θα ακούσεις διάφορα, φίλε μου, αν δεν έχεις ήδη ακούσει. Πως ήταν χωρίς πολιτικό έρμα, πως τους ένοιαζε μόνο ο ελεύθερος έρωτας και για μια πλάκα κατέβηκαν στους δρόμους, πως δεν συντονίστηκαν με τις άλλες προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις κατά του κατεστημένου και τελικά δεν ήταν και τίποτα σπουδαίο.

Δεκάρα δεν δίνω φίλε μου για τους σοβαρούς αναλυτές. Εγώ θα σου πω την ιστορία που ξέρω.

realist

Να είστε ρεαλιστές, απαιτήστε το αδύνατο”

Η ΓΕΝΝΗΣΗ

Είχε ήδη φτάσει στα μισά του ένας ζορισμένος 20ός αιώνας που έβλεπε τις μεγάλες αυτοκρατορίες —Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία— να χάνουν τις αποικίες τους. Αποικίες σήμαινε πρώτες ύλες, ισχύ και χρήματα και αυτό ήταν αρκετό για δυο παγκόσμιους πολέμους.

Μέσα στον αναβρασμό χωνόταν πάντα βέβαια και η γιαγιά Ρωσία και ο νέος παίκτης της εποχής, δηλαδή οι ΗΠΑ. Η οικονομική ανέχεια, η φτώχεια και η καταστροφή που άφηνε πίσω του ο πόλεμος πήγαιναν αγκαλιά με έναν ακραίο πουριτανισμό.

Οι γυναίκες μπορεί να υπέφεραν εξίσου αλλά δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και δεν εξουσίαζαν το σώμα τους. Πακέτα προς έναν σύζυγο χωρίς δικαίωμα έκτρωσης, αντισύλληψης και λοιπόν αμαρτωλών πρακτικών. Οι έγχρωμοι των ΗΠΑ που θερίστηκαν στη Νορμανδία και στις άλλες εμπόλεμες ζώνες, επιστρέφοντας σακατεμένοι στην πατρίδα τους έγιναν ξανά οι αράπηδες που δεν μπορούσαν να είναι στο ίδιο σχολείο, στο ίδιο λεωφορείο με τους λευκούς.

Η τζαζ μουσική αναπτύχθηκε από αυτούς τους έγχρωμους μέσα στα καμπαρέ της Μονμάρτης σε νύχτες ιερουργίας, όπου κανέναν δεν ένοιαζε το χρώμα, μόνο η στιγμή, ο άνθρωπος και η μουσική.

Τελειώνοντας ο πόλεμος δεν ήρθε η ειρήνη που όλοι ονειρεύονταν. Σκληρές κυβερνήσεις με παλαιολιθικές ηθικές απαιτούσαν άντρες έτοιμους να σκοτωθούν και πάλι και δίπλα τους γυναίκες πρόθυμες να γεννοβολήσουν πολεμιστές.

Η Νότια Ευρώπη, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία κι εμείς, γνωρίσαμε τη δικτατορία σε όλες της τις μορφές. Η Γερμανία και οι δορυφόροι της προσπαθούσαν να συνέλθουν από τη συντριβή τους και η Γαλλία ετοιμαζόταν να χάσει τις τελευταίες της αποικίες.

Εν τω μεταξύ, η Γαλλία είχε αποχωρίσει από το Βιετνάμ και τη θέση της προσπαθούσαν λυσσαλέα να πάρουν οι ΗΠΑ που είχαν περάσει και από την Κορέα χωρίζοντας το βορρά από το νότο. Οι ΗΠΑ, που ψήφισαν ένα νεαρό προοδευτικό πρόεδρο – τον Κένεντιγια να τον δουν να δολοφονείται δημόσια σε εθνικό δίκτυο. Και να τον αντικαταστήσει, χωρίς ψήφο, ένας ίδιος με τους άλλους. Και να ζητά και αυτός νέους ήρωες πρόθυμους να πεθάνουν στο Βιετνάμ για τον ελεύθερο κόσμο.

Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

Τότε άρχισε να φουντώνει ένα κίνημα αμφισβήτησης. Περιθωριακό αρχικά, με κάποιους ποιητές μεγαλύτερους, τους μπίτνικς, και μουσική νέγρικη που την αγάπησαν παιδιά στις εργατουπόλεις της Αμερικής και της Βρετανίας, και την έκαναν Rock n Roll, Rhythm n Blues και Rock.

Αυτά τα παιδιά άκουσαν τους ινδιάνους Σαμάνους στις πεδιάδες, έφεραν τις μελωδίες των Κελτών από απέναντι, τη χορωδία των αφρικάνικων προτεσταντικών εκκλησιών και κάποιοι λίγοι, όπως ο Τζιμ Μόρισον, πρόσθεσαν τη γλώσσα της ελληνικής τραγωδίας και τη βακχική έκσταση του Διόνυσου.

Όλα άρχισαν να παίρνουν ένα δρόμο στο «καλοκαίρι της αγάπης», στο Σαν Φρανσίσκο το 1967. Η νεολαία αντιδρά με περίεργες μουσικές από γκρουπ με πρωτότυπα ονόματα όπως Grateful Dead και Jefferson Airplane. Δίπλα, σαν διαλογισμός, και το σιτάρ του Ravi Shankar, ροκ ψυχεδελικές συναυλίες όπου απαγγέλλει ο πατριάρχης των μπίτνικς, ο Άλαν Γκίνσμπεργκ, και πολύ έρωτας.

Και ακόμα ειρωνεία, απίστευτη ειρωνεία σε ό,τι αφορά την εξουσία και τις σοβαρές της διακηρύξεις. Οι προσκλήσεις επιστράτευσης καίγονται δημόσια και όλοι μαζί βοηθούν να φυγαδευτούν οι λιποτάκτες στο Μεξικό, στον Καναδά και στην Ευρώπη. Α, και να μην ξεχνάμε, τότε έγινε και η δική μας στρατιωτική δικτατορία.

