Ας ηχήσουν οι Καμπάνες

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Αύγουστος 2019.

«ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΑΥΤΗ την καθαρή Συνείδηση που γίνονται τα πάντα, από τους θεούς που υπάρχουν ψηλά επάνω έως τη γη χαμηλά κάτω. Τα αντικείμενα μπορεί να θεωρηθούν ως υψηλά ή χαμηλά, αλλά ο ωκεανός της Συνείδησης, πάντα καθαρός, είναι αυτό που πάντα Είναι. Οι σκιές σε έναν τοίχο είναι συνεχώς μεταβαλλόμενες, όμως ο ίδιος ο τοίχος παραμένει σταθερός και ακίνητος. Ομοίως, οι μορφές του σύμπαντος διαμορφώνονται από τη Συνείδηση – το αρχέγονο Ένα».

Το παραπάνω είναι ένα μικρό απόσπασμα από το τεράστιο έργο του Ινδού ποιητή, φιλόσοφου και γιόγκι Sant Dnyaneshwar, που έζησε τον 13ο αιώνα. Και σε αυτόν με έφερε η αναζήτηση ενός άλλου ποιητή και τραγουδοποιού της πρόσφατης εποχής, του Leonard Cohen. Εβραίος, μελετητής τόσο της δικής του εσωτερικής παράδοσης όσο και του χριστιανισμού, και μοναχός Ζεν για ένα διάστημα, προς το τέλος της ζωής του επισκέφθηκε την Ινδία αναζητώντας τις πηγές της σκέψης του Sant Dnyaneshwar και μέσω αυτών να μελετήσει τις έννοιες Sagun και Nirgun.

Τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις; Την φανέρωση του Θεού στη μορφή, το Sagun, και την αιώνια και πανταχού παρούσα Θεϊκή συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή, το Nirgun. Ο πιο συνηθισμένος και περιεκτικός συμβολισμός είναι το χωρίς μορφή ηλιακό φως που αντιστοιχεί στο Nirguna και το ουράνιο σώμα του ήλιου που αντιστοιχεί στο Saguna.

gunas_diagram

Nirguna σημαίνει «χωρίς guna» και προκύπτει η επόμενη ερώτηση: τι είναι αυτό; Guna σημαίνει «κλωστή/νήμα» και είναι τα νήματα που μπλέκονται και υφαίνουν την πραγματικότητα. Συχνά επίσης η λέξη αποδίδεται ως «ποιότητα». Είναι οι ποιότητες που συνθέτουν την πραγματικότητα, δηλαδή τον κόσμο όπως τον βιώνουμε.

Ό,τι υπάρχει, το σύμπαν, η αλήθεια μας κι εμείς οι ίδιοι, αποκτά μορφή από τα τρία αυτά νήματα/ποιότητες, που κάθε στιγμή συνυπάρχουν σε διαφορετικές αναλογίες.

Οι ποιότητες ή νήματα που περιγράφουν την πραγματικότητά μας είναι τρεις: Η Tamas, δηλαδή η νωθρότητα, η μονιμότητα, το σκοτάδι, η ψευδαίσθηση, η απληστία, η αρνητικότητα, αυτό που αναδεικνύει το χειρότερο του είναι μας και το παρελθόν. Η Rajas, που είναι το πάθος και η δράση, η κίνηση, η προσκόλληση, η στεναχώρια, η επιθυμία, ο πράττων και το μέλλον. Και τρίτη η Sattva, που είναι η αρμονία, η γνώση, η καλοσύνη και η χαρά και αντιστοιχεί στο παρόν και την αφύπνιση. Είναι η καθαρή φύση μέσα μας που όμως –προσοχή– δεν είναι απαλλαγμένη από το «Εγώ».

Ποια όμως είναι η σχέση μας μαζί τους μέσα στο ταξίδι της ζωής, αφού όσο υψηλή κι αν είναι μια ποιότητα δεν παύει να είναι μια προβολή μέσα στην πλάνη της ύπαρξης; Υπάρχει μια όμορφη αφήγηση σχετική μέσα από την παράδοση.

Κάποτε ένας μοναχικός ταξιδιώτης διέσχιζε μια ζούγκλα. Ξαφνικά δέχτηκε επίθεση από ένα ληστή που τον έδεσε. Ο ταξιδιώτης άρχισε να παλεύει και να φωνάζει απελπισμένα για βοήθεια, και τότε εμφανίστηκε ένας άλλος ληστής ο οποίος άρχισε να τον χτυπάει.

