Τροφή για Σκέψεις


Οι 10 κανόνες Λογικής του Bertrand Russel

russel

1. Μην αισθάνεσαι απολύτως σίγουρος για τίποτα.

2. Μην νομίζεις ότι αξίζει να προχωρήσεις στην απόκρυψη αποδεικτικών στοιχείων, γιατί τα στοιχεία σίγουρα θα έρθουν στο φως. 

3. Ποτέ μην προσπαθείς να  αποθαρρύνεις τη σκέψη, γιατί είναι σίγουρο ότι θα επιτύχεις.

4. Όταν σου εναντιωθούν, ακόμα και αν είναι η ίδια η οικογένεια σου, προσπάθησε να το ξεπεράσεις με επιχειρήματα και όχι με αυθεντία, γιατί μια νίκη που βασίστηκε στην αυθεντία δεν είναι πραγματική, είναι απατηλή.

5. Μην έχεις κανένα σεβασμό για την αυθεντία (δικαιοδοσία / εξουσία / αρχή) των άλλων, γιατί πάντα υπάρχουν αντίθετες αυθεντίες που μπορούν να βρεθούν.

6. Μην χρησιμοποιείς εξουσία για να καταπιέζεις απόψεις που νομίζεις επιβλαβείς, γιατί αν το κάνεις, οι απόψεις θα καταπιέσουν εσένα.

7. Μην φοβάσαι να είσαι εκκεντρικός στην άποψη σου, γιατί κάθε “άποψη” που είναι τώρα αποδεκτή ήταν κάποτε εκκεντρική.

8. Βρες περισσότερη ευχαρίστηση στην ευφυή διαφωνία από την παθητική συμφωνία, γιατί, αν εκτιμάς την ευφυΐα όπως θα έπρεπε, η πρώτη συνεπάγεται βαθύτερη συμφωνία από την δεύτερη.

9.  Να είσαι σχολαστικά φιλαλήθης ακόμα και αν η αλήθεια είναι άβολη, γιατί είναι πιο άβολο όταν προσπαθείς να την κρύψεις.

10.  Μην αισθάνεσαι ζήλια για την ευτυχία αυτών που ζουν σε παραδείσους ανόητων, γιατί μόνο ένας ανόητος θα νόμιζε ότι αυτό είναι ευτυχία.

 

Μολύνσεις του Πάολο Τζιορντάνο

Μετάφραση Άγγυ Βλαβιανού

  Μεταξύ της 29ης Φεβρουαρίου και της 6ης Μαρτίου, λίγο πριν την είσοδο της Ιταλίας σε πλήρη περιορισμό, ο Πάολο Τζιορντάνο έγραψε τις Μολύνσεις. Αυτό το δοκίμιο αποτελεί επέκταση ενός άρθρου που δημοσίευσε στις 25 Φεβρουαρίου στην καθημερινή εφημερίδα Corriere della Sera του Μιλάνου, όπου εξήγησε, χρησιμοποιώντας στατιστικά στοιχεία, γιατί οι άνθρωποι πρέπει να παραμείνουν απομονωμένοι. Το κείμενο, που διαβάστηκε 3,5 εκατομμύρια φορές στην ιστοσελίδα της εφημερίδας, του έδωσε την ώθηση να γράψει αυτό το δοκίμιο, που διασχίζει τα μαθηματικά, την οικολογία και τις πληροφορίες. «Αυτό το μικρό βιβλίο είναι, σε κάποιο βαθμό, το ξαφνικό τέλος ενός εγχειρήματος που ξεκίνησε για μένα εδώ και πολύ καιρό».

Αποσπάσματα του βιβλίου δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Le Monde https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/03/24/paolo-giordano-je-ne-veux-pas-passer-a-cote-de-ce-que-l-epidemie-nous-devoile-de-nous-memes_6034192_3232.html και ακολουθεί η μετάφραση στα ελληνικά.

Πάολο Τζιορντάνο: «Δεν θέλω να προσπεράσω όσα μας αποκαλύπτει η επιδημία για εμάς τους ίδιους».

Παραμένοντας προσγειωμένοι

Σε αυτήν τη σπάνια 29η Φεβρουαρίου, ένα Σάββατο αυτής της δίσεκτης χρονιάς, όπου γράφω, τα επιβεβαιωμένα κρούσματα παγκοσμίως έχουν ξεπεράσει το όριο των 85.000 –σχεδόν 80.000 μονάχα στην Κίνα- και ο αριθμός των νεκρών πλησιάζει τις 3.000. Ένας μήνας και κάτι παραπάνω που αυτός ο παράξενος λογιστικός απολογισμός αποτελεί το φόντο των ημερών μου.

Αυτήν τη στιγμή κοιτάζω τον διαδραστικό χάρτη του πανεπιστημίου Τζον Χοπκινς. Οι κόκκινοι κύκλοι που ξεχωρίζουν πάνω στο γκρίζο φόντο σηματοδοτούν τις ζώνες διάδοσης: χρώμα συναγερμού που θα μπορούσε να έχει διαλέξει κανείς με περισσότερη οξύνοια. Είναι πολύ γνωστό όμως, οι ιοί είναι κόκκινοι, το επείγον είναι κόκκινο. Αν η Κίνα και η Νοτιοανατολική Ασία έχουν εξαφανιστεί κάτω από μια και μόνη κόκκινη κηλίδα, ο κόσμος ολόκληρος έχει παγώσει και το rash [ιατρικός όρος που αναφέρεται στο δερματικό εξάνθημα] αναπόφευκτα θα επιδεινωθεί.

Η Ιταλία, προς μεγάλη έκπληξη πολλών παρατηρητών, βρέθηκε στο βάθρο αυτού του ανταγωνισμού που προκαλεί άγχος. (…) Τα ραντεβού μου για τις επόμενες ημέρες έχουν ακυρωθεί λογω των περιοριστικών μέτρων. Ματαίωσα κάμποσα εγώ ο ίδιος. Και βρέθηκα σ΄ ένα απροσδόκητο κενό. Ένα παρόν που το μοιράζομαστε πάρα πολλοί: διασχίζουμε ένα διάστημα αναστολής της καθημερινότητάς μας, τη διακοπή του ρυθμού μας, όπως γίνεται σε κάποια τραγούδια, όταν τα κρουστά παύουν και η μουσική μοιάζει να διαστέλλεται.. Τα σχολεία έκλεισαν, αραίωσαν τα αεροπλάνα στον ουρανό, στους διαδρόμους των μουσείων αντηχούν μοναχικά βήματα, παντού σιωπή μεγαλύτερη απ’ ό,τι συνήθως.

