Μαρτίου 2018


Πότνια Θηρών | Mistress of the Beasts

 Ένα εξαιρετικό άρθρο από το http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/
Η «Πότνια θηρών» είναι τοιχογραφία που ανακαλύφθηκε στον οικισμό του Ακρωτηρίου Θήρας και κοσμούσε τον βόρειο τοίχο του δωματίου του πρώτου ορόφου του κτιρίου που αποκαλείται από τους αρχαιολόγους «Ξεστή 3«. Αποτελεί θεματική ενότητα με την τοιχογραφία με τις «Κροκοσυλλέκτριες» που βρισκόταν στο ίδιο δωμάτιο. Η Ξεστή 3 είναι το μόνο – μέχρι τώρα – αδιαμφισβήτητο δημόσιο ιερό του οικισμού. Στον βόρειο τοίχο του δωματίου υπάρχει παράθυρο. Στο τμήμα του τοίχου στα αριστερά του παραθύρου (δυτικό τμήμα) βρίσκεται η Πότνια θηρών (δέσποινα των ζώων), η οποία, καθισμένη σε βαθμιδωτό θρόνο, δέχεται την προσφορά των κρόκων από κροκοσυλλέκτρια που αδειάζει τα καλάθι της σε ένα πανέρι που βρίσκεται μπροστά της. Δίπλα στην Πότνια θηρών βρίσκεται ένας γρύπας, ενώ μπροστά της ένας κυανοπίθηκος. Η θεά έχει εντυπωσιακή κόμμωση με χρυσό διάδημα, ενώ στα μαλλιά της υπάρχει και κορδόνι με χρυσούς κόμπους. Στο λαιμό της φοράει ένα περιδέραιο από χάντρες με σχήμα πάπιας και ένα περιδέραιο με λιβελούλες, σε διάφορους χρωματισμούς και τα δύο, ενώ στο αυτί έχει χρυσό σκουλαρίκι. Το φόντο της τοιχογραφίας είναι ένα λιβάδι με κρόκους. Η Πότνια θηρών φορά πτυχωτή Μινωική φούστα και πουκάμισο το οποίο αφήνει ακάλυπτο το στήθος.
Potnia Theron
Στο τμήμα της τοιχογραφικής σύνθεσης στα δεξιά του παραθύρου (ανατολικό τμήμα) απεικονίζεται μία κροκοσυλλέκτρια, η οποία μεταφέρει τον κρόκο σε καλάθι στον ώμο της, προφανώς για να πάει να το προσφέρει στην Πότνια θηρών.
Xeste 3
Η συνολική θεματική ενότητα, δηλαδή η τοιχογραφία με τις Κροκοσυλλέκτριες και η τοιχογραφία με την Πότνια θηρών, περιλαμβάνει μία θεότητα, μία ιέρεια και τρεις κροκοσυλλέκτριες.

Από την Μινωική στην Μυκηναϊκή εποχή

Potnia Theron, Mycenae

Η θρησκεία της Πότνιας θηρών βρήκε πρόσφορο έδαφος στην ηπειρωτική Ελλάδα της Μυκηναϊκής εποχής. Η λεπτομέρεια της φωτογραφίας είναι από το μεγαλύτερο κομμάτι μυκηναϊκής τοιχογραφίας που βρέθηκε στη θέση του. Παρότι η ποιότητα του είναι ικανοποιητική, υπάρχουν δείγματα βιασύνης στη ζωγραφική.

Potnia Theron, Mycenae
Στην λεπτομέρεια αυτή παριστάνεται ένα δωμάτιο με δύο κίονες μεταξύ των οποίων στέκεται μια γυναικεία μορφή που κρατά στα υψωμένα χέρια της δεμάτια σίτου. Η κίτρινη ουρά και τα μπροστινά πόδια είναι ό,τι απέμεινε από ένα γρύπα που την συνόδευε. Στα δεξιά υπάρχει ένας βωμός που πιθανώς ήταν αρχικά ολόκληρος επιχρισμένος και διακοσμημένος.

Fresco from Mycenae
Στο ανώτερο επίπεδο την αριστερή πλευρά καταλαμβάνει το πλαίσιο μιας θύρας που κοσμούν ρόδακες, ενώ στα δεξιά μια γυναικεία μορφή με μανδύα που κρατά ξίφος αντικρίζει μια άλλη που κρατά δόρυ. Ανάμεσα τους αιωρούνται δύο αντρικές γυμνές μικρογραφικές μορφές. Όλες οι μορφές έχουν ενταχθεί στο πλαίσιο ενός δωματίου με δάπεδο από πλακάκια ή τούβλα και δύο κίονες με ελικοειδή διακόσμηση, που στηρίζουν την οροφή. Το ένδυμα της αριστερής μορφής είναι μυκηναϊκού τύπου, ενώ της δεξιάς είναι το ίδιο που φοράει η Πότνια θηρών του Ακρωτηρίου, δηλαδή πτυχωτή Μινωική φούστα και πουκάμισο το οποίο αφήνει ακάλυπτο το στήθος.

