Σεπτεμβρίου 2012


Τζούλια Κρίστεβα: «Εθνικισμός και ρατσισμός λειτουργούν ως prozac»

http://www.lifo.gr/team/fyllosies/32663

Η ψευδαίσθηση και ο ριζοσπαστισμός του έρωτα. Οι περιορισμοί, η απογοήτευση, ο εξευτελισμός που βιώνουν τα άτομα εξαιτίας των οικονομικών συνθηκών. Οι παλιές ταυτότητες που διαλύονται. Το prozac του εθνικισμού. Ένα εργαστήριο πολτοποίησης και επανακατασκευής (παλιών) ταυτοτήτων. Το «corpus mysticum». Μια μοναδική ταυτότητα για τον καθένα. Έστω το ενδεχόμενο κατασκευής της. Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς. «Έχουμε το δικαίωμα να περιμένουμε μια κάποιαν έκλαμψη;». Η Τζούλια Κρίστεβα, καθηγήτρια-διευθύντρια σπουδών Γλωσσολογίας, Σημειολογίας και Λογοτεχνίας του 20ού αιώνα στο Πανεπιστήμιο Paris VII, μιλά στο lifo.gr με αφορμή την ελληνική έκδοση του βιβλίου της «Ιστορίες αγάπης-Μια ψυχαναλυτική ματιά στον έρωτα». (μεταφρ: Τάσος Μπέτζελος, Κέδρος)

Ανάμεσα στις ερωτήσεις παρατίθενται αποσπάσματα από τα βιβλία της Κρίστεβα «Ιστορίες αγάπης-Μια ψυχαναλυτική ματιά στον έρωτα» (Κέδρος) και «Στην αρχή ήταν η αγάπη-Ψυχανάλυση και πίστη» (Άγρα) αλλά και από το βιβλίο της Χάννα Άρεντ «Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς» (Νησίδες).

 _______________

«Ο έρωτας είναι, στην κλίμακα του ατόμου, αυτή η αναπάντεχη επαναστάση, αυτός ο αθεράπευτος κατακλυσμός για τον οποίο μπορείς να μιλήσεις μόνο εκ των υστέρων. Υπό το κράτος του, αδυνατείς να μιλήσεις γι’ αυτόν». («Ιστορίες αγάπης-Μια ψυχαναλυτική ματιά στον έρωτα», εκδ. Κέδρος)

_______________

Σήμερα ο έρωτας αποτελεί μια ριζοσπαστική πράξη;

Έτσι νομίζω! Πρόκειται για μια ριζοσπαστική πράξη που στρέφεται ενάντια στους περιορισμούς που δημιουργεί στα άτομα η σύγχρονη οικονομία. Ενάντια στην απογοήτευση και τον εξευτελισμό που βιώνουν τα άτομα εξαιτίας των οικονομικών συνθηκών. Ακριβώς επειδή οι απόπειρες για την ανατροπή αυτής της κατάστασης μοιάζουν να αποτυγχάνουν, τα άτομα φαντάζονται μια απόλυτη λύση. Μια λύση που δεν έχει πολιτικό ή οικονομικό χαρακτήρα.

Είναι κι ο έρωτας μια κατασκευή του λόγου;

Ο έρωτας πάντοτε πηγαίνει μαζί με το λόγο. Όταν ερωτευόμαστε, η σχέση μας με το λόγο γίνεται έντονη, αυθεντική. Χωρίς το λόγο, δεν υπάρχει έρωτας.

 ______________

«… ο έρωτας είναι ούτως ή άλλως μοναχικός καθότι ανεπικοινώνητος. […] Δύο έρωτες δεν είναι άραγε κατ’ ουσίαν ατομικοί, δίχως κοινό μέτρο, καταδικάζοντας έτσι τους ερωτικούς συντρόφους να συναντιούνται μόνο σ’ ένα επ’ άπειρον μετατοπιζόμενο σημείο;». («Ιστορίες αγάπης-Μια ψυχαναλυτική ματιά στον έρωτα», εκδ. Κέδρος)

_______________

 Είσαι πάντα μόνος στον έρωτα;