Αποφάσισα να χρησιμοποιήσω το κενό αυτό για να γράψω. Για να κρατήσω σε απόσταση τα προμηνύματα και να βρω έναν καλύτερο τρόπο να σκεφτώ πάνω σε όλα αυτά. Η γραφή έχει πολλές φορές την ικανότητα να μεταβάλλεται σε έρμα που σε κρατά στη γη. Δεν είναι μόνο αυτό: δεν θέλω να προσπεράσω αυτό που η επιδημία μας αποκαλύπτει για τον εαυτό μας. Άπαξ και υπερβεί κανείς τον φόβο, οι ιδέες εξατμίζονται και χάνονται στη στιγμή-έτσι συμβαίνει πάντοτε και με τις αρρώστιες.

Όταν θα διαβάζετε αυτές τις σελίδες, η κατάσταση θα έχει αλλάξει. Τα νούμερα θα είναι διαφορετικά, η επιδημία θα έχει εξαπλωθεί, θα έχει φτάσει σε κάθε ποτισμένη γωνιά του πλανήτη, ή θα έχει εξημερωθεί- δεν έχει σημασία. Οι σκέψεις που σήμερα γεννά η μόλυνση θα έχουν ακόμη αξία. Επειδή δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα τυχαίο δυσάρεστο γεγονός ούτε με μια μάστιγα. Αυτό που συμβαίνει δεν έχει τίποτα το καινούργιο: έχει ξανασυμβεί και θα ξανασυμβεί.

Paolo Giordano

O συγγραφέας Paolo Giordano

Τα απογεύματα του σπασίκλα

Θυμάμαι κάποια απογεύματα, όταν ήμουν στις δυο τελευταίες τάξεις του λυκείου, για να γενικεύσω. Αντέγραφα μια μακριά σειρά συμβόλων από ένα βιβλίο, βήμα βήμα, για να συμπυκνώσω σε ένα αποτέλεσμα περιορισμένο και κατανοητό: 0, -½, a2. Έξω από το παράθυρό μου κατέβαινε η νύχτα και το τοπίο χανόταν, τη θέση του έπαιρνε το είδωλο του προσώπου μου καθώς το φώτιζε η λάμπα του γραφείου μου. Γαλήνια απογεύματα. Φούσκες ευταξίας μέσα στις οποίες περνούσα λίγο χρόνο σε μια ηλικία όπου όλα, μέσα μου και έξω από μένα –κυρίως μέσα μου- έμοιαζαν με χάος που στροβιλίζεται. Πολύ πριν από το γράψιμο, τα μαθηματικά μου έπετρεπαν να βάζω φρένο στην αγωνία. Μου συμβαίνει ακόμη, με το που ξυπνάω το πρωί, να αυτοσχεδιάζω υπολογισμούς και αριθμητικές ακολουθίες: είναι συνήθως το σήμα ότι κάτι δεν πάει καλά. Υποθέτω ότι αυτό δείχνει τι σπασίκλας είμαι. Το αποδέχομαι. Και ζω συμφιλιωμένος με αυτό, ας το θέσω έτσι. Όμως, σε συτή την παρούσα στιγμή, τα μαθηματικά δεν είναι μονάχα μια αγαπημένη για τους σπασίκλες απασχόληση που τους επιτρέπει να περνούν ευχάριστα τον χρόνο τους: είναι το απολύτως απαραίτητο εργαλείο για να κατανοήσουμε την κατάσταση και να ξεφορτωθούμε τις εικασίες.

Προτού μεταβληθούν σε επείγοντα ιατρικά περιστατικά, οι επιδημίες αποτελούν μαθηματικές περιπτώσεις που χρήζουν επείγουσας μαθηματικής σκέψης. Επειδή τα μαθηματικά δεν είναι στην πραγματικότητα η επιστήμη των αριθμών, αλλά η επιστήμη των σχέσεων: συσχετίσεων που περιγράφουν τους δεσμούς και τις ανταλλαγές μεταξύ διαφορετικών οντοτήτων αφήνοντας στην άκρη το από τι αποτελούνται αυτές οι οντότητες, καθιστώντας τις αφηρημένες δια της χρήσεως γραμμάτων που τις συμβολίζουν, δια της χρήσεως λειτουργιών λειτουργιών, φορέων, σημείων και περιοχών. Η μόλυνση είναι μια λοίμωξη του δικτύου των σχέσεών μας.

Τα μαθηματικά της μόλυνσης.

Τη βλέπαμε στον ορίζοντα σαν σύννεφα που μαζεύονται, η Κίνα όμως είναι πολύ μακριά, και λέτε, ε, και τι έγινε… Όταν η μόλυνση έπεσε πάνω μας, ήταν σαν κεραυνός.

Για να διαλύσω τη δυσπιστία μου, θεώρησα καλό να προστρέξω στα μαθηματικά με αφετηρία το μοντέλο SIR [μαθηματικό μοντέλο μολυσματικών ασθενειών], τη διαφανή ραχοκοκαλιά οποιασδήποτε επιδημίας (…).

Το CoV-2 [SARS-CoV-2, ο τύπος του κοροναϊού που προκαλεί την επιδημία Covid-19] είναι η πιο βασική μορφή της ζωής που γνωρίζουμε. Για να καταλάβουμε τη δράση του, πρέπει να υιοθετήσουμε την περιορισμένη νοημοσύνη του, να μας δούμε όπως μας βλέπει. Και υπενθυμίζουμε ότι το CoV-2 δεν ενδιαφέρεται διόλου για μας, την ηλικία μας, το φύλο μας, την εθνικότητά μας ή τις προτιμήσεις μας. Για τον ιό, ολόκληρη η ανθρωπότητα χωρίζεται σε τρεις ομάδες: τους Υποψήφιους [S Susceptibles], δηλαδή όλους εκείνους που θα μπορούσε ακόμη να μολύνει, τους Μολυσμένους [I Infectés], δηλαδή όσους έχει ήδη μολύνει, και τους Απορριφθέντες [R Rejetés], δηλαδή εκείνους που δεν μπορεί πλέον να μολύνει.