Στα μάτια μου η τοιχογραφία αυτή παρουσιάζει μια μετάβαση εξουσίας. Η εξουσία, από την Μινωϊκή Ελλάδα περνάει στην Μυκηναϊκή Ελλάδα. Το πιο σημαντικό, όμως, κατά την γνώμη μου είναι ότι αυτή η τοιχογραφία εκφράζει και μια συνέχεια. Μια συνέχεια στον πολιτισμό του Ελλαδικού χώρου…

Η ονομασία «Πότνια θηρών» προέρχεται από τον Όμηρο και είναι τίτλος που δίνει ο ποιητής στην θεά Άρτεμη: «τὸν δὲ κασιγνήτη μάλα νείκεσε πότνια θηρῶνἌρτεμις ἀγροτέρη, καὶ ὀνείδειον φάτο μῦθον·φεύγεις δὴ ἑκάεργε, Ποσειδάωνι δὲ νίκηνπᾶσαν ἐπέτρεψας, μέλεον δέ οἱ εὖχος ἔδωκας·νηπύτιε τί νυ τόξον ἔχεις ἀνεμώλιον αὔτως;»  Ραψωδία Φ, στίχος 470.

Πηγές / Sources:
Μπουλώτης Χρ.: «Πτυχές θρησκευτικής έκφρασης στο Ακρωτήρι«. Περιοδικό ΑΛΣ, Εταιρεία Στήριξης Σπουδών Προϊστορικής Θήρας, Τεύχος 3, Αθήνα 2005
Christos Doumas, «The Wall-paintings of Thera» ISBN-10: 9602202742
Sign in the Archaeological Museum of Mycenae
Representation of Xeste 3 by the University of Oklahoma

[ENG] «Potnia Theron» or «Mistress of the Beasts» is a fresco which existed on the north wall of the room 3A in the first floor of the building «Xeste 3» of the Prehistoric settlement of Akrotiri. [1][2][3] «At the center of the representation is a majestic female figure seated on a stepped structure. Of her elaborate and precious parure, two necklaces are particularly impressive: the beads of one are in the form of ducks and of the other in the form of dragonflies. The outline of her flowing luxuriant locks is followed by a serpentine band with a row of dots along its outer side. The figure is flanked in the left by a blue monkey and the right by a griffin. Behind the monkey is another female figure, slightly bent over as she empties the crocuses from her basket into a large pannier on the ground. Although the lower part of the griffin is not well preserved, its pose is clear. It too is presented as if climbing up to the seated figure, its front legs placed on the stepped structure. Behind the griffin, and beyond the window that existed there, there is another crocus-gatherer, carrying a basket on her left shoulder and supporting it below with the fingers of her left hand. She steadies it by holding the rope tied to the handle high up above her head with her right hand» [Source]. From Minoan to Mycenaean Greece: [4][5][6] The mural is the largest piece of Mycenaean wall painting preserved in situ. Although competent, it shows signs of haste. It and the altar in front of it should be viewed as a single unit representing an architectural setting with three female figures on two different levels. The upper level includes on the left a blank doorway framed with rosettes and to the right, a cloaked female figure holding a sword and facing another woman holding a staff. Between them are two small naked male figurines in mid-air. All these figures are framed in a room with two spiral columns, a brick of tile floor and a ceiling supported by the columns. The lower level includes on the left a room with two columns, within which is a standing female with her hands raised, holding sheaves of wheat. The yellow tail and forepaws are all that remains of a griffin accompanying her. On the right, is an altar which was probably once completely plastered and painted all over. The decoration of «horns» and the painted ends of beams on the side suggests that it represent the exterior of a building. Two female figures are dressed in the kind of clothes worn by Mycenaean women, while the third one wears exactly the Potnia Theron of Akrotiri wears. In my eyes the mural presents a transition of power. The power from the Minoan Greece passes to the Mycenaean Greece. More importantly, though, in my opinion is that this mural represents a continuity. A continuity of the culture in the Greek territory… The first time the name «Potnia Theron» appears is in Iliad xxi.470, when Homer talks about Goddess Artemis.

