Uncategorized


 Στάθης Γκόνος – Ο άνθρωπος επινοεί τον άνθρωπο.

Βρισκόμαστε στην κυριολεξία στο κατώφλι να «επανασχεδιάσουμε τον άνθρωπο». Το επιθυμούμε και προς τι; Οι διαλέξεις θα εστιάσουν όχι μόνο στα τεχνικά και νομικά ζητήματα, αλλά επίσης στα φιλοσοφικά θέματα που ανακύπτουν. (…)

Η ραγδαία εξέλιξη των βιοεπιστημών τις τελευταίες δεκαετίες φέρει την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα. Η ανάλυση του γενετικού υλικού κάθε ανθρώπου, η χρήση βλαστοκυττάρων, αλλά και η δυνατότητα κλωνοποίησης οργανισμών έχουν δημιουργήσει ανεξερεύνητες προοπτικές και παρά τα προφανή ευεργετικά θεραπευτικά αποτελέσματα, τα βιοηθικά ζητήματα που προκύπτουν είναι τεράστια. Βρισκόμαστε στην κυριολεξία στο κατώφλι να «επανασχεδιάσουμε τον άνθρωπο». Το επιθυμούμε και προς τι; Οι διαλέξεις θα εστιάσουν όχι μόνο στα τεχνικά και νομικά ζητήματα, αλλά επίσης στα φιλοσοφικά θέματα που ανακύπτουν.
Κάθε Πέμπτη από τις 14/4 εως και 24/5. Αναλυτικά 19, 26 Απριλίου 2018 και 3, 10, 17, 24 Μαΐου 2018

Κύκλος 6 διαλέξεων: 50€, 25€ (για φοιτητές και ανέργους)

Μεμονωμένη διάλεξη: 10€, 5€ (για φοιτητές και ανέργους)

Για την έκδοση φοιτητικού εισιτηρίου απαιτείται η επίδειξη φοιτητικής ταυτότητας.

Πληροφορίες-Κρατήσεις: 2103611206

Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη, Βασ.Σοφίας 9 & Μέρλιν 1, 10671, Αθήνα

http://thf.gr/el/class/στάθης-γκόνος-ο-άνθρωπος-επινοεί-τον-ά/?wcs_timestamp=1524765600

Advertisements

Athens Science Festival στην Τεχνοπολη (Γκαζι),

Φωτογραφία του Farmakopoulos Antonis.

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Φαίνεται πως το Σύμπαν εχει…. οικολογικές διαθέσεις. Και τα στοιχεία που το αποτελούν έχουν ξαναχρησιμοποιηθεί επανειλημμένα…Το ασβέστιο που υπάρχει στα κόκκαλά μας εχει φτιαχτεί σε μια μακρινή σουπερνόβα-έκρηξη, ενώ όλο το χρυσάφι που υπάρχει στη Γη εχει δημιουργηθεί σε συγκρούσεις αστεριών νετρονίων. Ολα τα υλικά επιστρεφουν στο διάστημα, για να επαναχρησιμοποιηθούν σε νέα αστρα που θα γεννηθούν…Μήπως και ολόκληρο το Σύμπαν τελικά αναγεννάται και ανακυκλώνεται?                                      Μια απολαυστική και περιγραφική διάλεξη από τον «μαιτρ» της εκλαϊκευσης της Αστροφυσικής, Ενδοκρινολόγο Δρ. Θανάση Ευαγγελόπουλο .

Σαββατο 28 Απριλιου, στις 7.00 μ.μ. στο Science Festival, στην Τεχνοπολη (Γκαζι), αιθουσα «Αποθηκη», με ελευθερη εισοδο. 

Περισσότερες πληροφορίες στο http://www.athens-science-festival.gr/programme/

zoidis aition

  Στο ΑΒΑΤΟΝ που κυκλοφορεί το δικό μου κείμενο είναι αφιερωμένο στα παιδιά που κάποτε γκρέμισαν τον ουρανό. Από το Σαν Φρανσίσκο και το Γούντστοκ μέχρι το Παρίσι όπου πριν 50 χρόνια, “…Έναν Μάη οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους και σαν μια λάμψη να πέρασε τον πλανήτη . Μια λάμψη που ένωσε παλιό και νέο κόσμο σπρώχνοντας τα πάντα να αλλάξουν. “Θέλουμε τον κόσμο και τον θέλουμε τώρα” ούρλιαζε με τα διονυσιασμένα παιδιά της Καλιφόρνιας ο Τζιμ Μόρισον, “Είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο” επικροτούσαν τα παιδιά στους δρόμους του Παρισιού, της πόλης που μετά από λίγα χρόνια θα έφτανε ο Μόρισον για να συναντήσει τον “δαίμονα εαυτού»…”.

beaute-dans-la-iordanis

Η επικαιρότητα της ουτοπίας, του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΕΡΤΙΚΑ

Από τις ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ με αφορμή το βιβλίο του Στέφανου Ροζάνη, Η ουτοπία και οι εικόνες της, εκδόσεις Έρμα.