SIR, δηλαδή Υποψήφιοι [S], Μολυσμένοι [I], Απορριφθέντες [R], δηλαδή ΥΜΑ

Σύμφωνα με τον χάρτη μεταδοτικότητας που δονείται στην οθόνη μου, ο αριθμός των Μολυσμένων ανθρώπων στον κόσμο ανέρχεται σήμερα σε περίπου 40.000, εκείνος των Απορριφθέντων, νεκρών ή ιαθέντων, είναι ελαφρώς υψηλότερος. Αλλά ο αριθμός που πρέπει να προσέξουμε είναι αυτός που δεν αναφέρουμε. Οι Υποψήφιοι, οι άνθρωποι που θα μπορούσε να μολύνει ο CoV-2, αποτελούν έναν πληθυσμό λίγο μικρότερο από 7,5 δισεκατομμύρια ανθρώπων.

Σε αυτόν τον παράξενο μη-γραμμικό κόσμο

Το απόγευμα περιμένω το δελτίο της Πολιτικής Προστασίας. Μόνο αυτό με ενδιαφέρει τώρα. Άλλα εξακολουθούν να συμβαίνουν στον κόσμο, είναι σημαντικά και οι ειδήσεις τα αναφέρουν, αλλά ούτε καν τα βλέπω.

Στις 24 Φεβρουαρίου, ο αριθμός των Μολυσμένων που βρέθηκαν στην Ιταλία ήταν 231. Την επόμενη ημέρα, είχε αυξηθεί σε 322. Την επόμενη μέρα, σε 470, κατόπιν 655, 888, 1.128 Σήμερα, μια βροχερή 1η Μαρτίου, είναι 1.694, Καθόλου δεν είναι αυτό που θα θέλαμε. Ούτε αυτό που προβλέπαμε (…). Όταν κάτι μεγαλώνει, έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι η ανάπτυξή του θα είναι ίση αό τη μια μέρα στην επόμενη. Για να το θέσουμε με μαθηματικούς όρους, περιμένουμε πάντοτε μια γραμμική πρόοδο. Είναι ισχυρότερο από εμάς.

Όμως, η αύξηση των κρουσμάτων είναι όλο και μεγαλύτερη. Φαίνεται εκτός ελέγχου. Θα έτεινα να προσθέσω: αυτός είναι ένας από τους τρόπους που βρήκε ο ιός για να μας στριμώξει άσχημα, αλλά θα ήταν υπερβολική παραχώρηση εκ μέρους μου στην περιορισμένη νοημοσύνη του. Στην πραγματικότητα, η ίδια η Φύση δεν είναι δομημένη με γραμμικό τρόπο. Η Φύση προτιμά τις ιλιγγιώδεις αναπτύξεις ή, αντίθετα, συνήθως, τις πολύ ηπιότερες, τους εκθέτες και τους λογαρίθμους. Η Φύση είναι εκ φύσεως μη γραμμική.

Οι επιδημίες δεν αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα. Ωστόσο, μια συμπεριφορά που δεν εκπλήσσει τους επιστήμονες μπορεί να σοκάρει όλους τους άλλους. Η αύξηση των περιπτώσεων γίνεται έτσι «έκρηξη», στους τίτλους των εφημερίδων είναι «ανησυχητική», «δραματική», ενώ ήταν απλά προβλέψιμη. Είναι η παραμόρφωση του φυσιολογικού που προκαλεί τον φόβο. Τα κρούσματα Covid-19 δεν αυξάνονται με σταθερότητα στην Ιταλία ούτε πουθενά αλλού, σε αυτή τη φάση, αυξάνονται πολύ πιο γρήγορα, και αυτό δεν είναι διόλου, μα διόλου, μυστηριώδες.

Ευχόμαστε το καλύτερο

Χθες βράδυ πήγα για φαγητό σε φίλους. Αυτή είναι η τελευταία φορά, είπα μέσα μου. Όταν θα ξεπεραστεί το όριο των 2.000 κρουσμάτων, θα μπω σε απομόνωση με δική μου απόφαση. Μπαίνοντας στο σπίτι τους δεν φίλησα κανέναν, πράγμα που πρόσβαλε λίγο τους καλεσμένους. Στην πραγματικότητα, ήταν κυρίως προβληματισμένοι. Αυτή η επιδημία φαίνεται να έχει ριζώσει στο μυαλό μου περισσότερο από ό,τι θα έπρεπε. Είμαι μάλλον υποχόνδριος γενικότερα, πότε πότε το βράδυ ζητάω από τη γυναίκα μου να δει μήπως έχω πυρετό ακουμπώντας το μέτωπό μου, όμως δεν είναι αυτό. Δεν φοβάμαι μήπως αρρωστήσω. Τι φοβάμαι τότε; Όλα όσα αυτή η μόλυνση ενδεχομένως θα αλλάξει. Το να ανακαλύψω ότι η σκαλωσιά που πάνω της οικοδομείται ο πολιτισμός έτσι όπως τον ξέρω είναι ένας πύργος από τραπουλόχαρτα. Φοβάμαι το άγραφο χαρτί, την tabula rasa, αλλά και το αντίθετό του: το να περάσει μάταια ο φόβος αυτός, χωρίς να αφήσει πίσω του ούτε ίχνος.

Στο δείπνο όλοι έλεγαν κάθε τόσο: «Σε μια εβδομάδα θα τελειώσει», «Μα ναι, θα δείτε, λίγες μέρες ακόμη κι όλα θα ξαναγίνουν φυσιολογικά». Μια φίλη με ρώτησε γιατί ήμουν σιωπηλός. Απλώς σήκωσα τους ώμους μου, δεν ήθελα να είμαι αυτός που τραβάει αναίτια τον μοχλό του συναγερμού, κι ακόμη χειρότερα ο γρουσούζης που μόνο για κακό μιλάει.

Μπορεί να μην έχουμε αντισώματα κατά του CoV-2, έχουμε όμως αντισώματα ενάντια σε ό,τι μας προκαλεί σύγχυση. Θέλουμε πάντα να γνωρίζουμε τις ημερομηνίες έναρξης και λήξης των πραγμάτων. Είμαστε συνηθισμένοι στο να επιβάλλουμε εμείς τον ρυθμό μας στη φύση, όχι το αντίστροφο. Απαιτώ λοιπόν να τερματιστεί η μόλυνση σε μια εβδομάδα, ώστε να επιστρέψουμε στο φυσιολογικό. Το απαιτώ ελπίζοντάς το.

Αλλά, με τη μετάδοση, πρέπει να γνωρίζουμε τι είναι λογικό να ελπίζουμε. Επειδή δεν ισχύει ότι το να ευχόμαστε το καλύτερο αντιστοιχεί στο να το ευχόμαστε με τον σωστό τρόπο. Το να περιμένουμε ότι θα συμβεί το αδύνατον, για να μην πούμε ακόμη και το εξαιρετικά απίθανο, μας εκθέτει σε επανειλημμένη απογοήτευση. Το ελάττωμα της μαγικής σκέψης σε μια τέτοια κρίση δεν είναι τόσο το ότι είναι λανθασμένη, όσο το ότι μας οδηγεί κατευθείαν στην αγωνία.