Advertisements

  Στο ΑΒΑΤΟΝ που κυκλοφορεί το δικό μου κείμενο είναι αφιερωμένο στα παιδιά που κάποτε γκρέμισαν τον ουρανό. Από το Σαν Φρανσίσκο και το Γούντστοκ μέχρι το Παρίσι όπου πριν 50 χρόνια, “…Έναν Μάη οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους και σαν μια λάμψη να πέρασε τον πλανήτη . Μια λάμψη που ένωσε παλιό και νέο κόσμο σπρώχνοντας τα πάντα να αλλάξουν. “Θέλουμε τον κόσμο και τον θέλουμε τώρα” ούρλιαζε με τα διονυσιασμένα παιδιά της Καλιφόρνιας ο Τζιμ Μόρισον, “Είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο” επικροτούσαν τα παιδιά στους δρόμους του Παρισιού, της πόλης που μετά από λίγα χρόνια θα έφτανε ο Μόρισον για να συναντήσει τον “δαίμονα εαυτού»…”.

beaute-dans-la-iordanis

Η επικαιρότητα της ουτοπίας, του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΕΡΤΙΚΑ

Από τις ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ με αφορμή το βιβλίο του Στέφανου Ροζάνη, Η ουτοπία και οι εικόνες της, εκδόσεις Έρμα.

Ο Στέφανος Ροζάνης είναι ένας διανοούμενος που η ακαδημαϊκή του ταυτότητα δεν έχει κατορθώσει να συνθλίψει τις ποιητικές, δηλαδή δημιουργικές, καταβολές του. Αυτό γίνεται ορατό τόσο στις μελέτες του για τον ρομαντισμό μα και σε ό,τι θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε πολιτικές παρεμβάσεις του. Εξηγούμαι: στα πολιτικά του δοκίμια, όπως αυτά για την ουτοπία, δεν ενεργεί σαν ένας ιατροδικαστής, σαν ένας ανατόμος, αντιμετωπίζοντας το θέμα του με την ψυχρή στάση εκείνου που έχει μπροστά του ένα άψυχο σώμα, αλλά ερωτοτροπεί με την ψυχή και το σώμα του αντικειμένου του φθάνοντας στο σημείο να δημιουργεί μια ταυτότητα του υποκειμένου, του εαυτού του, με το αντικείμενο.

Έτσι όποιος θελήσει να αναζητήσει ένα κείμενο σε απόσταση από τον συγγραφέα μάλλον θα πρέπει να απογοητευτεί αφού η ψυχή του συγγραφέα έχει ταυτιστεί με τη διάσωση της ψυχής του αντικειμένου του. Πώς συμβαίνει αυτό; Χρειάζεται να στραφούμε στο ίδιο το κείμενο για να το διαπιστώσουμε.

Το υπό συζήτηση δοκίμιο έχει σαν τίτλο «Η ουτοπία και οι εικόνες της». Ωστόσο ο αναγνώστης καθώς βυθίζεται στο κείμενο μάταια θα αναζητήσει μια περιγραφή –ιστορική ή κοινωνιολογική− των ουτοπικών οραμάτων. Αντιθέτως, θα ανακαλύψει μια επίμοχθη προσπάθεια να δοθεί με λόγια το ουσιώδες της ουτοπίας και της ουτοπικής σκέψης. Έτσι, ο Ροζάνης θα ορίσει την ουτοπία ως το μη-είναι-ακόμα, δηλαδή σαν εκείνο που ακόμη δεν έχει υπάρξει· σαν το άλλο, το έτερο, απ’ ό,τι είναι ήδη υπαρκτό. Αυτό, όπως τουλάχιστον εγώ το κατανοώ, σημαίνει ότι για τον άνθρωπο, κι ο Ροζάνης φαίνεται να έχει κατά νου την ατομική ύπαρξη, υπάρχει μια έλλειψη, μια στέρηση που καθιστά κολοβή την ύπαρξή του.