Ο Στέφανος Ροζάνης είναι ένας διανοούμενος που η ακαδημαϊκή του ταυτότητα δεν έχει κατορθώσει να συνθλίψει τις ποιητικές, δηλαδή δημιουργικές, καταβολές του. Αυτό γίνεται ορατό τόσο στις μελέτες του για τον ρομαντισμό μα και σε ό,τι θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε πολιτικές παρεμβάσεις του. Εξηγούμαι: στα πολιτικά του δοκίμια, όπως αυτά για την ουτοπία, δεν ενεργεί σαν ένας ιατροδικαστής, σαν ένας ανατόμος, αντιμετωπίζοντας το θέμα του με την ψυχρή στάση εκείνου που έχει μπροστά του ένα άψυχο σώμα, αλλά ερωτοτροπεί με την ψυχή και το σώμα του αντικειμένου του φθάνοντας στο σημείο να δημιουργεί μια ταυτότητα του υποκειμένου, του εαυτού του, με το αντικείμενο.

Έτσι όποιος θελήσει να αναζητήσει ένα κείμενο σε απόσταση από τον συγγραφέα μάλλον θα πρέπει να απογοητευτεί αφού η ψυχή του συγγραφέα έχει ταυτιστεί με τη διάσωση της ψυχής του αντικειμένου του. Πώς συμβαίνει αυτό; Χρειάζεται να στραφούμε στο ίδιο το κείμενο για να το διαπιστώσουμε.

Το υπό συζήτηση δοκίμιο έχει σαν τίτλο «Η ουτοπία και οι εικόνες της». Ωστόσο ο αναγνώστης καθώς βυθίζεται στο κείμενο μάταια θα αναζητήσει μια περιγραφή –ιστορική ή κοινωνιολογική− των ουτοπικών οραμάτων. Αντιθέτως, θα ανακαλύψει μια επίμοχθη προσπάθεια να δοθεί με λόγια το ουσιώδες της ουτοπίας και της ουτοπικής σκέψης. Έτσι, ο Ροζάνης θα ορίσει την ουτοπία ως το μη-είναι-ακόμα, δηλαδή σαν εκείνο που ακόμη δεν έχει υπάρξει· σαν το άλλο, το έτερο, απ’ ό,τι είναι ήδη υπαρκτό. Αυτό, όπως τουλάχιστον εγώ το κατανοώ, σημαίνει ότι για τον άνθρωπο, κι ο Ροζάνης φαίνεται να έχει κατά νου την ατομική ύπαρξη, υπάρχει μια έλλειψη, μια στέρηση που καθιστά κολοβή την ύπαρξή του.

 

Το γεγονός ότι κάτι δεν είναι ακόμη υπαρκτό σημαίνει ότι η αποβλεπτικότητα της ουτοπίας είναι το μέλλον. Αλλά το ουτοπικό μέλλον παίρνει σχήμα και μορφή με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ έγραφε πως «από τότε που το παρελθόν έπαψε να φωτίζει το μέλλον ο νους του ανθρώπου περιπλανιέται στο σκοτάδι». Αυτή η ζωντανή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν για να δώσει μια προοπτική στο μέλλον είναι ασφαλώς ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του παλαιού καθεστώτος, του ancient regime, το οποίο πόρρω απέχει από τη νεοτερικότητα. Για την ακρίβεια στη νεοτερικότητα το παρελθόν είναι μια πρώτη ύλη από την οποία ο άνθρωπος επιλέγει τα υλικά του για να δημιουργήσει όσες εικόνες ταιριάζουν στο πρόταγμα του μέλλοντος. Ας θυμηθούμε εδώ την περίφημη αλληγορική ερμηνεία  του Angelus Novus από τον Βάλτερ Μπένγιαμιν που κοιτάζει τα ερείπια του παρελθόντος καθώς ένας ισχυρός άνεμος τον παρασύρει στο μέλλον. Αυτό νομίζω εξηγεί με τον καλύτερο τρόπο τη δημιουργία εκ του μηδενός, με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, στην οποία αναφέρεται ο Στέφανος Ροζάνης: οι ουτοπικές εικόνες της νεοτερικότητας αντλούν από το υλικό του παρελθόντος ό,τι ταιριάζει για μια εικόνα του μέλλοντος.

Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με τις προνεοτερικές εικόνες της ουτοπίας οι οποίες έχουν θεολογική υπόσταση και αποβλέπουν στην αιωνιότητα. Να θυμίσω εδώ την ουράνια πολιτεία του ιερού Αυγουστίνου και τον γνωστικιστή Μαρκίωνα. Για τον τελευταίο υπάρχουν δύο Θεοί: ο Θεός της δημιουργίας και ο Θεός της λύτρωσης, ο οποίος πασχίζει να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τον κακό Θεό της δημιουργίας. Ή να αναφερθώ στον Ερμή τον Τρισμέγιστο, στον οποίο ο άνθρωπος μάχεται να ξεπεράσει τους φραγμούς των ουράνιων σφαιρών για να ανέλθει στην ανώτατη σφαίρα προκειμένου να ενωθεί με την αιωνιότητα.

Στη νεοτερικότητα ο χρόνος γίνεται ιστορικός χρόνος, χιλιαστικός για να χρησιμοποιήσω την εύστοχη έκφραση του Καρλ Μάνχαϊμ, και η αιωνιότητα βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο στο άλμα έξω από την ιστορία, στο τέλος της ιστορίας. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η βασική έλλειψη, το άλλο, που πάντα εμπεριέχεται στην ουτοπία και έτσι ξεπερνά, υπερβαίνει, με τον τρόπο της, τη νεοτερικότητα ως τέτοια. Η ακρωτηριασμένη ύπαρξη του νεοτερικού ανθρώπου συμπληρώνεται χάρη στην ολότητα την οποία δημιουργεί η ουτοπία: μέλλον, παρόν και παρελθόν συνδέονται  με την αιωνιότητα.

Το ερώτημα τώρα είναι πώς οδηγείται ο άνθρωπος να πλάσει με τη φαντασία του ουτοπικές εικόνες. Καταπώς φαίνεται, και θα συμφωνήσω με τον Στέφανο Ροζάνη, ο άνθρωπος ελαύνεται από μια μεταφυσική ανάγκη. Κι αυτή η ανάγκη είναι αποτέλεσμα του ότι ο άνθρωπος είναι Επιθυμία. Ο άνθρωπος, γράφει ο Ροζάνης, έχει μια ουτοπική επιθυμία η οποία τον ωθεί στην άρνηση του δεδομένου είναι, η κλίση του τον καλεί να ξεπεράσει το δεδομένο και ν’ αναχθεί στην ολότητα. Η επιθυμία λοιπόν είναι άρνηση μιας έλλειψης, της έλλειψης του άλλου. Υπ’ αυτήν έννοια οι ουτοπίες έχουν πάντοτε ένα κριτικό περιεχόμενο έναντι του δεδομένου είναι. Για παράδειγμα, ο Μαρξ στο Κεφάλαιο αναφέρει ένα εκτενές απόσπασμα από την «Ουτοπία» του Τόμας Μορ για την τύχη των χωρικών από τις περιφράξεις των φεουδαρχών και για τα «πρόβατα που τρώνε τους ανθρώπους».

Εν πάση περιπτώσει, ας συγκρατήσουμε ότι ο άνθρωπος ανα-γνωρίζει το άλλο στις ουτοπικές εικόνες που κατασκευάζει και γίνονται μπούσουλας, πρόταγμα για να πραγματωθούν. Στο δοκίμιο  που συζητάμε η αναγνώριση και η ανάμνηση τίθενται στην ίδια σειρά και συνδέονται μέσω της πλατωνικής θεωρίας της ανάμνησης-αλήθειας. Η ανάμνηση, είναι μνήμη εικόνων, και οι ουτοπίες κατά κανόνα δημιουργούν εικόνες από την ύλη του παρελθόντος. Ο Ροζάνης επιμένει όμως κατ’ επανάληψη στο δοκίμιό του για μια ανεικονική ουτοπία, πράγμα που οφείλω να ομολογήσω με ξένισε στην αρχή, φθάνοντας ν’ αναρωτηθώ: τι θέλει άραγε να πει ο ποιητής; Ασφαλώς αυτό συνδέεται με τη θεωρία των ιδεών, κυρίως όμως με τον βιβλικό θεό και την εντολή: ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλο. Αλλά κάτι τέτοιο δεν δίνει απάντηση στο ερώτημά μου. Προχωρώντας στην ανάγνωση του κειμένου βρήκα μία απάντηση και θέλω να πιστεύω ότι δεν παρερμηνεύω σ’ αυτό το σημείο τον συγγραφέα. Αναφέρομαι στην υλοποίηση, στην πραγμάτωση των ουτοπικών οραμάτων εδώ και τώρα.