 Ναι, αν και ακούγεται παράδοξο. Όταν είμαστε ερωτευμένοι, έχουμε την ψευδαίσθηση ότι βιώνουμε την επικοινωνία στην πιο αυθεντική της μορφή. Αυτό που διαπιστώνουμε αργότερα -αναλύοντας την εμπειρία αυτή- είναι ότι επρόκειτο για μια αυταπάτη που δημιούργησαν ο ναρκισσισμός και η εξιδανίκευση. Μέσα σε αυτήν την αυταπάτη, οι ερωτευμένοι χάνουν την ατομικότητά τους. Είναι αδύνατο να διατηρήσεις το δικαίωμά σου στην ατομικότητα όσο είσαι μέσα σε μια κατάσταση παθιασμένου έρωτα… Ακριβώς επειδή το πάθος κι η επιθυμία για το απόλυτο αναλώνονται, εξατμίζονται, πρέπει διαρκώς να εφευρίσκουμε νέες μορφές αγάπης. Να κατασκευάζουμε νέα μοντέλα έρωτα. Νομίζω πως το ιδανικό είναι να βρεθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην αυταπάτη, την ψευδαίσθηση της απόλυτης και της αυθεντικής επικοινωνίας και τον σεβασμό στην ατομικότητα.

 _______________

«Δίχως αμφιβολία, είμαστε διαρκώς υποκείμενα μιας ομιλίας που μας κρατάει. Αλλά υποκείμενα εν κρίσει, που χάνουμε αδιάκοπα την ταυτότητά μας…». («Στην αρχή ήταν η αγάπη-Ψυχανάλυση και πίστη», εκδ. Άγρα)

_______________

 Πώς μπορεί κανείς σήμερα να διαχειριστεί τη διάλυση της ταυτότητάς του και να προχωρήσει στην κατασκευής μιας νέας;

Υπάρχει ακόμη μια παλιομοδίτικη αντίληψη για το ζήτημα της ταυτότητας. Ξέρετε, υπάρχουν πολλές ταυτότητες, όπως για παράδειγμα, η θρησκευτική, η εθνική, η έμφυλη. Νομίζω πως σήμερα ζούμε μια πολιτική, οικονομική, πολιτισμική, σχεδόν μεταφυσική κρίση. Όλα καταρρέουν και επανακατασκευάζονται. Ποια είναι όμως η λύση σε μια τέτοια κρίση; Για αρκετούς, η λύση είναι η επιστροφή σε μια παρωχημένη αντίληψη περί ταυτότητας, όπως είπα πριν. Αυτή η επιστροφή λειτουργεί ως αντικαταθλιπτικό. Αντί να πάρεις ένα prozac, σκέφτεσαι ότι είσαι Έλληνας, χριστιανός, εβραίος, γυναίκα, άνδρας… Ο εθνικισμός, ο ρατσισμός λειτουργούν ως prozac. Προσωπικά, είμαι εντελώς αντίθετη σ’ αυτήν την επιστροφή. Καταδικάζω αυτήν την επιστροφή. Πιστεύω ότι μπροστά μας ανοίγεται το ενδεχόμενο κατασκευής μιας μοναδικής ταυτότητας για τον καθένα. Μάλιστα, η ψυχαναλυτική εμπειρία μας διδάσκει ότι πρέπει να μοιραζόμαστε αυτήν την μοναδικότητα. Πρέπει να κατασκευάσουμε νέες κοινωνικές σχέσεις, με βάση αυτήν τη μοναδικότητα. Να φτιάξουμε ένα «corpus mysticum», όπως το ονόμασε ο Καντ. Πιστεύω βαθιά ότι αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε σήμερα και σε αυτό (πρέπει να) είναι στραμμένη και η ψυχανάλυση.

 

Πώς ερμηνεύετε από ψυχαναλυτική σκοπιά την άνοδο της Ακροδεξιάς σε Ελλάδα και Ευρώπη;

Τα ακροδεξιά κόμματα προωθούν και καλλιεργούν αυτήν την επιστροφή σε παρωχημένες αντιλήψεις περί ταυτότητας. Η επιστροφή αυτή λειτουργεί ως αντικαταθλιπτικό ενώ παράλληλα, οδηγεί σε ένα νέο είδος πολέμου, σε συγκρούσεις, σε δολοφονίες.