 

Το γεγονός ότι κάτι δεν είναι ακόμη υπαρκτό σημαίνει ότι η αποβλεπτικότητα της ουτοπίας είναι το μέλλον. Αλλά το ουτοπικό μέλλον παίρνει σχήμα και μορφή με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ έγραφε πως «από τότε που το παρελθόν έπαψε να φωτίζει το μέλλον ο νους του ανθρώπου περιπλανιέται στο σκοτάδι». Αυτή η ζωντανή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν για να δώσει μια προοπτική στο μέλλον είναι ασφαλώς ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του παλαιού καθεστώτος, του ancient regime, το οποίο πόρρω απέχει από τη νεοτερικότητα. Για την ακρίβεια στη νεοτερικότητα το παρελθόν είναι μια πρώτη ύλη από την οποία ο άνθρωπος επιλέγει τα υλικά του για να δημιουργήσει όσες εικόνες ταιριάζουν στο πρόταγμα του μέλλοντος. Ας θυμηθούμε εδώ την περίφημη αλληγορική ερμηνεία  του Angelus Novus από τον Βάλτερ Μπένγιαμιν που κοιτάζει τα ερείπια του παρελθόντος καθώς ένας ισχυρός άνεμος τον παρασύρει στο μέλλον. Αυτό νομίζω εξηγεί με τον καλύτερο τρόπο τη δημιουργία εκ του μηδενός, με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, στην οποία αναφέρεται ο Στέφανος Ροζάνης: οι ουτοπικές εικόνες της νεοτερικότητας αντλούν από το υλικό του παρελθόντος ό,τι ταιριάζει για μια εικόνα του μέλλοντος.

Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με τις προνεοτερικές εικόνες της ουτοπίας οι οποίες έχουν θεολογική υπόσταση και αποβλέπουν στην αιωνιότητα. Να θυμίσω εδώ την ουράνια πολιτεία του ιερού Αυγουστίνου και τον γνωστικιστή Μαρκίωνα. Για τον τελευταίο υπάρχουν δύο Θεοί: ο Θεός της δημιουργίας και ο Θεός της λύτρωσης, ο οποίος πασχίζει να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τον κακό Θεό της δημιουργίας. Ή να αναφερθώ στον Ερμή τον Τρισμέγιστο, στον οποίο ο άνθρωπος μάχεται να ξεπεράσει τους φραγμούς των ουράνιων σφαιρών για να ανέλθει στην ανώτατη σφαίρα προκειμένου να ενωθεί με την αιωνιότητα.

Στη νεοτερικότητα ο χρόνος γίνεται ιστορικός χρόνος, χιλιαστικός για να χρησιμοποιήσω την εύστοχη έκφραση του Καρλ Μάνχαϊμ, και η αιωνιότητα βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο στο άλμα έξω από την ιστορία, στο τέλος της ιστορίας. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η βασική έλλειψη, το άλλο, που πάντα εμπεριέχεται στην ουτοπία και έτσι ξεπερνά, υπερβαίνει, με τον τρόπο της, τη νεοτερικότητα ως τέτοια. Η ακρωτηριασμένη ύπαρξη του νεοτερικού ανθρώπου συμπληρώνεται χάρη στην ολότητα την οποία δημιουργεί η ουτοπία: μέλλον, παρόν και παρελθόν συνδέονται  με την αιωνιότητα.

Το ερώτημα τώρα είναι πώς οδηγείται ο άνθρωπος να πλάσει με τη φαντασία του ουτοπικές εικόνες. Καταπώς φαίνεται, και θα συμφωνήσω με τον Στέφανο Ροζάνη, ο άνθρωπος ελαύνεται από μια μεταφυσική ανάγκη. Κι αυτή η ανάγκη είναι αποτέλεσμα του ότι ο άνθρωπος είναι Επιθυμία. Ο άνθρωπος, γράφει ο Ροζάνης, έχει μια ουτοπική επιθυμία η οποία τον ωθεί στην άρνηση του δεδομένου είναι, η κλίση του τον καλεί να ξεπεράσει το δεδομένο και ν’ αναχθεί στην ολότητα. Η επιθυμία λοιπόν είναι άρνηση μιας έλλειψης, της έλλειψης του άλλου. Υπ’ αυτήν έννοια οι ουτοπίες έχουν πάντοτε ένα κριτικό περιεχόμενο έναντι του δεδομένου είναι. Για παράδειγμα, ο Μαρξ στο Κεφάλαιο αναφέρει ένα εκτενές απόσπασμα από την «Ουτοπία» του Τόμας Μορ για την τύχη των χωρικών από τις περιφράξεις των φεουδαρχών και για τα «πρόβατα που τρώνε τους ανθρώπους».