Η κριτική της κομμουνιστικής ουτοπίας και της απόληξής της έχει ασφαλώς τύχει εκτενούς συζήτησης την τελευταία χρονιά, λόγω της επετείου της ρώσικης επανάστασης, και δεν χρειάζεται να επανέλθω. Γεγονός είναι ότι οι ουτοπίες όταν ήλθαν σ’ επαφή με την πραγματικότητα εξέθρεψαν τέρατα. Το πιο πρόσφατο βέβαια είναι η κομμουνιστική ουτοπία η οποία για μια ακόμη φορά είναι ηττημένη μέσα από την ίδια της την πραγμάτωση, κι όχι εξ αιτίας κάποιου εξωτερικού εχθρού. Δεν κάνω δίκη προθέσεων, και ασφαλώς οι επιθυμίες των πρωταγωνιστών της δεν αποτελούν αντικείμενο κάποιου ειδικού δικαστηρίου. Περιορίζομαι να καταγράψω τη λειτουργία της ετερογονίας των σκοπών. Λέω όμως «μία ακόμη φορά» γιατί τα παραδείγματα του παρελθόντος δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια για μια άλλου είδους πρόσληψη. Ας θυμηθούμε τους ταβωρίτες οι οποίοι ναι μεν δημιούργησαν μια εξισωτική κομμουνιστική κοινωνία αλλά που δεν παύει να στηρίζεται σε ληστρικές βάσεις, κάθε άλλο παρά παραγωγικές.

Το μείζον όμως παράδειγμα είναι ό,τι σήμερα ζούμε, γιατί ζούμε στη συνάφεια μιας ουτοπίας, της ουτοπίας του φιλελευθερισμού. Γι’ αυτή τη φιλελεύθερη ουτοπία δεν χρειάζεται παρά ν’ ανατρέξουμε στο πρόσφατο παρελθόν και να δούμε τη σημερινή πραγματικότητα για να την κρίνουμε. Παρ’ όλα αυτά ακόμη και μέσα σ’ αυτήν μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ανθρώπινη επιθυμία η οποία ζητά το άλλο. Εδώ θα αναφερθώ σε μια ξεχασμένη σήμερα ταινία, που καταγράφει με ευαισθησία τα όνειρα εκείνα, το άλλο που συνεχίζει να τρέφει τη φιλελεύθερη ουτοπία. Πρόκειται για «το φεγγάρι στον υπόνομο» του Γάλλου Ζαν-Ζακ Μπενέξ με τον Ζεράρ Ντεπαρτιέ. Η ταινία πλησιάζει στο τέλος της και καθώς ο πρωταγωνιστής-προλετάριος ή λούμπεν- περιπλανιέται κοντά στο λιμάνι μετά την βροχή ο αφηγητής ακούγεται να λέει: «Ονειρευόταν… μια πόλη ολόλευκη με κήπους και γυάλινα εξωτερικά, με γήπεδα τένις κρυμμένα μέσα στις αλέες». Πριν από τριάντα χρόνια κατέγραψα αυτήν την ουτοπική εικόνα για να της ασκήσω μια μελαγχολική ομολογουμένως κριτική και να καταλήξω: «Ονειρευόταν… μια διαδήλωση που βάδιζε προς τη σύγκρουση, χορεύοντας στον ρυθμό της ορχήστρας που την ακολουθούσε…»… κι έπειτα ήλθε η πραγματικότητα για να εκχυδαΐσει αυτήν την ονειρική εικόνα.