Να σταματήσει πραγματικά η μόλυνση

«-Πώς σταματάει λοιπόν πραγματικά η μετάδοση;
– Με εμβόλιο.
– Τι γίνεται αν δεν υπάρχει εμβόλιο;
– Με περισσότερη υπομονή».


Οι επιδημιολόγοι γνωρίζουν ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσεις την επιδημία είναι να μειωθεί ο αριθμός των Υποψηφιων. Η πυκνότητά τους στον πληθυσμό πρέπει να μειωθεί, προκειμένου να καταστεί η διάδοση απίθανη.

Τα εμβόλια έχουν τη μαθηματική δύναμη να μας μετακινήσουν από την κατηγορία των Υποψηφιων στην κατηγορία των Απορριφθεντων χωρίς να πρέπει να περάσουμε ενδιαμέσως από την ασθένεια. Τα εμβόλια μας ενδιαφέρουν επειδή μας σώζουν από τον ιό, αλλά ενδιαφέρουν ακόμη περισσότερο τους λοιμοξιολόγους επειδή μας σώζουν από την επιδημία. Δεν θα ήταν καν απαραίτητο να εμβολιαστούμε όλοι, θα αρκούσε να εμβολιασθούμε κατά ένα σημαντικό ποσοστό, επιτυγχάνοντας αυτό που ονομάζεται «ανοσία αγέλης».

Όμως, το CoV-2 ωφελείται από την τύχη των πρωτάρηδων. Μας έπιασε παρθένους κι απροετοίμαστους, χωρίς αντισώματα ούτε εμβόλιο. Είναι υπερβολικά καινούργιος για εμάς. Αναγόμενο σε μοντέλο ΥΜΑ, αυτή το φορτίο νεωτερικότητας του ιού σημαίνει ότι είμαστε όλοι Υποψήφιοι.
Να γιατί οφείλουμε να αντισταθούμε όλοι για όσο χρειάζεται.
Το μόνο εμβόλιο που διαθέτουμε είναι μια ελαφρώς δυσάρεστη μορφή προνοητικότητας.

Τα μαθηματικά της προνοητικότητας

Ήθελα να φτάσω στα βουνά με κάθε κόστος. Αυτές οι διακοπές ήταν η ανταμοιβή μου μετά από μια εξεταστική περίοδο. Οι φίλοι μου το ήθελαν πάρα πολύ, όπως κι εγώ, χώρια που είχαμε προπληρώσει για όλα, το ξενοδοχείο Aux Deux Alpes και επιπλέον, με κάμποση τόλμη, τα εβδομαδιαία εισιτήριά μας για να κάνουμε σκι στο χιονοδρομικό. Στην έξοδο της σήραγγας Salbertrand πέσαμε σε χιονοθύελλα. Ίσως μόλις άρχιζε, γιατί ο δρόμος ήταν ακόμα καθαρός. «Θα περάσουμε», είπαμε. Δέκα χιλιόμετρα μετά, βρεθήκαμε στη σειρά, πίσω από άλλα σταματημένα αυτοκίνητα. Βάλαμε τις αντιολισθικές αλυσίδες όλοι μαζί, με όποια προσπαθεια συνεπάγεται αυτό, ειδικά όταν είναι η πρώτη φορά. Μέχρι τη στιγμή που ξεκινήσαμε το χιόνι είχε φτάσει στους αστραγάλους μας. Τηλεφώνησα στον πατέρα μου. Με πολύ ήσυχο τόνο, μου είπε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, το μόνο δυνατό θάρρος είναι να παραιτηθείς.

Του το χρωστάω αυτό το μάθημα σύνεσης και, ακόμη περισσότερο, το μαθηματικό του υπόβαθρο.

Η επιτάχυνση ήταν πάντα μια από τις εμμονές του. Στον αυτοκινητόδρομο, όταν κάποιο αυτοκίνητο μας προσπερνούσε σαν πύραυλος, ο πατέρας μου έλεγε πάντα ότι ο οδηγός του αγνοούσε προφανώς πως η δύναμη της πρόσκρουσης δεν αυξάνεται αναλόγως προς την ταχύτητά του, αλλά αναλόγως προς το τετράγωνό της. Ήμουν παιδί, δεν γνώριζα τις βασικές έννοιες για να πιάσω το νόημα αυτής της φράσης, ούτε καν. Την επαναπροσέγγισα πολύ αργότερα υπό το φως της Φυσικής. Στον τύπο της κινητικής ενέργειας, δηλαδή αυτής ενός κινούμενου σώματος, δεν είναι η ταχύτητα που φαίνεται, αλλά το τετράγωνό της:

E = 1/2 mv2

Έτσι, η πρόσκρουση ήταν η ενέργεια, και ο πατέρας μου μου μιλούσε για τη διαφορά μεταξύ της γραμμικής αύξησης και της μη γραμμικής αυξησης. Μου επεσήμανε ότι η αυθόρμητη σκέψη είναι μερικές φορές λανθασμένη. Η επιτάχυνση στον αυτοκινητόδρομο δεν ήταν τόσο επικίνδυνη όσο πίστευα: ήταν πολύ, πάρα πολύ πιο επικίνδυνη.

Πόδι-χέρι-στόμα

Στο Μιλάνο έχουν κλείσει σχολεία, πανεπιστήμια, μουσεία, θέατρα, αθλητικές αίθουσες. Στο κινητό μου έρχονται φωτογραφίες ερημιάς από τους κεντρικούς της πόλης. Ο Δεκαπενταύγουστος συμβαίνει στις 2 Μαρτίου. Εδώ στη Ρώμη εξακολουθούμε να αναπνέουμε αέρα κανονικότητας, αλλά είναι μια κανονικότητα υπό προϋποθέσεις. Παντού, διακρίνουμε τον ερχομό της αλλαγής

Η μόλυνση έχει ήδη υπονομεύσει τους δεσμούς μας. Κι έχει φέρει μια μεγάλη μοναξιά: τη μοναξιά των ασθενών στις μονάδες εντατικής θεραπείας, που επικοινωνούν μέσα από ένα μικρό τζάμι, και μια άλλη, διάχυτη, αυτή στα στόματα που κρύβονται πίσω από τις μάσκες, στα καχύποπτα βλέμματα, στην υποχρέωση να μένεις στο σπίτι . Εν μέσω μόλυνσης, είμαστε όλοι ελεύθεροι και όλοι υπό κατ ‘οίκον περιορισμό.