 _______________

«…ως και στους πιο ζοφερούς καιρούς έχουμε το δικαίωμα να περιμένουμε μια κάποιαν έκλαμψη, και μια τέτοια έκλαμψη ενδέχεται κάλλιστα να έρθει λιγότερο από θεωρίες και περισσότερο από το αβέβαιο, τρεμουλιάρικο και συχνά ασθενικό φως, που ορισμένοι άνθρωποι, άνδρες και γυναίκες, θ’ ανάψουν με τη ζωή και το έργο τους ό, τι κι αν γίνει και θα το σκορπίζουν όσο ζουν…». («Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς», Χάννα Άρεντ, εκδ. Νησίδες)

 «…παρ’ όλο που η ζωή υπόκειται στην φθορά του χρόνου, η διαδικασία μαρασμού είναι συνάμα και διαδικασία αποκρυστάλλωσης, στον βυθό της θάλασσας, στον οποίο βυθίζεται και διαλύεται ό, τι κάποτε ήταν ζωντανό, ορισμένα πράγματα “αλλοιώνονται από την θάλασσα” και επιβιώνουν σε καινούριες αποκρυσταλλωμένες μορφές και σχήματα, ανέγγιχτα από τα στοιχεία της φύσης, και θαρρείς πως περιμένουν τον αλιέα μαργαριταριών, που θα κατέβει μια μέρα ως αυτά και θα τ’ ανεβάσει στον κόσμο των ζωντανών- με τη μορφή “θραυσμάτων σκέψης”, πραγμάτων πλούσιων και παράξενων…». («Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς», Χάννα Άρεντ, εκδ. Νησίδες)

_______________

 Έχουμε το δικαίωμα να περιμένουμε μια κάποιαν έκλαμψη;

 Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε ένα εργαστήριο όπου δοκιμάζονται τα πάντα. Όλοι αναζητούμε νέους τρόπους αντιμετώπισης της κατάστασης. Η Άρεντ στο τελευταίο της βιβλίο έρχεται κοντά στην ιδέα περί μοναδικότητας. Ξέρω ότι πρόκειται για μια ουτοπία, μια εξαιρετικά φιλόδοξη ιδέα. Νομίζω όμως ότι ήρθε η ώρα να την σκεφτούν όλοι πολύ σοβαρά. Πρωτίστως, οι διανοούμενοι.

Advertisements

Την 14η Σεπτεμβρίου και ώρα 19:30 η Ακαδημία Phoenix Rising (http://phoenixrising.org.gr) φιλοξενεί τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Ερικ Ντέϊβις (http://techgnosis.com) για μια μοναδική ομιλία στην Αθήνα, με θέμα “Philip K. Dick: Επιστημονική Φαντασία και Μυστικιστικές Εμπειρίες.” Η εκδήλωση θα λάβει χώρα στο καφεβιβλιοπωλείο ΈΝΑΣΤΡΟΝ (Σόλωνος 101, Εξάρχεια). Tον συγγραφέα θα προλογήσει ο ερευνητής, συγγραφέας και μεταφραστής δεκάδων διηγημάτων επιστημονικής φαντασίας, Θωμάς Μαστακούρης.

Παρακαλώ σημειώστε ότι η αρχική ημερομηνία της εκδήλωσης έχει αλλάξει. Θα διεξαχθεί την Παρασκευή 14/9.

«Γράφουμε (και διαβάζουμε) γιατί η ζωή δεν είναι ποτέ αρκετή. Γράφουμε (και διαβάζουμε) διότι έτσι εξορκίζουμε το θάνατο’.

                                                    Φράση του Αντόνιο Ταμπούκι όπως την αναφέρει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης στο Athens Voice

Μεγαλώνω της Μαργαρίτας Μυτιληναίου
 
 
Μεγαλώνω. Οι παλιοί μου δάσκαλοι φεύγουν, εδώ και χρόνια. Ο Δημαράς, ο
Μουντές, ο Δαρδούφας. Πολλά από αυτά που έμαθα στο σχολείο, με γκρίνια και
πολλά νεύρα, μου έχουν φανεί πολύ χρήσιμα στην εδώ και δυόμισι δεκαετίες
ενήλικη ζωή μου. Με έχουν ξελασπώσει κανονικά. Ποιος να το φανταζόταν..
 