Να γιατί λοιπόν ο Ροζάνης μιλά για ανεικονισμό. Στόχος του είναι η κάθαρση. Η κάθαρση της ουτοπίας και της ουτοπικής επιθυμίας απ’ ό,τι τη μόλυνε ίσαμε τώρα. Κι αυτό το ίσαμε τώρα παραπέμπει ασφαλώς στην δυνατότητα του μη-είναι-ακόμα. Μια επιθυμία που έχει καθαρθεί, με την ιατρική έννοια του όρου, από το βάρος του νεκρού παρελθόντος και ζητά τη δικαίωση των νεκρών θυμάτων του. Το κατά πόσον κάτι τέτοιο είναι δυνατό να επιτευχθεί ανήκει στη σφαίρα της εικασίας. Ωστόσο, σήμερα πενήντα χρόνια μετά το 68, και με δεδομένη την κατάντια του (αριστοτελικού) τόπου, για μια ακόμη φορά φαντάζει αδήριτη ανάγκη να πούμε πως με όσες δυνάμεις έχουμε επιθυμούμε το αδύνατο.

 

margaritis

ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ ΚΥΡΙΕ Μ
Ένα κείμενο του σκηνοθέτη Γιάννη Μαργαρίτη για τον μυστηριώδη συνάδελφό του κύριο Μ.
Ο Γιάννης Μαργαρίτης καταγράφει και παρουσιάζει επί σκηνής Black Duck στην Χρήστου Λαδά 9, στην πλατεία Καρύτση την εκ βαθέων εξομολόγηση του κυρίου Μ συναδέλφου του και συνταξιδιώτη του, στο μέγα της ζωής τους ταξίδιον.
Παιδικά χρόνια. Η δεκαετία του 60. Μαθητικά χρόνια. Τα καλοκαιρινά μπάνια. Η αμερικάνικη βάση. Το θεατρικό μικρόβιο. Δικτατορία. Πολυτεχνείο. Φυλακή. Σπουδές. Θεατρική δημιουργία. Άσπονδοι φίλοι και συνάδελφοι. Περιοδείες στο εξωτερικό και προσωπικές στιγμές.
Για όσους θέλουν να θυμηθούν, για όσους θέλουν να γνωρίσουν, για όσους θέλουν να γελάσουν αλλά και να θυμώσουν με τον κύριο Μ και την υποκειμενική καταγραφή του Γιάννη Μαργαρίτη.
Κάθε Παρασκευή, Σάββατο στις 8.00μμ και κάθε Κυριακή στις 7.00μμ από 2 Μαρτίου
Κείμενο –σκηνοθεσία- ερμηνεία: Γιάννης Μαργαρίτης
Με την αφιλοκερδή συμμετοχή και βοήθεια της Χρυσάνθης Δούζη

αναδημοσίευση άρθρου του Κώστα Μαυραγάννη από το http://www.huffingtonpost.gr/entry/ste-skia-tes-peramidas-ton-kekladon-o-vretanos-archaioloyos-michael-boyd-mila-yia-to-epivletiko-mnemeio-sten-kero_gr_5a6f2cece4b0ddb658c8ad9a?utm_source=News247&utm_medium=huffpost_homebig&utm_campaign=24MediaWidget&utm_term=Pos1

Στη σκιά της «Πυραμίδας των Κυκλάδων»: O αρχαιολόγος Michael Boyd μιλά για το επιβλητικό μνημείο στην Κέρο

Μπορούμε να μιλάμε για ένα «8ο Θαύμα» στην καρδιά του Αιγαίου;

Cambridge Keros Project

Φανταστείτε πως είστε ένας θαλασσοπόρος στο Αιγαίο κατά τα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ.– της πρώιμης Εποχής του Χαλκού, μιας εποχής πριν ακόμη και την «Εποχή των Ηρώων» των αρχαίων, μια εποχή κατά την οποία κάποιοι από τους πρώτους σπόρους του ανθρώπινου πολιτισμού άνθιζαν στον ελλαδικό χώρο, με τον Κυκλαδικό και τον Μινωικό Πολιτισμό. Φανταστείτε πως, ενώ το πλοίο σας σκίζει τα νερά των σημερινών Κυκλάδων, αντικρίζετε μια γιγαντιαία πυραμίδα να υψώνεται από τη θάλασσα, δεσπόζοντας ανάμεσα στα κύματα. Με λίγα λόγια, φανταστείτε ότι βρίσκεστε μπροστά στο Δασκαλιό των Κυκλάδων, 4.500 χρόνια πριν.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι νέες ανακαλύψεις που έγιναν κυριολεκτικά στην καρδιά του Αιγαίου- στην Κέρο, νότια της Νάξου– φαίνονται ικανές να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στην εικόνα που έχουμε ως προς την εικόνα του προϊστορικού Αιγαίου. Νέες ανασκαφές στο δυτικότερο ακρωτήρι της Κέρου (πλέον νησάκι, λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας), στον προϊστορικό οικισμό του Δασκαλιού, έφεραν στο φως πλήθος επιβλητικών και πυκνά δομημένων κατασκευών, πολύ πιο εντυπωσιακών από ό,τι θα περίμενε κανείς, αποδεικνύοντας πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η μικρή Κέρος αποτελούσε μια από τις πιο σημαντικές θέσεις στο Αιγαίο της πρώιμης Εποχής του Χαλκού.