Εν πάση περιπτώσει, ας συγκρατήσουμε ότι ο άνθρωπος ανα-γνωρίζει το άλλο στις ουτοπικές εικόνες που κατασκευάζει και γίνονται μπούσουλας, πρόταγμα για να πραγματωθούν. Στο δοκίμιο  που συζητάμε η αναγνώριση και η ανάμνηση τίθενται στην ίδια σειρά και συνδέονται μέσω της πλατωνικής θεωρίας της ανάμνησης-αλήθειας. Η ανάμνηση, είναι μνήμη εικόνων, και οι ουτοπίες κατά κανόνα δημιουργούν εικόνες από την ύλη του παρελθόντος. Ο Ροζάνης επιμένει όμως κατ’ επανάληψη στο δοκίμιό του για μια ανεικονική ουτοπία, πράγμα που οφείλω να ομολογήσω με ξένισε στην αρχή, φθάνοντας ν’ αναρωτηθώ: τι θέλει άραγε να πει ο ποιητής; Ασφαλώς αυτό συνδέεται με τη θεωρία των ιδεών, κυρίως όμως με τον βιβλικό θεό και την εντολή: ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλο. Αλλά κάτι τέτοιο δεν δίνει απάντηση στο ερώτημά μου. Προχωρώντας στην ανάγνωση του κειμένου βρήκα μία απάντηση και θέλω να πιστεύω ότι δεν παρερμηνεύω σ’ αυτό το σημείο τον συγγραφέα. Αναφέρομαι στην υλοποίηση, στην πραγμάτωση των ουτοπικών οραμάτων εδώ και τώρα.

Η κριτική της κομμουνιστικής ουτοπίας και της απόληξής της έχει ασφαλώς τύχει εκτενούς συζήτησης την τελευταία χρονιά, λόγω της επετείου της ρώσικης επανάστασης, και δεν χρειάζεται να επανέλθω. Γεγονός είναι ότι οι ουτοπίες όταν ήλθαν σ’ επαφή με την πραγματικότητα εξέθρεψαν τέρατα. Το πιο πρόσφατο βέβαια είναι η κομμουνιστική ουτοπία η οποία για μια ακόμη φορά είναι ηττημένη μέσα από την ίδια της την πραγμάτωση, κι όχι εξ αιτίας κάποιου εξωτερικού εχθρού. Δεν κάνω δίκη προθέσεων, και ασφαλώς οι επιθυμίες των πρωταγωνιστών της δεν αποτελούν αντικείμενο κάποιου ειδικού δικαστηρίου. Περιορίζομαι να καταγράψω τη λειτουργία της ετερογονίας των σκοπών. Λέω όμως «μία ακόμη φορά» γιατί τα παραδείγματα του παρελθόντος δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια για μια άλλου είδους πρόσληψη. Ας θυμηθούμε τους ταβωρίτες οι οποίοι ναι μεν δημιούργησαν μια εξισωτική κομμουνιστική κοινωνία αλλά που δεν παύει να στηρίζεται σε ληστρικές βάσεις, κάθε άλλο παρά παραγωγικές.

Το μείζον όμως παράδειγμα είναι ό,τι σήμερα ζούμε, γιατί ζούμε στη συνάφεια μιας ουτοπίας, της ουτοπίας του φιλελευθερισμού. Γι’ αυτή τη φιλελεύθερη ουτοπία δεν χρειάζεται παρά ν’ ανατρέξουμε στο πρόσφατο παρελθόν και να δούμε τη σημερινή πραγματικότητα για να την κρίνουμε. Παρ’ όλα αυτά ακόμη και μέσα σ’ αυτήν μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ανθρώπινη επιθυμία η οποία ζητά το άλλο. Εδώ θα αναφερθώ σε μια ξεχασμένη σήμερα ταινία, που καταγράφει με ευαισθησία τα όνειρα εκείνα, το άλλο που συνεχίζει να τρέφει τη φιλελεύθερη ουτοπία. Πρόκειται για «το φεγγάρι στον υπόνομο» του Γάλλου Ζαν-Ζακ Μπενέξ με τον Ζεράρ Ντεπαρτιέ. Η ταινία πλησιάζει στο τέλος της και καθώς ο πρωταγωνιστής-προλετάριος ή λούμπεν- περιπλανιέται κοντά στο λιμάνι μετά την βροχή ο αφηγητής ακούγεται να λέει: «Ονειρευόταν… μια πόλη ολόλευκη με κήπους και γυάλινα εξωτερικά, με γήπεδα τένις κρυμμένα μέσα στις αλέες». Πριν από τριάντα χρόνια κατέγραψα αυτήν την ουτοπική εικόνα για να της ασκήσω μια μελαγχολική ομολογουμένως κριτική και να καταλήξω: «Ονειρευόταν… μια διαδήλωση που βάδιζε προς τη σύγκρουση, χορεύοντας στον ρυθμό της ορχήστρας που την ακολουθούσε…»… κι έπειτα ήλθε η πραγματικότητα για να εκχυδαΐσει αυτήν την ονειρική εικόνα.