Μια εβδομάδα πριν κλείσω τα δώδεκα χρόνια μου, αρρώστησα με κάτι που το λένε «πόδι-χέρι-στόμα». Τα σπυράκια εμφανίστηκαν, ακριβώς, γύρω από τα χείλη μου και στα άκρα μου. Δεν είχα πυρετό, δεν ήμουν καν άρρωστος, δεν είχα τίποτα εκτός από φαγούρα, αλλά δεδομένου ότι ήταν ένα πολύ μεταδοτικό σύνδρομο, μου επέβαλαν ένα είδος απομόνωσης στο σπίτι. Όποτε έβγαινα από το δωμάτιό μου, έπρεπε να φοράω λευκά γάντια, σαν τον αόρατο άνθρωπο. Ήταν μια πολύ απλή εξανθηματική ασθένεια, και παρόλα αυτά αισθάνθηκα πολύ μόνος, ταπεινωμένος, και θυμάμαι πως έκλαιγα ολόκληρη τη μέρα των γενεθλίων μου.

Σε κανέναν δεν αρέσει να είναι αποκλεισμένος. Και το να γνωρίζουμε ότι ο διαχωρισμός μας από τον κόσμο είναι παροδικός δεν αρκεί για να σβήσει τον πόνο μας. Έχουμε μια απεγνωσμένη ανάγκη να είμαστε με τους άλλους, ανάμεσα στους άλλους, σε απόσταση λιγότερο από ένα μέτρο από όσους είναι σημαντικοί για μας. Είναι μια συνεχής απαίτηση που μοιάζει με την αναπνοή.

Ενάντια στη μοιρολατρεία

Η επιδημία μας ενθαρρύνει να βλέπουμε τους εαυτούς μας ως μέλη μιας κοινότητας. Μας υποχρεώνει να κάνουμε μια προσπαθεια με τη φαντασία μας προσπαθεια στην οποία δεν είμαστε συνηθισμένοι: να δούμε ότι είμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι ο ένας με τον άλλον και να παρουμε υπόψη μας την παρουσία των άλλων στις προσωπικές μας. Εν μέσω μεταδοτικότητας είμαστε ένας και ενιαίος οργανισμός. Εν μέσω μεταδοτικότητας γινόμαστε και πάλι μια κοινότητα. (…)

Όταν ξεσπά μια επιδημία, οι Υποψήφιοι πρέπει να προστατεύουν ο καθένας τον εαυτό του και για να προστατεύουν τους άλλους. Καθε Υποψήφιος συναποτελεί με τους υπόλοιπους μια υγειονομική ταινία που αποκλείει μια μολυσμένη περιοχή.
Έτσι, εν μέσω μετάδοσης, αυτό που κάνουμε ή αποφεύγουμε να κάνουμε δεν αφορά μόνο τον καθένα μας αποκλειστικά. Αυτό είναι κάτι που δεν θα ήθελα να ξεχάσω ακόμη κι όταν όλο αυτό τελειώσει.

Έτσι λοιπόν, γυρεύω μια σύντομη διατύπωση, μια φόρμουλα, ένα σύνθημα για να το απομνημονεύσω, και το βρίσκω σε ένα επιστημονικό άρθρο που χρονολογείται από το 1972: Το επί πλέον είναι διαφορετικό («More Is Different»).Ο Philip Warren Anderson έγραψε για τα ηλεκτρόνια και τα μόρια, αλλά επίσης μίλησε για μας: το σωρευτικό αποτέλεσμα των μοναδικών δράσεών μας στην κοινότητα είναι διαφορετικό από το άθροισμα της καθεμιάς μοναδικής επίδρασης με τις άλλες. Εάν υπάρχουν πολλοί από εμάς, καθενός μας η κάθε συμπεριφορά έχει παγκόσμιες συνέπειες που είναι αφηρημένες και δύσκολο να συλλαβουμε. Εν μεσω μεταδοτικότητας, η απουσία αλληλεγγύης είναι πάνω από όλα έλλειψη φαντασίας.

Κανείς άνθρωπος δεν είναι νησί

Όταν ήμουν στο γυμνάσιο, γινονταν πολλές διαδηλώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης. Συμμετείχα μόνο σε μία, κι απογοητεύτηκα. Δεν μπορούσα να καταλάβω εναντίον τίνος διαδηλώναμε: ήταν πολύ αφηρημένο, υπερβολικά γενικό. Για να είμαι ειλικρινής, η παγκοσμιοποίηση δεν μου κακοφαινόταν , υποσχόταν υπέροχη μουσική, σπουδαία ταξίδια.

Ακόμα και σήμερα, λέγοντας «παγκοσμιοποίηση» νιώθω αποπροσανατολισμένος, σαν να πρόκειται για μια ιδέα αόριστη, πολυδιάστατη. Αλλά μπορώ τουλάχιστον να μαντέψω την περίμετρο, τη σχεδιάζουν οι παράπλευρες συνέπειές της. Για παράδειγμα, μια πανδημία. Για παράδειγμα, αυτή η νέα μορφή εκτεταμένης ευθύνης, την οποία κανένας από εμάς δεν μπορεί να ξεφύγει.

Πραγματικά κανένας. Εάν τα ανθρώπινα όντα που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους συνδέονταν το ένα με το άλλο με τη γρμμή ενός μολυβιού, ο κόσμος θα ήταν μια ενιαία, γιγάντια μουντζουρα. Το 2020, ακόμη και ο αυστηρότερος ερημίτης έχει ένα ελάχιστο ποσοστό συνδέσεων. Ζούμε σε ένα πολύ, μα πολύ περισσότερο συνδεδεμένο γράφημα για να χρησιμοποιήσουμε τη μαθηματική γλώσσα. Ο ιός ακολουθεί κάθε γραμμή του μολυβιού και φτάνει παντού.

Αυτός ο υπερβολικά χρησιμοποιημένος αφορισμός του John Donne, «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί», αποκτά εν μέσω μεταδοτικότητας ένα νέο και σκοτεινό νόημα.