Cambridge Keros Project

Η πρόσφατη αυτή αρχαιολογική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής αρχαιολόγους από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, την Εφορεία Κυκλάδων και το Ινστιτούτο Κύπρου, έδειξε πως το Δασκαλιό καλυπτόταν σχεδόν ολόκληρο με εντυπωσιακά μνημειακά οικοδομήματα, χτισμένα με πέτρα από τη Νάξο, παρά την απόσταση των περίπου 10 χιλιομέτρων που χωρίζει τα δύο νησιά– κάτι παραπάνω από εντυπωσιακό επίτευγμα, αν αναλογιστεί κανείς ότι μιλάμε για μια περίοδο κυριολεκτικά στην αυγή της ιστορίας, πολύ πριν υψωθούν τα κυκλώπεια τείχη των «πολύχρυσων» Μυκηνών.

Εκείνη την εποχή, που οι ομηρικοί ήρωες βρίσκονταν ακόμα στο μακρινό μέλλον και όχι στο ηρωικό παρελθόν, εξειδικευμένοι τεχνίτες της περιόδου εκμεταλλεύτηκαν το φυσικό πυραμιδοειδές σχήμα του Δασκαλιού, για να δημιουργήσουν ένα πραγματικά επιβλητικό προϊστορικό μνημείο, κατασκευάζοντας επάλληλες σειρές από ογκώδεις αναλημματικούς τοίχους, κάνοντάς το να μοιάζει με βαθμιδωτή πυραμίδα- θυμίζοντας το σχήμα των γνωστών, πανάρχαιων ζιγκουράτ των πολιτισμών της Μεσοποταμίας.

Cambridge Keros Project

Στις επίπεδες αναβαθμίδες που σχηματίζονταν ανάμεσα στους τοίχους, οι κτίστες χρησιμοποίησαν τη ναξιώτικη πέτρα για να δημιουργήσουν εντυπωσιακές, λαμπρές κατασκευές: Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιστήμονες εκτιμούν ότι εισήχθησαν πάνω από 1.000 τόνοι πέτρας, με αποτέλεσμα ένα νησί χτισμένο από άκρη σε άκρη, δημιουργώντας την εντύπωση ενός ενιαίου, κολοσσιαίου μνημείου το οποίο αναδυόταν από τη θάλασσα.

Cambridge Keros Project

Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση του Πανεπιστημίου, πρόκειται για το μεγαλύτερο γνωστό οικιστικό συγκρότημα των Κυκλάδων κατά την εποχή εκείνη- και τα ευρήματα αποκαλύπτουν εντυπωσιακή τεχνογνωσία και κατασκευαστικές δυνατότητες από πλευράς του πρώιμου Κυκλαδικού Πολιτισμού, σχεδόν 1.000 χρόνια πριν τους Μυκηναίους. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ένα εξελιγμένο σύστημα αποστραγγιστικών αγωγών , ευρήματα που υποδεικνύουν προηγμένες γνώσεις μεταλλουργίας, ίχνη έντονης εμπορικής/ ανταλλακτικής δραστηριότητας και πολλά άλλα, τα οποία υπογραμμίζουν τον χαρακτήρα του οικισμού του Δασκαλιού ως κέντρου πρωτο-αστικοποίησης: Μίας πανάρχαιας, σε μεγάλο βαθμό άγνωστης μέχρι σήμερα «μητρόπολης», κέντρου μεταλλουργικής εξειδίκευσης, εμπορίου (θεωρείται πως πρώτες ύλες – ειδικά χαλκός- εισάγονταν από άλλα νησιά του Αιγαίου, όπως η Σέριφος ή η Κύθνος, ή η ηπειρωτική Ελλάδα) και τελετουργικών δραστηριοτήτων, (γενικότερα η Κέρος ήταν μέχρι τώρα κυρίως γνωστή για τα τελετουργικά δρώμενα που λάμβαναν χώρα εκεί πριν 4.500 χρόνια), καθιστώντας το Δασκαλιό έναν χώρο ιδιαίτερης σημασίας για τους κατοίκους των Κυκλάδων εκείνης της εποχής.