Και φτάνουμε στο σπουδαίο 1968. Στην εξουσία της Γαλλία έχει κατσικωθεί για 10 χρόνια «ο εκλεγμένος βασιλιάς», όπως τον αποκαλούν, ο στρατηγός Ντε Γκολ, ένας τύπος που έχασε όλες τις πραγματικές στρατιωτικές μάχες και επιμένει να διευθύνει τη χώρα του σαν στρατόπεδο.

Ανοίγει αιματηρό πόλεμο με την Αλγερία που είναι αποικία του, για να την ξεπουλήσει σε ένα βράδυ όταν δει ότι δεν τον συμφέρει να συνεχίσει, αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία της και πετώντας στα σκουπίδια τους Γάλλους που διακόσια χρόνια ζούσαν εκεί. Ανθρώπους που βρίσκονται ξαφνικά χωρίς πατρίδα γιατί δεν μπορούν να μείνουν πια εκεί και η «μητέρα» Γαλλία τους θεωρεί ξένους – μαυροπόδαρους τους ονομάζουν ειρωνικά.

Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ

Και τότε συμβαίνει κάτι που δεν είχε υπολογιστεί. Γίνεται μια φοιτητική διαδήλωση κατά του πολέμου του Βιετνάμ, και η αστυνομία επεμβαίνει βίαια και συλλαμβάνει φοιτητές.

Ένας φοιτητής, ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, δημιουργεί μια φοιτητική κίνηση και καταλαμβάνουν στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ την αίθουσα της Φιλοσοφικής. Παραμένουν εκεί για δυο μήνες και οι φοιτητές ολοένα και πληθαίνουν.

Πέρα από την κυβέρνηση, η κατεστημένη αντιπολίτευση, πολιτικά κόμματα, και συνδικάτα αρνούνται να τους πάρουν στα σοβαρά και τους καταδικάζουν, αφού η πολιτική είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να ασκείται από νεαρούς.

Ο πάπας όμως των Γάλλων φιλοσόφων, ο Ζαν Πωλ Σαρτρ, παίρνει συνέντευξη από τον Κον-Μπεντίτ για το περιοδικό Nouvel Observateur, και την επόμενη μέρα οι φοιτητές και τα αιτήματά τους έχουν γίνει παγκόσμιο θέμα.

Στις 27 Απριλίου συλλαμβάνεται ο Κον-Μπεντίτ με βασική αιτιολογία ότι επέλεξε τη γερμανική υπηκοότητα του πατέρα του για να μην πάει στρατό, και οδηγείται σε απέλαση.

Οι κυβερνητικές φυλλάδες ζητούν τη σύλληψη και του Σαρτρ. Όταν ρωτήθηκε ο Ντε Γκολ γιατί δεν το έκανε λέγεται ότι απάντησε «δεν μπορείς να συλλάβεις έναν Βολταίρο».

Ο Ζαν Πωλ Σαρτρ μιλά στους φοιτητές της Σορβόννης. Φωτογραφία του B. Barbey

Εν τω μεταξύ κυκλοφορούν φήμες ότι παρακρατικοί θα επιτεθούν στη Ναντέρ. Οι φοιτητές ανησυχούν και ο κοσμήτορας αποφασίζει να κλείσει τη σχολή. Είναι 2 Μαΐου και εκεί ξεκινούν όλα.

Την επόμενη μέρα ο πρύτανης της Σορβόννης ζητά από την αστυνομία να εκκενώσει το πανεπιστήμιο. Τα πρώτα οδοφράγματα στήνονται στο Καρτιέ Λατέν.

Στις 6 Μαΐου τριάντα χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν και στις συγκρούσεις που επακολουθούν συλλαμβάνονται περισσότεροι από 400. Ο υπουργός παιδείας απαγορεύει να ανοίξουν τα πανεπιστήμια. Οι συνεχόμενες συγκρούσεις στρέφουν την κοινή γνώμη υπέρ των φοιτητών.

Μετά από βίαιες συγκρούσεις που αφήνουν 1.000 τραυματίες, τα εργατικά συνδικάτα, που μέχρι εκείνη τη στιγμή αγνοούσαν επιδεικτικά τους φοιτητές, βγαίνουν από τη νάρκη τους και προσκαλούν σε γενική απεργία.

Στις 13 Μαΐου 800.000 κόσμος πλημμυρίζει τους δρόμους και καταλαμβάνουν τη Σορβόννη. Η γενική απεργία θα συνεχίσει ολόκληρη την επόμενη εβδομάδα με 10.000.000 λαού να διαδηλώνουν σε όλες τις γαλλικές πόλεις και οι καταλήψεις θα επεκταθούν σε εργοστάσια.

΄Έλληνες φοιτητές και αυτοεξόριστοι στις μεγάλες διαδηλώσεις. (Φωτογραφία του Σίμου Τσαπνίδης, ΑΡΧΕΙΟ Μ.Νταλούκας από το  http://zeidoron.blogspot.gr )

 

ΤΟ ΧΤΥΠΗΜΑ

Η κυβέρνηση δημιουργεί «Επιτροπές Υπεράσπισης της Δημοκρατίας» για να χτυπήσουν το χάος και να συμβάλλουν στην αποκατάσταση της τάξης. Την επόμενη μέρα η κρατική ραδιοτηλεόραση (ORTF) κατεβαίνει στην απεργία.

Τότε, η κυβέρνηση βάζει τα μεγάλα μέσα. Καλεί συνδικάτα και εργοδότες και συμφωνούν σε αύξηση των ημερομισθίων κατά 25%, και μείωση του ωραρίου εργασίας κατά 10%.

Μετά τη «γενναιόδωρη» αυτή προσφορά τα οργανωμένα συνδικάτα εγκαταλείπουν τους φοιτητές και ο στρατηγός Ντε Γκολ διαλύει τη Βουλή αναθέτοντας στον πρωθυπουργό του να σχηματίσει προσωρινή κυβέρνηση με την υποστήριξη της «Ενωμένης Αριστεράς».