Στο σούπερ μάρκετ

Ένας φίλος μου παντρεύτηκε Για πωνέζα. Ζουν στην περιοχή του Μιλάνου και έχουν μια κόρη πέντε χρονών. Μόλις χθες, μητέρα και κόρη ήταν στο σούπερ μάρκετ και δύο τύποι άρχισαν να φωνάζουν ότι για όλα έφταιγαν αυτές κι ότι έπρεπε να γυρίσουν στην πατρίδα τους την Κίνα.
Ο φόβος μας οδηγεί να δρούμε παράξενα. Το 1982, τη χρονιά που γεννήθηκα, διαγνώστηκε η πρώτη περίπτωση AIDS στην Ιταλία. Ο πατέρας μου ήταν τότε 34 χρονών και χειρουργός. Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώτης περιόδου, μου λέει, αυτός και οι συνάδελφοί του δεν ήξεραν πώς να συμπεριφέρονται, κανείς δεν ήξερε ακριβώς τι ήταν αυτός ο ιός. Όταν έπρεπε να χειρουργήσουν ασθενή που έπασχε από AIDS, φορούσαν δύο ζευγάρια γάντια. Μια μέρα στο χειρουργείο, μια σταγόνα αίματος από μια θετική στον ιό ασθενή έπεσε από το χέρι της στο πάτωμα και ο αναισθησιολόγος αναπήδησε προς τα πίσω ουρλιάζοντας.

Ήταν όλοι οι γιατροί, αλλά φοβόντουσαν. Κανείς δεν μπορεί να σταθεί πραγματικά στο ύψος ενός πρωτόγνωρου καθήκοντας. Στο είδος των περιστάσεων που διανύουμε, παρατηρούμε κάθε είδους αντιδράσεις: οργή, πανικό, ψυχρότητα, κυνισμό, δυσπιστία, παραίτηση. Θα πρέπει απλώς να θυμόμαστε κάθε στιγμή ότι οφείλουμε να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί από το συνηθισμένο, λίγο πιο συμπονετικοί. Και για να αποφεύγουμε να φωνάζουμε ακατάλληλες προσβολές πάνω από τα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Σε κάθε περίπτωση – και πέρα ​​από την ανυπέρβλητη δυσκολία μας στο να διακρίνουμε τα ασιατικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους- η μόλυνση δεν είναι εξ ολοκλήρου «δικό τους» λάθος. Αν θέλουμε πραγματικά να ονομάσουμε έναν ένοχο, αυτός είμαστε εμείς.

Μια υπερβολικά εύκολη προφητεία

Οι ιοί είναι μεταξύ των πολλών προσφύγων που προκάλεσε η καταστροφή του περιβάλλοντος. Δίπλα σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα. Αν κατορθώναμε να απαλλαγούμε από ένα κομμάτι εγωκεντρισμού μας, θα διαπιστώναμε ότι δεν είναι τόσο τα νέα μικρόβια που έρχονται σε μας, όσο εμείς μάλλον που πηγαίνουμε και τα ξετρυπώνουμε.

Η αυξανόμενη ανάγκη για τρόφιμα οδηγεί εκατομμύρια ανθρώπους να τρώνε ζώα που κανονικά δεν θα έπρεπε ούτε να αγγίζουν. Στη Δυτική Αφρική, για παράδειγμα, η κατανάλωση δυνητικά επικίνδυνων θηραμάτων – συμπεριλαμβανομένων των νυχτερίδων, οι οποίες στην περιοχή αυτή είναι δυστυχώς οι δεξαμενές του ιού Ebola – αυξάνεται διαρκώς.

Οι επαφές μεταξύ των νυχτερίδων και των γορίλλων, μέσω των οποίων το Ebola μπορεί εύκολα να μεταδοθεί στους ανθρώπους, ευνοούνται από την υπεραφθονία ώριμων φρούτων στα δέντρα, τα οποία με τη σειρά τους είναι σε υπεραφθονία λόγω της όλο και εντονότερης εναλλαγής ασυνήθιστων βροχοπτώσεων και ασυνήθιστων περιόδων ξηρασίας που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή (…)

Προκαλεί ίλιγγο αυτή η σκέψη. Μια θανατηφόρα αλυσίδα αιτίων και αποτελεσμάτων. Ωστόσο, τέτοιες αλυσίδες, αναρίθμητες, απαιτούν επείγοντα προβληματισμό από όλο και περισσότερους ανθρώπους. Επειδή κινδυνεύουμε να βρούμε στην κατάληξή τους μια νέα πανδημία, ακόμα πιο τρομερή από αυτήν. Και επειδή είμαστε εμείς, πάντα εμείς, με όλες τις συμπεριφορές μας, που βρισκόμαστε στην αρχή τους.

Επέτρεψα στον εαυτό μου μια κάποια έμφαση στην αρχή, υποστηρίζοντας ότι αυτό που συμβαίνει έχει ξανασυμβεί και θα συμβεί ξανά. Δεν ήταν μια αυτοσχέδια προφητεία. Δεν ήταν καν προφητεία. Μπορώ ακόμη να προσθέσω τώρα, αμερόληπτα, ότι αυτό που συμβαίνει με το Covid-19 θα συμβαίνει όλο και πιο συχνά. Επειδή η μόλυνση είναι ένα σύμπτωμα. Η μόλυνση εδρεύει στην οικολογία.

Βρέχει κάτω από τον ήλιο

Στη δεκαετία του ’80, ήταν της μόδας τα φουντωτά σγουρά μαλλιά. Εκατοντάδες λίτρα λακ σε σπρέι ψεκάζονταν καθημερινά στον αέρα. Κατόπιν ανακαλύψαμε ότι οι χλωροφθοράνθρακες άνοιγαν μια τρύπα στην οζονόσφαιρα και ότι, εάν δεν ενεργούσαμε αναλόγως, ο ήλιος θα μπορούσε να μας ψήσει.. Όλοι άλλαξαν το χτένισμα τους και η ανθρωπότητα σώθηκε.

Αυτή τη φορά, συμπεριφερθήκαμε αποτελεσματικά και σε συνεργασία. Αλλά ήταν εύκολο να φανταστεί κανείς την τρύπα του όζοντος, ήταν μια τρύπα και όλοι μπορούμε να απεικονίσουμε νοερά μια τρύπα. Από την άλλη πλευρά, αυτό που μας ζητείται να συλλάβουμε σήμερα είναι πολύ πιο ασαφές.

Να λοιπόν ένα παράδοξο της εποχής μας: καθώς η πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο περίπλοκη, εμείς γινόμαστε ολοένα και πιο αντιδραστικοί στην περιπλοκότητα.