Cambridge Keros Project

Επίσης, ο αρχαιολογικός χώρος παρέχει σημαντικά στοιχεία και για τις γεωργικές πρακτικές της εποχής: Η σχετική έρευνα, της οποίας ηγείται η Dr. Εύη Μαργαρίτη του Ινστιτούτου Κύπρου, υποδεικνύει καλλιέργειες ελιάς και αμπελιών- καλλιέργειες με σημαντική επίδραση ως προς την επέκταση των οριζόντων της γεωργίας κατά την 3η χιλιετία π.Χ.

Θα μπορούσαμε να μιλάμε λοιπόν για ένα μέχρι τώρα άγνωστο (ακόμα και στους αρχαίους) «8ο Θαύμα» του αρχαίου (ή, όπως θα ήταν ακριβέστερο επί της προκειμένης, προϊστορικού) κόσμου; Και, επίσης σημαντικό, ποιοι ήταν οι λόγοι που βύθισαν στην αφάνεια μια τόσο λαμπρή μητρόπολη; Ο Dr. Michael Boyd,του Πανεπιστημίου του Cambridge, συν-διευθυντής της ανασκαφής, μίλησε στη HuffPost Greece για όλα αυτά, λύνοντας (στον βαθμό που είναι δυνατόν να γίνει αυτό) τις απορίες μας για αυτή την πανάρχαια «Πυραμίδα των Κυκλάδων».

Cambridge Keros Project

-Από τις αναφορές που έχουμε δει ως τώρα, προκύπτει η εντύπωση ότι μιλούμε βασικά για ένα «υβρίδιο», μεταξύ ενός μνημείου και μιας πόλης/ οικισμού. Ποιο είναι το μέγεθος του οικισμού αυτού; (έκταση, εκτιμήσεις για τον πληθυσμό κατά την ακμή του κ.α.).

Michael Boyd: Το τότε ακρωτήριο του Δασκαλιού, (τώρα, λόγω της αλλαγής της στάθμης της θάλασσας, νησίδα) έχει έκταση περίπου 1,3 εκταρίων (13.000 τετραγωνικών μέτρων). Οι εκτιμήσεις περί πληθυσμού είναι εξαιρετικά δύσκολες, καθώς εξαρτώνται από εκτιμήσεις όσον αφορά στη χρήση των δωματίων. Αν τα δωμάτια χρησιμοποιούνταν κυρίως για οικιακούς σκοπούς, θα μπορούσαν εκεί να ζουν αρκετές εκατοντάδες άνθρωποι. Ωστόσο, δεν το θεωρούμε ως απλά έναν οικισμό «οικιακού» τύπου, οπότε ο αριθμός αυτός μπορεί να ήταν αρκετά χαμηλότερος.

Cambridge Keros Project

– Θα ήταν ακριβές να μιλήσουμε για μια πόλη σε σχήμα πυραμίδας/ ζιγκουράτ, ή πρόκειται για ένα μνημείο κάποιου τελετουργικού χαρακτήρα; Ποιος μπορεί να ήταν ο πραγματικός χαρακτήρας του οικισμού;

M.B: Ο χώρος αυτός είναι ένας από τους πρώτους στο Αιγαίο που υποδεικνύουν τάσεις αστικοποίησης. Τον έχουμε περιγράψει ως πρωτο-αστικό. Πρόκειται σίγουρα για ένα μνημείο, από την άποψη ότι επρόκειτο για μια σχεδιασμένη κατασκευή που προϋπέθετε σημαντική εργασία και πόρους (πέτρα από τη Νάξο). Αλλά ο σκοπός του φαίνεται να έχει να κάνει πιο πολύ με τάσεις συγκεντρωτισμού, όπως ο έλεγχος της βιοτεχνικής παραγωγής, ο έλεγχος της εξειδίκευσης και της εργασίας και ο έλεγχος πάνω στα τελετουργικά.