Όπως γράφτηκε σε τοίχους, «την επόμενη φορά που θα θυμηθείτε την εξέγερση, μην εμπιστεύεστε τους ειδικούς της επανάστασης, σας την έχουν στημένη στη γωνία».

Την ίδια μέρα (29 Μαΐου) σε ένα μυστικό του ταξίδι-αστραπή στη Γερμανία, ο Ντε Γκολ οργανώνει τις ταξιαρχίες των στρατευμάτων που θα βάδιζαν κατά των φοιτητών αν δεν μπορούσε να τους διαλύσει η αστυνομία. Όπως είχε συμβεί και στην Κομμούνα του Παρισιού, η εξουσία δεν έχει κανένα πρόβλημα στο να προσκαλέσει εχθρικό στρατό εναντίον του λαού της, αν δεν μπορεί να επιβάλλει το νόμο και την τάξη της.

Την επόμενη ημέρα (30 Μαΐου) με ένα σκληρό πατριωτικό λόγο, ο Ντε Γκολ καλεί τους νομιμόφρονες σε αντιδιαδηλώσεις εναντία στα αληταριά (chienlit) για την υποστήριξη της «νόμιμης εξουσίας». Οι φοιτητές έχουν μείνει πλέον μόνοι και οι συντονισμένες επιθέσεις αντιδιαδηλωτών και αστυνομίας τους διαλύουν. Ο Μάιος έχει τελειώσει; Όχι ακριβώς.

Τα τανκς εισέβαλαν στην Πράγα σταματώντας την δική της Άνοιξη, το φοιτητικό κίνημα θέριευε στη Γερμανία και την Ιταλία. Την ίδια περίοδο, Απρίλιο-Μάιο, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού οι φοιτητές καταλαμβάνουν το πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και το κρατούν για 2 μήνες μέχρι που τους διαλύει η αστυνομία με την εθνοφυλακή.

Στο Σαν Φρανσίσκο οι φοιτητές καταλαμβάνουν το πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ προσθέτοντας στα δικά τους θέματα και τη συμπαράσταση στους Γάλλους συναδέλφους τους. Συγκρούονται με την αστυνομία που πυροβολεί εναντίον τους αφήνοντας 100 τραυματίες.

Η ταινία Φράουλες και Αίμα περιγράφει εκείνες ακριβώς τις μέρες. Και είναι συγκλονιστικό το φινάλε με τους φοιτητές να τραγουδούν το «Give Peace a Chance» ενώ εισβάλει η αστυνομία — το τραγούδι του Τζoν Λένον στον οποίο εκείνη την περίοδο η αμερικανική κυβέρνηση δεν έδινε άδεια να επισκεφτεί τη χώρα.

Ο «Μάιος» λοιπόν δεν ήταν μόνο το Παρίσι. Αυτό που συνέβη στο Παρίσι ήταν όπως αναφέρει η Κριστίν Ρος στο βιβλίο της για τον Μάη του ’68 και τις Μετέπειτα Ζωές του, η μοναδική «γενικευμένη» εξέγερση στις υπεραναπτυγμένες χώρες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

beaute-dans-la-iordanis

«Και μην ξεχνάς, κάτω από τις πλάκες των πεζοδρομίων κρύβεται μια παραλία. Κάτω από τα τσιμέντα που μας περικυκλώνουν κρύβεται ένας άλλος ήλιος».

 

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Και πέρασαν όλα έτσι σε μια βραδιά; Όχι ακριβώς. Αυτή η πρωτόγονη επαναστατική δύναμη των νέων του ‘68 αξιοποιήθηκε στο έπακρο για να αλλάξει τον κόσμο και την οικονομία.

Η μουσική ροκ μέσα από τα μεγάλα φεστιβάλ διαμαρτυρίας κατά του κατεστημένου και αποθέωσης του έρωτα, που καθιερώθηκαν στο Monterey (1967) και στο Woodstock (1969), ήταν το όχημα που μετέτρεψε ταχύτατα την αγγλική γλώσσα σε Lingua franca (κοινή γλώσσα) του πλανήτη.

Ό,τι δεν κατόρθωσαν οι Άγγλοι και οι Γάλλοι με τη βία ως αποικιοκράτες, το κατόρθωσαν οι Αμερικανοί χρησιμοποιώντας αυτά που αρχικά εμφανίστηκαν ως εχθροί του Συστήματος: τη μουσική και την τέχνη γενικότερα. Η κοινή γλώσσα ήταν το απαραίτητο υπόστρωμα για να εξαπλωθεί η ενιαία αγορά ή παγκοσμιοποίηση – ό,τι δηλαδή ζεις, φίλε μου, από τη μέρα που κατάλαβες τον εαυτό σου.

Τα αιτήματα για αγάπη, ελευθερία, δημοκρατία και παγκόσμια ειρήνη έγιναν θεσμικές βάσεις των σύγχρονων δυτικών κρατών. Οι πόλεμοι δεν είναι πια κατακτητικοί, για την απόκτηση πλούτου, αλλά απελευθερωτικοί για την επιβολή της δημοκρατίας σε λαούς που υποφέρουν (Πόλεμοι του Κόλπου, Γιουγκοσλαβία, Αραβική Άνοιξη κλπ).

Η εναλλακτική σκέψη, οι διαφορετικές πνευματικές κουλτούρες πέρα από τις «κατεστημένες» Εκκλησίες, το New Age, έγιναν και αυτά μέρος του συστήματος. Ποιος από εμάς δεν νιώθει καλύτερα όταν ένας πολιτικός του δηλώνει με σιγουριά ότι το Σύμπαν συνωμότησε για να πετύχει τους στόχους του;

Και βεβαίως όλοι αγαπούν τη Μητέρα Gaia! Η οικολογία είναι μια από τις μεγαλύτερες μπίζνες των τελευταίων δεκαετιών και από κοντά οι Μ.Κ.Ο. των ευαίσθητων και ανησυχούντων, που ευτυχώς προικοδοτούνται ασύστολα κάθε χρόνο από διεθνείς οργανισμούς για να μας φροντίζουν.