Να γιατί λοιπόν ο Ροζάνης μιλά για ανεικονισμό. Στόχος του είναι η κάθαρση. Η κάθαρση της ουτοπίας και της ουτοπικής επιθυμίας απ’ ό,τι τη μόλυνε ίσαμε τώρα. Κι αυτό το ίσαμε τώρα παραπέμπει ασφαλώς στην δυνατότητα του μη-είναι-ακόμα. Μια επιθυμία που έχει καθαρθεί, με την ιατρική έννοια του όρου, από το βάρος του νεκρού παρελθόντος και ζητά τη δικαίωση των νεκρών θυμάτων του. Το κατά πόσον κάτι τέτοιο είναι δυνατό να επιτευχθεί ανήκει στη σφαίρα της εικασίας. Ωστόσο, σήμερα πενήντα χρόνια μετά το 68, και με δεδομένη την κατάντια του (αριστοτελικού) τόπου, για μια ακόμη φορά φαντάζει αδήριτη ανάγκη να πούμε πως με όσες δυνάμεις έχουμε επιθυμούμε το αδύνατο.

 

margaritis

ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ ΚΥΡΙΕ Μ
Ένα κείμενο του σκηνοθέτη Γιάννη Μαργαρίτη για τον μυστηριώδη συνάδελφό του κύριο Μ.
Ο Γιάννης Μαργαρίτης καταγράφει και παρουσιάζει επί σκηνής Black Duck στην Χρήστου Λαδά 9, στην πλατεία Καρύτση την εκ βαθέων εξομολόγηση του κυρίου Μ συναδέλφου του και συνταξιδιώτη του, στο μέγα της ζωής τους ταξίδιον.
Παιδικά χρόνια. Η δεκαετία του 60. Μαθητικά χρόνια. Τα καλοκαιρινά μπάνια. Η αμερικάνικη βάση. Το θεατρικό μικρόβιο. Δικτατορία. Πολυτεχνείο. Φυλακή. Σπουδές. Θεατρική δημιουργία. Άσπονδοι φίλοι και συνάδελφοι. Περιοδείες στο εξωτερικό και προσωπικές στιγμές.
Για όσους θέλουν να θυμηθούν, για όσους θέλουν να γνωρίσουν, για όσους θέλουν να γελάσουν αλλά και να θυμώσουν με τον κύριο Μ και την υποκειμενική καταγραφή του Γιάννη Μαργαρίτη.
Κάθε Παρασκευή, Σάββατο στις 8.00μμ και κάθε Κυριακή στις 7.00μμ από 2 Μαρτίου
Κείμενο –σκηνοθεσία- ερμηνεία: Γιάννης Μαργαρίτης
Με την αφιλοκερδή συμμετοχή και βοήθεια της Χρυσάνθης Δούζη

Η στήλη μου Εν Ιορδάνη από το Περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ

Το πνεύμα του Orc (Xειμερινό Ηλιοστάσιο 2017)

Και φτάσαμε πάλι στον Δεκέμβριο. Το 2017 ετοιμάζεται να μας αφήσει, και όπως συνηθίσαμε τα τελευταία χρόνια θα του φορτώσουμε στην πλάτη όλες τις κατάρες και το ανάθεμα για τα στραβά και τα δύσκολα που ευχόμαστε να εξαφανιστούν μαζί του .

Είναι αλήθεια ότι δεν αντέχει σε καμία λογική εξήγηση η έστω και στιγμιαία πεποίθηση ότι μέσα σε μια βραδιά κάτι μπορεί να συμβεί που θα αλλάξει ριζικά τη ζωή μας.

Όμως είναι που πλημμυρίζει τον ταμιευτήρα της σιγουριάς ο χείμαρρος της σωρευμένης βεβαιότητας χιλιάδων χρόνων. Βεβαιότητας ατέλειωτης σειράς πλασμάτων που περπάτησαν σε αυτή τη γη και αγνάντεψαν το ίδιο στερέωμα. Είδαν την περιπέτεια του θείου φωτός στην ενιαύσια πορεία του να κορυφώνεται στο ζενίθ του ουρανού και μετά να κυλά και να καταρρέει στα παγωμένα τάρταρα.

Και γνωρίζουν ότι εδώ, που η ύπαρξη μοιάζει να παραδίδεται στην αγκαλιά του σκότους, εδώ που έχει κυριαρχήσει το τίποτα και η σήψη, είναι αρκετή όχι μια έκρηξη φωτός αλλά μια ευαίσθητη επίμονη λάμψη για να ζωογονήσει αυτό που πεθαίνει και να σηματοδοτήσει την αναγέννηση του παντός.