Ας πάρουμε την αλλαγή του κλίματος. Η άνοδος της θερμοκρασίας της Γης συνδέεται με τις πολιτικές των τιμών του πετρελαίου και τα σχέδια των διακοπών μας, τα φώτα στο διάδρομο και τον οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, συνδέεται με το κρέας που αγοράζουμε στην αγορά και με την ανεξέλεγκτη, άγρια αποδάσωση. Το προσωπικό και το σύνολο αλληλοσυνδέονται τόσο αινιγματικά, ώστε εξαντλούμαστε πριν ακόμη ολοκληρώσουμε τον συλλογισμό μας. (…)

Εντέλει, η μόνη βεβαιότητα μας είναι ότι ο εγκέφαλός μας δεν φαίνεται να είναι επαρκώς εξοπλισμένος. Αλλά θα ωφελούμασταν να τον εκπαιδεύσουμε, και μάλιστα ταχύτατα. Μεταξύ των ασθενειών που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την κλιματική αλλαγή, εκτός από τον Ebola, είναι η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, η χολέρα, η νόσος του Lyme, ο ιός του Δυτικού Νείλου, ακόμη και η διάρροια, η οποία, αν για μας είναι μια μάλλον αμελητέα ενόχληση, για άλλες περιοχές συνιστά σοβαρότατο κίνδυνο. Εντός ολίγου ο κόσμος θα πνιγεί μέσα στα ίδια του τα σκατά

Ως εκ τούτου, η μεταδοτικότητα της μόλυνσης μας καλεί να προβληματιστούμε. Η καραντίνα προσφέρει την ευκαιρία. Τι να σκεφτούμε; Το γεγονός ότι δεν ανήκουμε μόνο στην ανθρώπινη κοινότητα. Είμαστε το πιο επεμβατικό είδος σε ένα εύθραυστο και πανέμορφο οικοσύστημα.

Παράσιτα

Περνάω τα καλοκαίρια μου στο Σαλέντο, στο νοτιοανατολικό άκρο της περιοχής της Απουλίας. Όταν σκέφτομαι αυτά τα μέρη από μακριά, και αυτό συμβαίνει συχνά, το πρώτο που μου έρχεται στο νου είναι τα ελειόδεντρα. Στο δρόμο από το Ostuni προς τη θάλασσα υπάρχουν μερικά τόσο παλιά και τόσο μεγαλοπρεπή, που δεν φαίνεται να ανήκουν καν στα φυτά. Έχουν εκφραστικούς κορμούς, φαίνονται ευαίσθητοι. Και μερικές φορές ενέδωσα κι εγώ ο ίδιος στη μαγική επιθυμία να αγκαλιάσω κάποιον από αυτούς με τον πόθο να κλέψω λίγη από τη δύναμή του.

Η Xylella fastidiosa ξέσπασε κοντά στο Gallipoli το 2010. Από εκεί άρχισε την υπομονετική πορεία της προς τα βόρεια, μολύνοντας ελιές, το ένα χιλιόμετρο μετά το άλλο. Αρχικά, τα φύλλωματά τους φαινόταν σαν να είχαν καεί, αλλά με τον καιρό τα δέντρα μετατράπηκαν σε σκελετούς. Το περασμένο καλοκαίρι, ενώ οδηγούσα στην οδό ταχείας κυκλοφορίας από το Μπρίντιζι στο Λέτσε, είδα νεκροταφεία γκρίζων δέντρων.

Και όμως δέκα χρόνια δεν έφταναν για να συμφωνήσουν όλοι.

Η Xylella υπάρχει.

Όχι, η Xylella δεν υπάρχει.

(…) Στο μεταξύ, το παράσιτο προχωρά, πολλαπλασιάζεται ανενόχλητο. Εμφανίζεται στην Αντίμπ, στην Κορσική, στη Μαγιόρκα. Η Xylella αγαπάει τις διακοπές.

Ειδήμονες

4 Μαρτίου. Η κυβέρνηση μόλις ανακοίνωσε το κλείσιμο των σχολείων σε ολόκληρη την Ιταλία, και έχω διαφωνήσει κιόλας με δύο τρία άτομα πριν. Εν μέσω μόλυνσης, διαφωνούμε κυρίως πάνω στη διαφορά μεταξύ του Covid-19 και της εποχικής γρίπης. Αλλά και για τα μέτρα περιορισμού, που θεωρούνται πολύ αδύναμα ή υπερβολικά.

Έτσι γίνεται από την αρχή: από τη μια υπάρχουν άνθρωποι που επισημαίνουν την τάση του ιού να σας στείλει στο νοσοκομείο, από την άλλη είναι αυτοί που μιλούν για αυτόν θεωρώντας τον υπερτιμημένο συνάχι. Εκείνοι που λένε να πλένουμε τα χέρια μας λίγο πιο συχνά απ΄ όσο συνήθως, τίποτα περισσότερο, κι όσοι ζητούν να μπει ολόκληρη η χώρα σε καραντίνα. «Σύμφωνα με τους ειδήμονες», «οι εμπειρογνώμονες λένε», «όμως οι ειδικοί πιστεύουν ότι».

«Αυτό που είναι ιερό στην επιστήμη είναι η αλήθεια», έγραψε η Σιμόν Βέιλ. Αλλά ποια είναι η αλήθεια όταν εξετάζουμε τα ίδια δεδομένα, μοιραζόμαστε τα ίδια μοντέλα και καταλήγουμε σε αντίθετα συμπεράσματα;

Εν μέσω μολυνσης, η επιστήμη μας έχει απογοητεύσει. Θέλαμε βεβαιότητες και βρήκαμε απόψεις. Έχουμε ξεχάσει ότι λειτουργεί πάντα με αυτό τον τρόπο, ή μάλλον ότι λειτουργεί μόνο με αυτόν τον τρόπο, ότι η αμφιβολία είναι ακόμη ιερότερη στην επιστήμη παρά στην αλήθεια. Τώρα, αυτό δεν μας ενδιαφέρει. Παρακολουθούμε τους ειδήμονες να τσακώνονται, σαν τα παιδάκια που παρακολουθούν τους γονείς τους να καβγαδίζουν, από τα χαμηλά προς τα ψηλά. Και μετά τσακωνόμαστε κι εμείς μεταξύ μας.

Ο θεός Πάνας

Όταν οι εφημερίδες αποφάσισαν να σταματήσουν να δημοσιεύουν τον αριθμό των κρουσμάτων στα πρωτοσέλιδά τους, είχα μια αίσθηση δυσαρέσκειας και προδοσίας. Άρχισα να ψάχνω αλλού. Εν μέσω μόλυνσης η διαφάνεια στην πληροφόρηση δεν είναι δικαίωμα: είναι μια στοιχειώδης προφύλαξη.