Μεγαλώνω. Θυμάμαι τα μαγαζάκια που έδωσαν τη θέση τους στα σημερινά
πολυκαταστήματα, τα σπίτια που δόθηκαν αντιπαροχή για να φτιαχτούν
πολυκατοικίες σκέτα θηρία. Ξέρω απ' έξω τους τίτλους, τους ηθοποιούς, τους
σκηνοθέτες και τις υποθέσεις των ταινιών της δεκαετίας του '80 και του '90
γιατί τις είδα. Πήγα στις συναυλίες που τώρα ανακαλύπτουν οι σημερινοί
εικοσάρηδες. Έχω 33άρια και 45άρια βινύλια. Πολλά. Χιλιάδες. Ο ανιψιός μου
ο Στέφανος, ετών 7, δεν ξέρει καν τι σημαίνει πικάπ..
 
Μεγαλώνω. Βάφω τα, γκρίζα, μαλλιά μου. Οι πρώτες ρυτίδες είναι παράσημα στο
πρόσωπο μου. Απ' όσα είδα κι έζησα. Οι γαστρίτιδες και οι οισοφαγίτιδες
μοιάζουν με μετάλλια ανοχής. Στα δύσκολα. Οι παλινδρομήσεις, εντέρου και
ζωής, ήταν μέσα στο πρόγραμμα, τελικά. Γνώρισα γρήγορα και απομυθοποίησα
αργά ονόματα-θρύλους. Κι αυτό το λέω κέρδος. Έπαθα κι έμαθα.
 
Μεγαλώνω. Ο κύκλος των συγγενών εξ αίματος στενεύει, μικραίνει. Ο άλλος,
αυτός των ανθρώπων που έγιναν συγγενείς μου λόγω αντοχής στα δύσκολα,
μεγάλωσε πια και τα τελευταία χρόνια με ησυχάζει. Πολύ. Κατάφερα να
εμπιστευθώ ανθρώπους, επιτέλους. Κατάφερα να αφεθώ στη δίνη των
συναισθημάτων χωρίς κρατήματα. Ξέρεις ποια είναι αυτή η αίσθηση; Είναι όπως
όταν αφήνεσαι να ξαπλώσεις πάνω στην επιφάνεια της θάλασσας. Αυτό, ακριβώς
αυτό είναι.
 
Μεγαλώνω. Έχασα φίλους από καρκίνο και aids. Ήμουν δίπλα σε κάποιους από
αυτούς που κατάφεραν να νικήσουν, ή να κοιμίσουν την αρρώστια. Για όσο..
Παλιά άκουγα για τις μάστιγες του αιώνα και νόμιζα ότι δε θα με ακουμπήσουν
ποτέ. Τώρα, που πέρασαν ξυστά από τη ζωή μου, τις καταλαβαίνω αλλιώς. Δεν
τις φοβάμαι. Μαθαίνω να ζω μαζί τους.
 
Μεγαλώνω. Τα ξενύχτια με έχουν αφήσει από καιρό. Ή μάλλον, εγώ τα άφησα
πίσω μου, εδώ και χρόνια. Τα ντούρου-ντούρου έδωσαν μαλακά τη θέση τους σε
κουβέντες, φαγητά σε σπίτια, ήσυχα ταβερνάκια, παιδιά που γυρνοβολούν
σκορπώντας χαρά και χαμόγελα. Οι κολλητοί μου έχουν πιτσιρίκια. Είναι
γονείς. Εγώ, ήδη, θεία και νονά. Άλλο παράσημο αυτό!
 
Μεγαλώνω. Οι άνθρωποι της γενιάς μου, οι άνθρωποι με τους οποίους δούλεψα
βρίσκονται πια σε θέσεις κλειδιά. Είναι «στα πράγματα». Δημοσιογράφοι,
πολιτικοί, διευθυντές. Κάποτε νομίζαμε ότι μπορούσαμε να αλλάξουμε τον
κόσμο, να πολεμήσουμε το κατεστημένο. Τώρα, οι περισσότεροι, αποτελούν
κομμάτι του. Άλλαξαν οι προτεραιότητες, θα μου πουν. Κι εγώ δε θα τους
πιστέψω.
 
Μεγαλώνω. Και καταλαβαίνω. Και έχω πάψει προ πολλού να ελπίζω στις μονάδες.
Πιστεύω ξανά στις παρέες. Στη δύναμη τους. Στις ενωμένες φωνές. Στο «μαζί»
που μπορεί να ανέβει βουνά και να κατακτήσει θάλασσες. Ήρθε η ώρα του.
 
Μεγαλώνω. Και μ' αρέσει