Και η τεράστια ευαισθησία και η προσοχή να μην θιχτεί κάποιος αδύναμος έφεραν στην καθημερινότητά μας το πολιτικά ορθό (politically correct) και τον νεοπουριτανισμό. Που εμφανίζονται πάντα στην ώρα τους όταν το παλιό δεν έχει τίποτα άλλο να δώσει.

Όπως είχε συμβεί πριν πενήντα τόσα χρόνια. Μοιάζει σαν να υπάρχει ένα εκκρεμές που από το ένα άκρο (συντηρητισμός/οριακή κοινωνία του ‘60) ταξιδεύει στο άλλο στο ωραίο μας σήμερα. Το μέσο θα ήταν το ιδανικό για όλους αλλά η ζωή δεν είναι ιδανική και η κατάσταση ηρεμίας του μέσου μπορεί να υπάρξει μόνο στιγμιαία.

Θα υπάρξουν νέοι άνθρωποι που σιχτιρισμένοι από την τόση αρμονία και ομορφιά θα αναζητήσουν νέα υλικά για να χτίσουν. Οι περισσότεροι θα αποτύχουν. Θα υπάρξουν και κάποιοι που θα βουτήξουν βαθύτερα στον αρχέτυπο κόσμο και θα προσφέρουν κάτι αληθινά νέο, ικανό να αλλάξει τον ουρανό. Κανείς δεν θα το καταλάβει όταν συμβαίνει. Κάποια στιγμή όσοι υπάρχουν τότε θα διαπιστώσουν ότι το εκκρεμές κινείται ξανά. Μερικοί το λένε και πρόοδο.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

Οι πολιτικοί και οι αναλυτές όλων των αποχρώσεων είχαν αποδομήσει πλήρως το ‘68 σαν κάτι που πρέπει να ξεχαστεί. Προσέξτε όμως τον καινούργιο πρόεδρο της Γαλλίας. Νεότατος, χωρίς πολιτικούς μπαμπάδες, παίζοντας με το φαντασιακό για το μυστηριώδες παρελθόν του παίρνει την εξουσία.

Πώς παρουσιάστηκε στον κόσμο μετά το θρίαμβό του; Πήγε στο Λούβρο δίπλα στην πυραμίδα του τελευταίου Φαραώ, του Μιτεράν. Προχώρησε απολύτως μόνος του προς τα εκεί επί δυο σχεδόν λεπτά —τεράστιος τηλεοπτικός χρόνος— το σκοτάδι, αυτός και η πυραμίδα.

Όταν έφτασε από κάτω της, έτσι που καδραριζόταν κάτω ή μέσα στο τρίγωνό της, μίλησε στο λαό «του». Αυτός ο τύπος ξέρει και παίζει με τα αρχέτυπα. Είναι σίγουρο ότι αυτό που δεν άγγιζαν οι προκάτοχοί του, τον Μάιο του ‘68, αυτός θα το κάνει με κάποιο τρόπο σημαία.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

 Κύκλος των Φίλων στη Θεσσαλονίκη!

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας σύμβουλος έκδοσης του περιοδικού ΑΒΑΤΟΝ και ο Στάθης Γκόνος Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών σας προσκαλούν σε μια διάλεξη και συζήτηση με τον Ψυχίατρο – Ψυχοθεραπευτή Ηλία Ζιάκα για την Συνείδηση.

Την Παρασκευή 20 Απριλίου 2018, στις 8 το βράδυ, στο Βιβλιοπωλείο Αρχέτυπο (Χρυσοστόμου Σμύρνης 8, Θεσσαλονίκη, τηλ. 231 042 9200), Είσοδος ελεύθερη.

https://kyklostonfilon.wordpress.com/

Πότνια Θηρών | Mistress of the Beasts

 Ένα εξαιρετικό άρθρο από το http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/
Η «Πότνια θηρών» είναι τοιχογραφία που ανακαλύφθηκε στον οικισμό του Ακρωτηρίου Θήρας και κοσμούσε τον βόρειο τοίχο του δωματίου του πρώτου ορόφου του κτιρίου που αποκαλείται από τους αρχαιολόγους «Ξεστή 3«. Αποτελεί θεματική ενότητα με την τοιχογραφία με τις «Κροκοσυλλέκτριες» που βρισκόταν στο ίδιο δωμάτιο. Η Ξεστή 3 είναι το μόνο – μέχρι τώρα – αδιαμφισβήτητο δημόσιο ιερό του οικισμού. Στον βόρειο τοίχο του δωματίου υπάρχει παράθυρο. Στο τμήμα του τοίχου στα αριστερά του παραθύρου (δυτικό τμήμα) βρίσκεται η Πότνια θηρών (δέσποινα των ζώων), η οποία, καθισμένη σε βαθμιδωτό θρόνο, δέχεται την προσφορά των κρόκων από κροκοσυλλέκτρια που αδειάζει τα καλάθι της σε ένα πανέρι που βρίσκεται μπροστά της. Δίπλα στην Πότνια θηρών βρίσκεται ένας γρύπας, ενώ μπροστά της ένας κυανοπίθηκος. Η θεά έχει εντυπωσιακή κόμμωση με χρυσό διάδημα, ενώ στα μαλλιά της υπάρχει και κορδόνι με χρυσούς κόμπους. Στο λαιμό της φοράει ένα περιδέραιο από χάντρες με σχήμα πάπιας και ένα περιδέραιο με λιβελούλες, σε διάφορους χρωματισμούς και τα δύο, ενώ στο αυτί έχει χρυσό σκουλαρίκι. Το φόντο της τοιχογραφίας είναι ένα λιβάδι με κρόκους. Η Πότνια θηρών φορά πτυχωτή Μινωική φούστα και πουκάμισο το οποίο αφήνει ακάλυπτο το στήθος.
Potnia Theron
Στο τμήμα της τοιχογραφικής σύνθεσης στα δεξιά του παραθύρου (ανατολικό τμήμα) απεικονίζεται μία κροκοσυλλέκτρια, η οποία μεταφέρει τον κρόκο σε καλάθι στον ώμο της, προφανώς για να πάει να το προσφέρει στην Πότνια θηρών.
Xeste 3
Η συνολική θεματική ενότητα, δηλαδή η τοιχογραφία με τις Κροκοσυλλέκτριες και η τοιχογραφία με την Πότνια θηρών, περιλαμβάνει μία θεότητα, μία ιέρεια και τρεις κροκοσυλλέκτριες.