Οι κραυγές του άτυχου ταξιδιώτη έγιναν γοεροί λυγμοί και τότε εμφανίστηκε ένας άνδρας που έδιωξε τους δυο ληστές και τον έλυσε. Στη συνέχεια προσφέρθηκε να του δείξει τον δρόμο που οδηγούσε έξω από τη ζούγκλα και τον συνόδεψε με ασφάλεια μέχρι το σπίτι του .

Ο ταξιδιώτης γεμάτος ευγνωμοσύνη κάλεσε τον άγνωστο σωτήρα στο σπίτι, αλλά η απάντηση τον άφησε εμβρόντητο: «Μπορώ να έρχομαι μόνο μέχρι εδώ αλλά δεν μπορώ να μπω μέσα στο σπίτι σας, γιατί τότε η αληθινή φύση μου θα εμφανιστεί καθώς είμαι κι εγώ ληστής. Είμαι ο τρίτος ληστής της ομάδας».

Ο τρίτος ληστής, λοιπόν, είναι η προσωποποίηση της τρίτης ποιότητας, της Sattva, η οποία μας βοηθά να περπατάμε στο μονοπάτι της ύπαρξης ξεπερνώντας τα εμπόδια και τους «ληστές». Πρέπει να θυμόμαστε ότι εφόσον είμαστε μαζί της, οι «ληστές», δηλαδή οι άλλες δύο gunas, μπορούν πάντα και κάθε στιγμή να επανεμφανιστούν.

Αυτό είναι το αέναο ταξίδι του εαυτού μας μέσα στην ύπαρξη που υφαίνουν τα τρία νήματα, της πραγματικότητας που σχεδιάζεται από τις αναλογίες και τη σχέση μας με τους τρεις «ληστές».

Όσο και αν μοιάζουν απαραίτητοι με τα δώρα και τις ποιότητές τους, πρέπει κάποτε να βρούμε την δύναμη να απαλλαχτούμε από την πραγματικότητά τους, να τις εγκαταλείψουμε, και να οδεύσουμε προς την απόλυτη πραγματικότητα, εντός του οίκου μας, μακριά από χώρο και χρόνο, χωρίς ανάγκη, ιδιότητες και ιστορία, μπροστά στη γυμνότητα της ολότητας με τα χέρια άδεια.

Αλήθεια, τι μπορείς να κάνεις, τι μπορεί να προσδοκάς σε μια τέτοια στιγμή κενού; Μπροστά σε μια τέτοια στιγμή ο Leonard Cohen εμπνεύστηκε τον στίχο του Anthem: «Χτυπήστε τις καμπάνες που ακόμα μπορούν να ηχήσουν / Ξεχάστε τις τέλειες προσφορές σας / Στο παν υπάρχει μια ρωγμή / Και από εκεί μπαίνει μέσα το φως».

Sagun και Nirgun! Οι θεοί με τη μορφή που πήραν για τους ανθρώπους και η αιώνια και πανταχού παρούσα Συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή. Πόσο κοντά βρίσκονται στο βάθος τους η δυτική εσωτερική παράδοση και η ανατολική σκέψη!

Ως επίλογος μια φράση που θα μπορούσε άνετα να αποδοθεί σε έναν μυστικιστή της ευρωπαϊκής Αναγέννησης αν δεν είχε γραφτεί από τον Sant Dnyaneshwar τον 13ο αιώνα:

«May the Self of the universe be pleased with this sacrifice of words and bestow His grace on me. (ήτοι) Είθε ο Εαυτός του σύμπαντος να είναι ευχαριστημένος με αυτή τη θυσία λέξεων και να παραχωρήσει τη χάρη Του σε μένα».


Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

 

Το Βουνό της Ψευδαίσθησης

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Ιούλιος 2019.

ΚΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο βουνό, μακριά από τον πολιτισμό και τις πόλεις. Ήταν κυρίαρχος στη φύση που τον περίβαλε, το μικρό λιβάδι, το ποτάμι, το δάσος.