Αυτή την αναγέννηση που όρισε στο στερέωμα το πέρασμα του ήλιου από τη χειμερινή του τροπή. Την αναγέννηση εκείνη που ονομάζουμε χειμερινό ηλιοστάσιο, και την οποία αφηγήθηκαν οι άνθρωποι στην ιστορία της ετήσιας αναγέννησης του θεού τους.

Αναγέννηση που ανοίγει τη θύρα στη δυνατότητα να γίνει η επόμενη ημέρα η αυγή μιας νέας και εκ του μηδενός δημιουργίας. Χωρίς τα βάρη του χθες και με την ευλογία του αναγεννημένου θεού, της αναγεννημένης φύσης να μας πλημμυρίζει, για να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε και πάλι μέσα από το τίποτα του σκοταδιού. Ακριβώς όπως και η φύση.

Έχετε ακούσει και θα ακούσετε σίγουρα πολλές ιστορίες της αναγέννησης του ήλιου, του θεού, ιστορίες που ψιθυρίζουν και ψέλνουν βεβαιότητες και παραδόσεις.

Θέλω με τη σειρά μου, πλησιάζοντας αυτές οι ιδιαίτερες μέρες, να σας σημειώσω μερικές φράσεις λίγο διαφορετικές, που όμως ταιριάζουν σαν ιστορία, σαν σκέψη και σαν ευχή πριν από αυτές τις νύχτες, όπου όλες οι πιθανότητες θα είναι ανοιχτές και διαθέσιμες για τον καθένα μας. Φράσεις που έγραψε πριν 200 χρόνια σε διάφορα κείμενα του ένας ιδιαίτερος άνθρωπος, ο William Blake .

Στη δική του ιστορία μιας Δημιουργίας στο Βιβλίο του Urizen, ο πρωταγωνιστής, ονόματι Los, είναι ένας Προμηθέας, ένας Ήφαιστος και ένας Τουμπαλκάιν μαζί (ο Τουμπαλκάιν αναφέρεται στη Βίβλο, Γένεση 4:22, ως τεχνίτης, σιδηρουργός, απόγονος του Αδάμ, γιος του Λάμεχ).

urizen praying

Ο Δημιουργός Urizen προσεύχεται μπροστά στον κόσμο που σφυρηλάτησε (William Blake, 1795).

Ένας τεχνίτης που γνωρίζει τα μυστικά της φωτιάς για να κατεργάζεται το σίδερο, ένας δημιουργός όπλων και ανθρώπων. Και ακόμα ένας Προφήτης που αποκαλύπτει και εκπίπτει μέσα στους τροχούς του χρόνου. Είναι η ίδια η θεϊκή Φαντασία που μαζί με την Enitharmon, που αντιπροσωπεύει την πνευματική ομορφιά και τον οίκτο, θα γεννήσουν μια τέτοια εποχή τον Orc.

Όπως και ο Προμηθέας, ο Orc είναι το πνεύμα της επανάστασης, που στολισμένο πνευματικά με την ομορφιά και τον οίκτο και προικισμένο με το δώρο της Φαντασίας μπορεί να βλέπει και να δημιουργεί νέους κόσμους και δυνατότητες για όλους .

Μια Φαντασία που είναι από μόνη της ικανή να μας οδηγήσει γενναιόδωρα πέρα από τα όρια που μας περιορίζουν.

Όπως γράφει ο βιογράφος του Μπλέικ, Peter Ackroyd, «στην οραματική φαντασία του Μπλέικ δεν υπάρχει ούτε γέννηση ούτε θάνατος, καμία αρχή κανένα τέλος, μόνο το διαρκές, το εντός του χρόνου οδοιπορικό προς την αιωνιότητα».

 

Enitharmon

Η Enitharmon μαθαίνει στον μικρό Orc να πετάει, συμβολίζοντας την πορεία της ψυχής προς την ελευθερία (William Blake, 1796).

 

Μια Φαντασία λουσμένη στο Φως (Los/Sol), τη μόνη δύναμη ικανή να ξεπεράσει τα όρια που θέτει στον ορίζοντά μας η λογική και η αιτιοκρατία (Urizen /horizon/reason). Η Φαντασία που είναι η δημιουργός αρχή των θνητών πλασμάτων και εκφράζεται ως ποίηση ή ως προφητική δυνατότητα.

«Εάν δε υπήρχε το Ποιητικό ή το Προφητικό στοιχείο, το Φιλοσοφικό και το Πειραματικό θα ήταν ο κοινός παρονομαστής όλων των πραγμάτων, και τούτα θα ήταν ανίκανα για κάθε τι εκτός από το να κάνουν τον ίδιο βαρετό κύκλο, πάλι και πάλι».