Από την Μινωική στην Μυκηναϊκή εποχή

Potnia Theron, Mycenae

Η θρησκεία της Πότνιας θηρών βρήκε πρόσφορο έδαφος στην ηπειρωτική Ελλάδα της Μυκηναϊκής εποχής. Η λεπτομέρεια της φωτογραφίας είναι από το μεγαλύτερο κομμάτι μυκηναϊκής τοιχογραφίας που βρέθηκε στη θέση του. Παρότι η ποιότητα του είναι ικανοποιητική, υπάρχουν δείγματα βιασύνης στη ζωγραφική.

Potnia Theron, Mycenae
Στην λεπτομέρεια αυτή παριστάνεται ένα δωμάτιο με δύο κίονες μεταξύ των οποίων στέκεται μια γυναικεία μορφή που κρατά στα υψωμένα χέρια της δεμάτια σίτου. Η κίτρινη ουρά και τα μπροστινά πόδια είναι ό,τι απέμεινε από ένα γρύπα που την συνόδευε. Στα δεξιά υπάρχει ένας βωμός που πιθανώς ήταν αρχικά ολόκληρος επιχρισμένος και διακοσμημένος.

Fresco from Mycenae
Στο ανώτερο επίπεδο την αριστερή πλευρά καταλαμβάνει το πλαίσιο μιας θύρας που κοσμούν ρόδακες, ενώ στα δεξιά μια γυναικεία μορφή με μανδύα που κρατά ξίφος αντικρίζει μια άλλη που κρατά δόρυ. Ανάμεσα τους αιωρούνται δύο αντρικές γυμνές μικρογραφικές μορφές. Όλες οι μορφές έχουν ενταχθεί στο πλαίσιο ενός δωματίου με δάπεδο από πλακάκια ή τούβλα και δύο κίονες με ελικοειδή διακόσμηση, που στηρίζουν την οροφή. Το ένδυμα της αριστερής μορφής είναι μυκηναϊκού τύπου, ενώ της δεξιάς είναι το ίδιο που φοράει η Πότνια θηρών του Ακρωτηρίου, δηλαδή πτυχωτή Μινωική φούστα και πουκάμισο το οποίο αφήνει ακάλυπτο το στήθος.

Στα μάτια μου η τοιχογραφία αυτή παρουσιάζει μια μετάβαση εξουσίας. Η εξουσία, από την Μινωϊκή Ελλάδα περνάει στην Μυκηναϊκή Ελλάδα. Το πιο σημαντικό, όμως, κατά την γνώμη μου είναι ότι αυτή η τοιχογραφία εκφράζει και μια συνέχεια. Μια συνέχεια στον πολιτισμό του Ελλαδικού χώρου…

Η ονομασία «Πότνια θηρών» προέρχεται από τον Όμηρο και είναι τίτλος που δίνει ο ποιητής στην θεά Άρτεμη: «τὸν δὲ κασιγνήτη μάλα νείκεσε πότνια θηρῶνἌρτεμις ἀγροτέρη, καὶ ὀνείδειον φάτο μῦθον·φεύγεις δὴ ἑκάεργε, Ποσειδάωνι δὲ νίκηνπᾶσαν ἐπέτρεψας, μέλεον δέ οἱ εὖχος ἔδωκας·νηπύτιε τί νυ τόξον ἔχεις ἀνεμώλιον αὔτως;»  Ραψωδία Φ, στίχος 470.

Πηγές / Sources:
Μπουλώτης Χρ.: «Πτυχές θρησκευτικής έκφρασης στο Ακρωτήρι«. Περιοδικό ΑΛΣ, Εταιρεία Στήριξης Σπουδών Προϊστορικής Θήρας, Τεύχος 3, Αθήνα 2005
Christos Doumas, «The Wall-paintings of Thera» ISBN-10: 9602202742
Sign in the Archaeological Museum of Mycenae
Representation of Xeste 3 by the University of Oklahoma