Τα ζωντανά του προσφέρονταν για καθημερινή τροφή και οι σπόροι από το στάρι, που είχε διδαχθεί το μυστικό της καλλιέργειάς του από τους γονείς του, του χάριζαν ποικιλία στα γεύματά του.

Μια μέρα αποφάσισε να κατέβει στην πόλη για να εμπορευθεί το κυνήγι του και να δει αν υπάρχει κάτι άξιο λόγου που έπρεπε να μάθει. Περνώντας έξω από ένα φούρνο κοίταξε με απορία τα φρεσκοψημένα καρβέλια. Ο φούρναρης του πρόσφερε μια φέτα ζεστό ψωμί. «Τι είναι αυτό;» ρώτησε. «Ψωμί για φαγητό!» απάντησε ο φούρναρης. Δοκίμασε και ρώτησε ξανά: «Από τι είναι φτιαγμένο;» και του απάντησαν από αλεύρι που γίνεται από σιτάρι.

Στη συνέχεια, καθώς παζάρευε την τιμή για το κυνήγι του, του προσέφεραν μια ωραία πίτα ζυμωμένη σε λάδι. Δοκίμασε λίγο και ρώτησε: «Από τι είναι φτιαγμένη;» και πάλι του απάντησαν «από σιτάρι».

Τέλος, όταν έκλεισε τη συμφωνία του, του έφεραν για γλυκό μια βασιλική πίτα ζυμωμένη με λάδι και μέλι. Ρώτησε πάλι και πήρε την ίδια απάντηση. Όλα τα υπέροχα φαγητά που του είχαν προσφέρει είχαν σαν βάση το σιτάρι.

«Εγώ έχω το δικό μου σιτάρι που είναι η βάση όλων αυτών», σκέφτηκε με περηφάνια. «Δεν έχω ούτε λόγο ούτε χρόνο να ασχοληθώ παραπάνω με αυτά τα παιχνίδια τους». Και ικανοποιημένος με το απόλυτα λογικό συμπέρασμά του επέστρεψε στο βουνό του.

Κάπως έτσι ζούμε οι περισσότεροι στην καθημερινότητά μας. Βγάζουμε πολύ εύκολα λογικά συμπεράσματα χρησιμοποιώντας τη γνώση μας και την προηγούμενη εμπειρία μας.

mountain

  Face In Landscape, εξώφυλλο του βιβλίου The Hidden Spirituality of Men του Matthew Fox

Αυτή η στέρεα λογική μας και η προϋπάρχουσα γνώση που μας κάνει περήφανους καθώς την έχουμε αποκτήσει με κόπους και προσπάθεια, συχνά μας οδηγεί να απαξιώνουμε και να μην επιτρέπουμε να μπουν ποτέ στην ζωή μας νέες εικόνες και ιδέες, νέες εμπειρίες από τις πολλές εκφάνσεις του κόσμου που υπάρχουν και ανθίζουν δίπλα μας, αλλά δεν τις αντιλαμβανόμαστε.

Και αυτό δεν είναι μια προσωπική διαπίστωση. Είναι ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο ο καθένας μας προσεγγίζει κάτι καινούριο στη ζωή του. Έναν άνθρωπο, μια παρέα, μια ιδέα, μια διδασκαλία. Το αντιμετωπίζει επιφανειακά, συγκρίνει συνεχώς και με μόνο μέτρο τη «μεγαλοσύνη» του, τη γνώση του και ό,τι θεωρεί ο ίδιος σπουδαίο.

Αποστηθίζει τις βασικές αρχές που τις αναπαράγει σαν παπαγάλος, χωρίς ποτέ να διανοηθεί ή να προσπαθήσει να διεισδύσει βαθύτερα από την επιφανειακή εικόνα. Και συνήθως, διαπιστώνοντας την ασημαντότητα του προφανούς της εικόνας, το απαξιώνει.

Σε κάθε περίπτωση σύντομα επιστρέφει στην ασφάλεια του «βουνού» του παραμένοντας για πάντα ξένος προς τις άγνωστες απολαύσεις. Χωρίς ποτέ να συνειδητοποιήσει και να καταλάβει ότι κρίνοντας αυστηρά και μόνο με τη λογική της προηγούμενης γνώσης και εμπειρίας του ποτέ δεν θα μπορέσει να δει βαθύτερα από το προφανές, ούτε θα μπορέσει να θαυμάσει άλλους τόπους πέρα από τον περιορισμένο και γνωστό κόσμο του απομονωμένου βουνού του.