– Μιλάμε για την 3η χιλιετία π.Χ.- οπότε, θα ήταν ακριβές να πούμε ότι συνυπήρξαν με τους Μινωίτες; Υπάρχουν ενδείξεις αλληλεπίδρασης;

M.B: Δεν υπάρχουν μέχρι τώρα ενδείξεις αλληλεπίδρασης με την Κρήτη. Είναι ενδιαφέρον ότι η Κνωσός είναι ο μόνος χώρος εκείνης της περιόδου που μπορεί να συγκριθεί με την Κέρο. Τόσο η Κνωσός όσο και η Κέρος λειτουργούσαν ως κέντρα συνάθροισης και πρωτο-αστικούς χώρους, εντός των διαφορετικών κόσμων τους.

Cambridge Keros Project

– Ποιοι θεωρείτε πως ήταν οι λόγοι για την άνοδο του Δασκαλιού; (στρατηγική αξία, τελετουργικός ρόλος κλπ)

M.B: Οι πρώτες δραστηριότητες στον χώρο είναι απέναντι από το Δασκαλιό, στον Κάβο, όπου λάμβαναν χώρα οι μεγάλες τελετές της εναπόθεσης σπασμένων ειδωλίων. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να μάθουμε γιατί επελέγη αυτός ο χώρος: Δεν υπάρχουν ενδείξεις πρότερων δραστηριοτήτων εκεί. Οι τελετές εναπόθεσης πραγματοποιούνταν αρκετό καιρό πριν λάβουν χώρα άλλες δραστηριότητες, όπως οι σημαντικές οικοδομικές εργασίες στο Δασκαλιό. Ωστόσο, ένας από τους σκοπούς της τελικής σεζόν ανασκαφών είναι να κατανοήσουμε την πρώιμη περίοδο του Δασκαλιού.

– Για ποιον πολιτισμό μιλάμε επί της προκειμένης; Για τον Κυκλαδικό Πολιτισμό ή για κάτι διαφορετικό;

M.B: Για τον πρώιμο Κυκλαδικό Πολιτισμό.

– Ποια είναι η χρονική περίοδος κατά την οποία εκτιμάται ότι άκμασαν το Δασκαλιό/ ο οικισμός της Κέρου;

M.B: Από το 2.750 π.Χ. ως το 2.300 π.Χ.

Cambridge Keros Project

– Υπάρχουν στοιχεία σχετικά με την πτώση/παρακμή του; Μιλάμε για μια αργή παρακμή ή μια ξαφνική, βίαιη κατάρρευση;

M.B: Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα, το οποίο διερευνούμε περαιτέρω. Φαίνεται πως στα τελευταία του χρόνια, τα κτίρια στην κορυφή του Δασκαλιού κατοικούνταν, ενώ άλλα είχαν εγκαταλειφθεί. Οπότε φαίνεται ότι μια αργή παρακμή αποτελεί την πιο πιθανή υπόθεση. Ωστόσο, οι ακριβείς λόγοι είναι προφανώς τεραστίου ενδιαφέροντος, και μελετούμε ενεργά παράγοντες όπως η βάση διαβίωσης του οικισμού και οι αλλαγές στα δίκτυα ισχύος των Κυκλάδων.

– Η περιγραφή του μνημείου/οικισμού πραγματικά φέρνει κατά νου ένα εντυπωσιακό θέαμα. Θα μπορούσαμε κάποια στιγμή να φτάσουμε στο σημείο να μιλάμε για ένα «8ο Θαύμα του Κόσμου»;

M.B: Αν και κάτι τέτοιο θα φάνταζε τραβηγμένο, για κάποιον που θα βρισκόταν σε ένα πλοίο στα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ., το να πλησιάζει το Δασκαλιό θα ήταν μια εμπειρία άνευ προηγουμένου. Επιβλητικά μνημεία τέτοιου είδους δεν υπήρχαν πουθενά αλλού στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο.

– Δεδομένου του ότι πρόκειται για έναν προϊστορικό χώρο, υπάρχουν αναφορές σε αρχαία κείμενα από μεταγενέστερες περιόδους; Υπάρχουν στοιχεία δραστηριότητας/ χρήσης κατά τα ιστορικά χρόνια;

M.B: Καμία απολύτως. Η μοναδική μεταγενέστερη οικοδομική δραστηριότητα στο νησί είναι μια μικρή εκκλησία του 7ου μ.Χ. αιώνα.

 Κώστας Μαυραγάνης Δημοσιογράφος/ News Editor

Επόμενη σελίδα: »