[ENG] «Potnia Theron» or «Mistress of the Beasts» is a fresco which existed on the north wall of the room 3A in the first floor of the building «Xeste 3» of the Prehistoric settlement of Akrotiri. [1][2][3] «At the center of the representation is a majestic female figure seated on a stepped structure. Of her elaborate and precious parure, two necklaces are particularly impressive: the beads of one are in the form of ducks and of the other in the form of dragonflies. The outline of her flowing luxuriant locks is followed by a serpentine band with a row of dots along its outer side. The figure is flanked in the left by a blue monkey and the right by a griffin. Behind the monkey is another female figure, slightly bent over as she empties the crocuses from her basket into a large pannier on the ground. Although the lower part of the griffin is not well preserved, its pose is clear. It too is presented as if climbing up to the seated figure, its front legs placed on the stepped structure. Behind the griffin, and beyond the window that existed there, there is another crocus-gatherer, carrying a basket on her left shoulder and supporting it below with the fingers of her left hand. She steadies it by holding the rope tied to the handle high up above her head with her right hand» [Source]. From Minoan to Mycenaean Greece: [4][5][6] The mural is the largest piece of Mycenaean wall painting preserved in situ. Although competent, it shows signs of haste. It and the altar in front of it should be viewed as a single unit representing an architectural setting with three female figures on two different levels. The upper level includes on the left a blank doorway framed with rosettes and to the right, a cloaked female figure holding a sword and facing another woman holding a staff. Between them are two small naked male figurines in mid-air. All these figures are framed in a room with two spiral columns, a brick of tile floor and a ceiling supported by the columns. The lower level includes on the left a room with two columns, within which is a standing female with her hands raised, holding sheaves of wheat. The yellow tail and forepaws are all that remains of a griffin accompanying her. On the right, is an altar which was probably once completely plastered and painted all over. The decoration of «horns» and the painted ends of beams on the side suggests that it represent the exterior of a building. Two female figures are dressed in the kind of clothes worn by Mycenaean women, while the third one wears exactly the Potnia Theron of Akrotiri wears. In my eyes the mural presents a transition of power. The power from the Minoan Greece passes to the Mycenaean Greece. More importantly, though, in my opinion is that this mural represents a continuity. A continuity of the culture in the Greek territory… The first time the name «Potnia Theron» appears is in Iliad xxi.470, when Homer talks about Goddess Artemis.

  Στο ΑΒΑΤΟΝ που κυκλοφορεί το δικό μου κείμενο είναι αφιερωμένο στα παιδιά που κάποτε γκρέμισαν τον ουρανό. Από το Σαν Φρανσίσκο και το Γούντστοκ μέχρι το Παρίσι όπου πριν 50 χρόνια, “…Έναν Μάη οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους και σαν μια λάμψη να πέρασε τον πλανήτη . Μια λάμψη που ένωσε παλιό και νέο κόσμο σπρώχνοντας τα πάντα να αλλάξουν. “Θέλουμε τον κόσμο και τον θέλουμε τώρα” ούρλιαζε με τα διονυσιασμένα παιδιά της Καλιφόρνιας ο Τζιμ Μόρισον, “Είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο” επικροτούσαν τα παιδιά στους δρόμους του Παρισιού, της πόλης που μετά από λίγα χρόνια θα έφτανε ο Μόρισον για να συναντήσει τον “δαίμονα εαυτού»…”.

beaute-dans-la-iordanis

Η επικαιρότητα της ουτοπίας, του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΕΡΤΙΚΑ

Από τις ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ με αφορμή το βιβλίο του Στέφανου Ροζάνη, Η ουτοπία και οι εικόνες της, εκδόσεις Έρμα.

Ο Στέφανος Ροζάνης είναι ένας διανοούμενος που η ακαδημαϊκή του ταυτότητα δεν έχει κατορθώσει να συνθλίψει τις ποιητικές, δηλαδή δημιουργικές, καταβολές του. Αυτό γίνεται ορατό τόσο στις μελέτες του για τον ρομαντισμό μα και σε ό,τι θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε πολιτικές παρεμβάσεις του. Εξηγούμαι: στα πολιτικά του δοκίμια, όπως αυτά για την ουτοπία, δεν ενεργεί σαν ένας ιατροδικαστής, σαν ένας ανατόμος, αντιμετωπίζοντας το θέμα του με την ψυχρή στάση εκείνου που έχει μπροστά του ένα άψυχο σώμα, αλλά ερωτοτροπεί με την ψυχή και το σώμα του αντικειμένου του φθάνοντας στο σημείο να δημιουργεί μια ταυτότητα του υποκειμένου, του εαυτού του, με το αντικείμενο.

Έτσι όποιος θελήσει να αναζητήσει ένα κείμενο σε απόσταση από τον συγγραφέα μάλλον θα πρέπει να απογοητευτεί αφού η ψυχή του συγγραφέα έχει ταυτιστεί με τη διάσωση της ψυχής του αντικειμένου του. Πώς συμβαίνει αυτό; Χρειάζεται να στραφούμε στο ίδιο το κείμενο για να το διαπιστώσουμε.

Το υπό συζήτηση δοκίμιο έχει σαν τίτλο «Η ουτοπία και οι εικόνες της». Ωστόσο ο αναγνώστης καθώς βυθίζεται στο κείμενο μάταια θα αναζητήσει μια περιγραφή –ιστορική ή κοινωνιολογική− των ουτοπικών οραμάτων. Αντιθέτως, θα ανακαλύψει μια επίμοχθη προσπάθεια να δοθεί με λόγια το ουσιώδες της ουτοπίας και της ουτοπικής σκέψης. Έτσι, ο Ροζάνης θα ορίσει την ουτοπία ως το μη-είναι-ακόμα, δηλαδή σαν εκείνο που ακόμη δεν έχει υπάρξει· σαν το άλλο, το έτερο, απ’ ό,τι είναι ήδη υπαρκτό. Αυτό, όπως τουλάχιστον εγώ το κατανοώ, σημαίνει ότι για τον άνθρωπο, κι ο Ροζάνης φαίνεται να έχει κατά νου την ατομική ύπαρξη, υπάρχει μια έλλειψη, μια στέρηση που καθιστά κολοβή την ύπαρξή του.