Και ο απομονωμένος κόσμος, σαν περίκλειστος από καθρέφτες, μας παραπλανά μέσα από περιπλεκόμενα φάσματα και ανακλάσεις ειδώλων και μας οδηγεί να θεωρούμε τις ψευδαισθήσεις ως νέες πραγματικότητες.

Με αυτές τις πλαστές πραγματικότητες ζούμε, τις παρατηρούμε, τις μελετάμε και τις εξερευνούμε, νομίζουμε ότι τις γνωρίζουμε, συνδιαλεγόμαστε μαζί τους, όμως τελικά τι κερδίζουμε;

Ο Πλούταρχος, ένας εκ των τελευταίων μυημένων της αρχαιότητας και πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών, που έζησε τον πρώτο χριστιανικό αιώνα, στο έργο του Ηθικά μάς αφηγείται μια όμορφη ιστορία:

Κάποιος υποσχέθηκε σε έναν φημισμένο κιθαρωδό, ότι θα του προσφέρει μια μεγάλη αμοιβή για μια εμφάνισή του και ύστερα δεν του έδωσε τίποτα. Όταν ο κιθαρωδός διαμαρτυρήθηκε του απάντησε πως είχε εκπληρώσει την υπόσχεσή του. «Όσο καιρό», του είπε, «μας ευχαριστούσες με το τραγούδι σου, ευχαριστιόσουν κι εσύ με τις ελπίδες που έτρεφες».

Και συμπληρώνοντας ο αρχαίος αυτός μύστης, κατέληξε στο ότι οι ακροάσεις αυτού του είδους, οι σχέσεις αυτού του είδους, εκπληρώνουν τέτοιες –κενές– υποσχέσεις.

Όσο δηλαδή η μια πλευρά –ο κιθαρωδός στην περίπτωσή μας– προκαλεί ευχαρίστηση στους ακροατές, εισπράττει τον θαυμασμό τους. Μετά, όταν τελειώσει η πρόσκαιρη απόλαυση, ταυτόχρονα εγκαταλείπει και τους ακροατές του η δόξα. Και έτσι, μέσα στην ψευδαίσθηση, αναλώνεται μάταια ο χρόνος και η ζωή και των δυο.

Έχει λεχθεί ότι εσωτερικό είναι εκείνο που δεν μπορεί να ειπωθεί. Ο μόνος τρόπος για να το προσεγγίσει κανείς είναι να μάθει να βλέπει πίσω από την εικόνα, να μάθει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές του κειμένου. Και αυτό δεν είναι κάτι το μαγικό, δεν είναι κάποια μυστική συνταγή μιας μυστηριώδους, απόκρυφης παράδοσης. Είναι μια απλή και από παλιά γνωστή αλήθεια. Μια αλήθεια που είναι δύσκολο να πραγματωθεί.

Η πραγματικότητα είναι δίπλα μας, μπροστά στα μάτια μας. Εμείς όμως έχουμε μάθει να βλέπουμε την επιφάνεια και όχι το περιεχόμενο. Έχουμε μάθει να βλέπουμε τις λέξεις και όχι το νόημα. Έχουμε μάθει να ασπαζόμαστε τη γνώμη μας για τον πλησίον και να μη βλέπουμε τις πράξεις και τον λόγο μιας ύπαρξης που έχει τη δική της πορεία.

Ερμηνεύουμε τα πάντα με τη βαθιά ριζωμένη συγκρότηση και γνώση μας, κινούμενοι ως υπνοβάτες στην ψευδαίσθηση της βεβαιότητας και συνεχώς μας διαφεύγει η πραγματικότητα που ανθίζει και πάλλεται πίσω από την εικόνα του προφανούς.

Και ο βαθιά ριζωμένος ορθολογισμός μας, πάντα θα μας οδηγεί πίσω στην ασφάλεια του «βουνού» μας, όπου υπάρχει η πληρότητα της ψευδαίσθησης και μέσα σε αυτήν, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, θα αναλωθεί μάταια ο χρόνος και η ζωή μας. Χωρίς να γευτούμε και να απολαύσουμε όλες τις ομορφιές που φυλά υπομονετικά για εμάς η αιωνιότητα της πραγματικής ύπαρξης.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.