Με αυτά τα όπλα ο άνθρωπος μπορεί να σπάσει τον αέναο βαρετό κύκλο της επανάληψης και να διεκδικήσει αύριο μια διαφορετική δυνατότητα με ένα δικό του όραμα. Ποιος άνθρωπος; Αυτός που κατέχεται από το Ποιητικό ή το Προφητικό στοιχείο, δηλαδή το Ποιητικό Δαιμόνιο, που ο Μπλέικ το ταυτίζει με τον «αληθινό Άνθρωπο». Αυτός ο «αληθινός Άνθρωπος» είναι η πηγή κάθε θρησκείας, τέχνης και φιλοσοφίας.

Στις νύχτες που θα μετράνε την αλλαγή του χρόνου, αν το βάρος της εμπειρίας μιας δύσκολης χρονιάς σας σκοτεινιάζει τη θέληση, θυμηθείτε τις παροιμίες του γέρο Μπλέικ.

Όποιος επιθυμεί αλλά δεν πράττει, γεννάει την πανούκλα. Αν τη θέλησή σας την ευνουχίζουν ατυχίες και συμβουλές στρατιάς ειδημόνων, θυμηθείτε: Η φρονιμάδα είναι μια πλούσια κι ασκημομούρα γεροντοκόρη που την κορτάρει η Ανικανότητα.

Τολμήστε, διεκδικήστε, απαιτήστε για το δικό σας μεγάλο ως τ’ αστέρια όραμα.

Ο δρόμος της υπερβολής οδηγεί στο παλάτι της σοφίας.

Γι’ αυτές τις νύχτες τουλάχιστον μη διστάσετε μπροστά σε ανόητους που σας αναλύουν στατιστικούς δείκτες, δείκτες που μετρούν χρόνο, όρια, τα πλαίσια μιας ακυρωμένης ανάπτυξης, τις αμέτρητες ώρες που καθ’ υπόδειξη εκχωρήθηκαν προς αποταμίευση μελλοντικών πιθανοτήτων.

Τις ώρες της ανοησίας τις μετρά το ρολόι αλλά τις ώρες της σοφίας κανένα ρολόι δεν μπορεί να τις μετρήσει.

Ακούστε το καλά: το μέλλον δεν είναι δώρο που μπορεί να σας προσφέρει ο οποιοσδήποτε. Είναι επίτευγμα που μπορεί να πραγματωθεί μόνο από εσάς.

Καλή Χρονιά σε όλους!

Πηγές

Peter Ackroyd, Ουίλλιαμ Μπλέικ, Πατάκης

Συλλογή, Μπλέικ, επιμέλεια: Σπύρος Ηλιόπουλος, Πλέθρον

William Blake, Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης, Νεφέλη

https://pteroen.wordpress.com

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

Artworks: © Scrappy Boy by Christopher Lopa. Title: Two for the road, paper collage. Ευγενής παραχώρηση δικαιωμάτων

 

Να μη φοβάσαι στη ζωή σου.

Και για να μη φοβάσαι, να κινείσαι, να γίνεις διαβάτης, περιπατητής στον κόσμο.

Να περπατάς, παιδί μου. Γιατί οι ιδέες δεν ξεκινούν από το κεφάλι.

Η νοημοσύνη δεν βρίσκεται στον εγκέφαλο αλλά στα πόδια. Από τα πέλματα έρχονται οι ιδέες.

Από χαμηλά ξεκινούν, καθώς βαδίζεις, καθώς στέκεσαι, σε επαφή με το χώμα, με τη γη.

Γι αυτό ο άνθρωπος έχει πόδια, και τα ζώα και τα πουλιά.

Μόνο τα φίδια που δεν έχουν πόδια, σέρνονται με τη κοιλιά, κρύβονται ανάμεσα στις πέτρες και τις τρύπες και γι αυτό παγώνει το αίμα τους από το φόβο.

Κι επειδή φοβούνται, δαγκώνουν. Κι όποιος δαγκώνει είναι αδύναμος στον χαρακτήρα και στην ψυχή.

Γι αυτό τους λιώνει το κεφάλι ο άνθρωπος.

Να περπατάς, παιδί μου. Ορθός να στέκεσαι κι ορθός να πηγαίνεις.

Στα δυο σου πόδια η εξυπνάδα, στα δυο σου πόδια κι η δύναμή σου.

 

Από το https://nosensewords.wordpress.com

© Copyright 2018 Σούκουλης Δημήτρης – All Rights Reserved