 

Το γεγονός ότι κάτι δεν είναι ακόμη υπαρκτό σημαίνει ότι η αποβλεπτικότητα της ουτοπίας είναι το μέλλον. Αλλά το ουτοπικό μέλλον παίρνει σχήμα και μορφή με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ έγραφε πως «από τότε που το παρελθόν έπαψε να φωτίζει το μέλλον ο νους του ανθρώπου περιπλανιέται στο σκοτάδι». Αυτή η ζωντανή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν για να δώσει μια προοπτική στο μέλλον είναι ασφαλώς ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του παλαιού καθεστώτος, του ancient regime, το οποίο πόρρω απέχει από τη νεοτερικότητα. Για την ακρίβεια στη νεοτερικότητα το παρελθόν είναι μια πρώτη ύλη από την οποία ο άνθρωπος επιλέγει τα υλικά του για να δημιουργήσει όσες εικόνες ταιριάζουν στο πρόταγμα του μέλλοντος. Ας θυμηθούμε εδώ την περίφημη αλληγορική ερμηνεία  του Angelus Novus από τον Βάλτερ Μπένγιαμιν που κοιτάζει τα ερείπια του παρελθόντος καθώς ένας ισχυρός άνεμος τον παρασύρει στο μέλλον. Αυτό νομίζω εξηγεί με τον καλύτερο τρόπο τη δημιουργία εκ του μηδενός, με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, στην οποία αναφέρεται ο Στέφανος Ροζάνης: οι ουτοπικές εικόνες της νεοτερικότητας αντλούν από το υλικό του παρελθόντος ό,τι ταιριάζει για μια εικόνα του μέλλοντος.

Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με τις προνεοτερικές εικόνες της ουτοπίας οι οποίες έχουν θεολογική υπόσταση και αποβλέπουν στην αιωνιότητα. Να θυμίσω εδώ την ουράνια πολιτεία του ιερού Αυγουστίνου και τον γνωστικιστή Μαρκίωνα. Για τον τελευταίο υπάρχουν δύο Θεοί: ο Θεός της δημιουργίας και ο Θεός της λύτρωσης, ο οποίος πασχίζει να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τον κακό Θεό της δημιουργίας. Ή να αναφερθώ στον Ερμή τον Τρισμέγιστο, στον οποίο ο άνθρωπος μάχεται να ξεπεράσει τους φραγμούς των ουράνιων σφαιρών για να ανέλθει στην ανώτατη σφαίρα προκειμένου να ενωθεί με την αιωνιότητα.

Στη νεοτερικότητα ο χρόνος γίνεται ιστορικός χρόνος, χιλιαστικός για να χρησιμοποιήσω την εύστοχη έκφραση του Καρλ Μάνχαϊμ, και η αιωνιότητα βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο στο άλμα έξω από την ιστορία, στο τέλος της ιστορίας. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η βασική έλλειψη, το άλλο, που πάντα εμπεριέχεται στην ουτοπία και έτσι ξεπερνά, υπερβαίνει, με τον τρόπο της, τη νεοτερικότητα ως τέτοια. Η ακρωτηριασμένη ύπαρξη του νεοτερικού ανθρώπου συμπληρώνεται χάρη στην ολότητα την οποία δημιουργεί η ουτοπία: μέλλον, παρόν και παρελθόν συνδέονται  με την αιωνιότητα.

Το ερώτημα τώρα είναι πώς οδηγείται ο άνθρωπος να πλάσει με τη φαντασία του ουτοπικές εικόνες. Καταπώς φαίνεται, και θα συμφωνήσω με τον Στέφανο Ροζάνη, ο άνθρωπος ελαύνεται από μια μεταφυσική ανάγκη. Κι αυτή η ανάγκη είναι αποτέλεσμα του ότι ο άνθρωπος είναι Επιθυμία. Ο άνθρωπος, γράφει ο Ροζάνης, έχει μια ουτοπική επιθυμία η οποία τον ωθεί στην άρνηση του δεδομένου είναι, η κλίση του τον καλεί να ξεπεράσει το δεδομένο και ν’ αναχθεί στην ολότητα. Η επιθυμία λοιπόν είναι άρνηση μιας έλλειψης, της έλλειψης του άλλου. Υπ’ αυτήν έννοια οι ουτοπίες έχουν πάντοτε ένα κριτικό περιεχόμενο έναντι του δεδομένου είναι. Για παράδειγμα, ο Μαρξ στο Κεφάλαιο αναφέρει ένα εκτενές απόσπασμα από την «Ουτοπία» του Τόμας Μορ για την τύχη των χωρικών από τις περιφράξεις των φεουδαρχών και για τα «πρόβατα που τρώνε τους ανθρώπους».

Εν πάση περιπτώσει, ας συγκρατήσουμε ότι ο άνθρωπος ανα-γνωρίζει το άλλο στις ουτοπικές εικόνες που κατασκευάζει και γίνονται μπούσουλας, πρόταγμα για να πραγματωθούν. Στο δοκίμιο  που συζητάμε η αναγνώριση και η ανάμνηση τίθενται στην ίδια σειρά και συνδέονται μέσω της πλατωνικής θεωρίας της ανάμνησης-αλήθειας. Η ανάμνηση, είναι μνήμη εικόνων, και οι ουτοπίες κατά κανόνα δημιουργούν εικόνες από την ύλη του παρελθόντος. Ο Ροζάνης επιμένει όμως κατ’ επανάληψη στο δοκίμιό του για μια ανεικονική ουτοπία, πράγμα που οφείλω να ομολογήσω με ξένισε στην αρχή, φθάνοντας ν’ αναρωτηθώ: τι θέλει άραγε να πει ο ποιητής; Ασφαλώς αυτό συνδέεται με τη θεωρία των ιδεών, κυρίως όμως με τον βιβλικό θεό και την εντολή: ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλο. Αλλά κάτι τέτοιο δεν δίνει απάντηση στο ερώτημά μου. Προχωρώντας στην ανάγνωση του κειμένου βρήκα μία απάντηση και θέλω να πιστεύω ότι δεν παρερμηνεύω σ’ αυτό το σημείο τον συγγραφέα. Αναφέρομαι στην υλοποίηση, στην πραγμάτωση των ουτοπικών οραμάτων εδώ και τώρα.

Η κριτική της κομμουνιστικής ουτοπίας και της απόληξής της έχει ασφαλώς τύχει εκτενούς συζήτησης την τελευταία χρονιά, λόγω της επετείου της ρώσικης επανάστασης, και δεν χρειάζεται να επανέλθω. Γεγονός είναι ότι οι ουτοπίες όταν ήλθαν σ’ επαφή με την πραγματικότητα εξέθρεψαν τέρατα. Το πιο πρόσφατο βέβαια είναι η κομμουνιστική ουτοπία η οποία για μια ακόμη φορά είναι ηττημένη μέσα από την ίδια της την πραγμάτωση, κι όχι εξ αιτίας κάποιου εξωτερικού εχθρού. Δεν κάνω δίκη προθέσεων, και ασφαλώς οι επιθυμίες των πρωταγωνιστών της δεν αποτελούν αντικείμενο κάποιου ειδικού δικαστηρίου. Περιορίζομαι να καταγράψω τη λειτουργία της ετερογονίας των σκοπών. Λέω όμως «μία ακόμη φορά» γιατί τα παραδείγματα του παρελθόντος δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια για μια άλλου είδους πρόσληψη. Ας θυμηθούμε τους ταβωρίτες οι οποίοι ναι μεν δημιούργησαν μια εξισωτική κομμουνιστική κοινωνία αλλά που δεν παύει να στηρίζεται σε ληστρικές βάσεις, κάθε άλλο παρά παραγωγικές.

Το μείζον όμως παράδειγμα είναι ό,τι σήμερα ζούμε, γιατί ζούμε στη συνάφεια μιας ουτοπίας, της ουτοπίας του φιλελευθερισμού. Γι’ αυτή τη φιλελεύθερη ουτοπία δεν χρειάζεται παρά ν’ ανατρέξουμε στο πρόσφατο παρελθόν και να δούμε τη σημερινή πραγματικότητα για να την κρίνουμε. Παρ’ όλα αυτά ακόμη και μέσα σ’ αυτήν μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ανθρώπινη επιθυμία η οποία ζητά το άλλο. Εδώ θα αναφερθώ σε μια ξεχασμένη σήμερα ταινία, που καταγράφει με ευαισθησία τα όνειρα εκείνα, το άλλο που συνεχίζει να τρέφει τη φιλελεύθερη ουτοπία. Πρόκειται για «το φεγγάρι στον υπόνομο» του Γάλλου Ζαν-Ζακ Μπενέξ με τον Ζεράρ Ντεπαρτιέ. Η ταινία πλησιάζει στο τέλος της και καθώς ο πρωταγωνιστής-προλετάριος ή λούμπεν- περιπλανιέται κοντά στο λιμάνι μετά την βροχή ο αφηγητής ακούγεται να λέει: «Ονειρευόταν… μια πόλη ολόλευκη με κήπους και γυάλινα εξωτερικά, με γήπεδα τένις κρυμμένα μέσα στις αλέες». Πριν από τριάντα χρόνια κατέγραψα αυτήν την ουτοπική εικόνα για να της ασκήσω μια μελαγχολική ομολογουμένως κριτική και να καταλήξω: «Ονειρευόταν… μια διαδήλωση που βάδιζε προς τη σύγκρουση, χορεύοντας στον ρυθμό της ορχήστρας που την ακολουθούσε…»… κι έπειτα ήλθε η πραγματικότητα για να εκχυδαΐσει αυτήν την ονειρική εικόνα.

Να γιατί λοιπόν ο Ροζάνης μιλά για ανεικονισμό. Στόχος του είναι η κάθαρση. Η κάθαρση της ουτοπίας και της ουτοπικής επιθυμίας απ’ ό,τι τη μόλυνε ίσαμε τώρα. Κι αυτό το ίσαμε τώρα παραπέμπει ασφαλώς στην δυνατότητα του μη-είναι-ακόμα. Μια επιθυμία που έχει καθαρθεί, με την ιατρική έννοια του όρου, από το βάρος του νεκρού παρελθόντος και ζητά τη δικαίωση των νεκρών θυμάτων του. Το κατά πόσον κάτι τέτοιο είναι δυνατό να επιτευχθεί ανήκει στη σφαίρα της εικασίας. Ωστόσο, σήμερα πενήντα χρόνια μετά το 68, και με δεδομένη την κατάντια του (αριστοτελικού) τόπου, για μια ακόμη φορά φαντάζει αδήριτη ανάγκη να πούμε πως με όσες δυνάμεις έχουμε επιθυμούμε το αδύνατο.

 

margaritis

ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ ΚΥΡΙΕ Μ
Ένα κείμενο του σκηνοθέτη Γιάννη Μαργαρίτη για τον μυστηριώδη συνάδελφό του κύριο Μ.
Ο Γιάννης Μαργαρίτης καταγράφει και παρουσιάζει επί σκηνής Black Duck στην Χρήστου Λαδά 9, στην πλατεία Καρύτση την εκ βαθέων εξομολόγηση του κυρίου Μ συναδέλφου του και συνταξιδιώτη του, στο μέγα της ζωής τους ταξίδιον.
Παιδικά χρόνια. Η δεκαετία του 60. Μαθητικά χρόνια. Τα καλοκαιρινά μπάνια. Η αμερικάνικη βάση. Το θεατρικό μικρόβιο. Δικτατορία. Πολυτεχνείο. Φυλακή. Σπουδές. Θεατρική δημιουργία. Άσπονδοι φίλοι και συνάδελφοι. Περιοδείες στο εξωτερικό και προσωπικές στιγμές.
Για όσους θέλουν να θυμηθούν, για όσους θέλουν να γνωρίσουν, για όσους θέλουν να γελάσουν αλλά και να θυμώσουν με τον κύριο Μ και την υποκειμενική καταγραφή του Γιάννη Μαργαρίτη.
Κάθε Παρασκευή, Σάββατο στις 8.00μμ και κάθε Κυριακή στις 7.00μμ από 2 Μαρτίου
Κείμενο –σκηνοθεσία- ερμηνεία: Γιάννης Μαργαρίτης
Με την αφιλοκερδή συμμετοχή και βοήθεια της Χρυσάνθης Δούζη