Όσο πιο ευαισθητοποιημένος είναι ο Υποψήφιος – σχετικά με τα στοιχεία, τις περιοχές, την εισαγωγή των ασθενών στα νοσοκομεία – τόσο περισσότερο η στάση του θα μπορεί να αναταποκρίνεται στις απαιτήσεις της κατάστασης (…)

Και όμως, από τις πρώτες ημέρες, αρχίσαμε να κατηγορούμε την ενημέρωση ότι έσπερνε τον πανικό ανακοινώνοντας τους αριθμούς. Επομένως, ήταν καλύτερο να τους αποσιωπούμε ή να βρούμε μια μέθοδο υπολογισμού για να τους ελαχιστοποιούμε. Ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι αμέσως μετά συνειδητοποιούμε πως ο πανικός αποχαλινώθηκε: αν κάποιος μας κρύβει την αλήθεια, σημαίνει πως τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά από ό,τι φαίνεται. Μετά από δύο ημέρες, οι αριθμοί εμφανίστηκαν ξανά στις πρώτες σελίδες σελίδες και παρέμειναν εκεί.

Αυτές οι αποκλίσεις είναι σημάδι μιας ανεπίλυτης σχέσης. Από ένα συναισθηματικό τρίγωνο που προφανώς δυσλειτουργεί στο σύγχρονο κόσμο, όπου πολίτες, θεσμοί και ειδήμονες είναι ανίκανοι να αγαπήσουν ο ένας τον άλλον.

Αν τα θεσμικά όργανα εμπιστεύονται τους ειδήμονες, δεν εμπιστεύονται τόσο πολύ εμάς, τους υπόλοιπους πολίτες, ούτε τη συναισθηματική μας αντίσταση. Ούτε οι ειδήμονες μας εμπιστεύονται πάρα πολύ, μας απευθύνονται με υπερβολικά απλοϊκό τρόπο, τον οποίο θεωρούμε ύποπτο. Όσον αφορά τα θεσμικά όργανα, τα υποψιαζόμασταν κι από πριν και θα συνεχίσουμε να τα υποψιαζόμαστε και μετά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα θέλαμε να προσεγγίσουμε τους ειδήμονες, αλλά τους βλέπουμε να παραπαίουν. Μέσα από την αβεβαιότητα, καταλήγουμε να υιοθετήσουμε ακόμα χειρότερες συμπεριφορές, δίνοντας αφορμές για δυσπιστία.

Ο ιός αποκάλυψε αυτόν τον φαύλο κύκλο, έναν βρόχο δυσπιστίας που συμβαίνει σχεδόν κάθε φορά που η επιστήμη αγγίζει την καθημερινότητά μας. Από αυτόν τον βρόχο, όχι τους αριθμούς, προκύπτει ο πανικός.

Εκτός αυτού, ο πανικός είναι μια κυκλική εφεύρεση του θεού Πάνα. Μερικές φορές ο θεός έμπηγε τις φωνές κι ούρλιαζε τόσο δυνατά, ώστε τρόμαζε από την ίδια του τη φωνή και το ‘βαζε στα πόδια τρομοκρατημένος από τον ίδιο του τον εαυτό.

Μετρώντας τις μέρες

(…) Καθώς η επιδημία εξελίσσεται, προσεγγίζοντας 100.000 κρούσματα, παρακολουθώ την κατάρρευση του ημερολογίου μου. Ο Μάρτιος δεν θα ακολουθήσει τα προβλεπόμενα. Θα δούμε πώς θα πάει ο Απρίλιος. Είναι ένα παράξενο αίσθημα απώλειας ελέγχου, δεν είμαι συνηθισμένος σε αυτό, αλλά ούτε και του πηγαίνω κόντρα. Δεν υπάρχει ούτε ένα από τα ραντεβού αυτά που να μην μπορεί να αναβληθεί ή να ακυρωθεί δίχως τύψεις. Αντιμετωπίζουμε κάτι μεγαλύτερο που αξίζει την προσοχή και τον σεβασμό μας. Που απαιτεί όλες τις θυσίες και όλη την ευθύνη για τα οποία είμαστε ικανοί.

Αυτή η κρίση συνδέεται στενά με το χρόνο. Με τον τρόπο που οργανώνουμε, στρίβουμε, υπομένουμε το χρόνο. Βρισκόμαστε στο έλεος μιας μικροσκοπικής δύναμης που έχει την αλαζονεία να παίρνει αποφάσεις για εμάς. Βρισκόμαστε συμπιεσμένοι και θυμωμένοι, σαν κρατούμενοι σε μια κυκλοφοριακή συμφόρηση, αλλά χωρίς κανέναν τριγύρω μας. Σε αυτόν τον αόρατο κλοιό, θα θέλαμε να επιστρέψουμε στην ομαλότητα, υποθέτουμε ότι μάλλον δικαιούμαστε να το κάνουμε. Ξαφνικά, θεωρούμε την κανονικότητα το ιερότερο αγαθό μας, ποτέ δεν της είχαμε δώσει μεγάλη σημασία και, αν το σκεφτούμε προσεκτικά, δεν γνωρίζουμε πολύ καλά σε τι συνίσταται: είναι αυτό που απαιτούμε να μας ξαναδώσουν.

Όμως η κανονικότητα έχει διακοπεί και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει μέχρι πότε. Είναι ο καιρός της επικράτησης της ανωμαλίας, πρέπει να μάθουμε να ζούμε σε αυτήν την ανωμαλία, να βρούμε λόγους να την αποδεχτούμε, που να μην είναι μόνο ο φόβος του θανάτου. Μπορεί να είναι αλήθεια ότι οι ιοί στερούνται νοημοσύνης, ωστόσο είναι πιο έξυπνοι από εμάς ως προς το εξής: έχουν την ικανότητα να μεταλλάσσονται γρήγορα, να προσαρμόζονται. Είναι προς το συμφέρον μας να αντλήσουμε διδάγματα. (…).

Ο Ψαλμός 90 περιέχει μια επίκληση που έρχεται συχνά στο μυαλό μου αυτές τις ώρες: «Δίδαξέ μας να μετράμε σωστά τις μέρες μας, έτσι ώστε οι καρδιές μας να συμβαδίζουν με τη σοφία».

Έρχεται στο μυαλό μου ίσως γιατί εν μέσω επιδημίας δεν παύουμε να μετράμε. Υπολογίζουμε τους άρρωστους και τους θεραπευμένους, υπολογίζουμε τους νεκρούς, μετράμε τις νοσηλείες και τα πρωινά των χαμένων μαθημάτων στα σχολεία, μετράμε τα δισεκατομμύρια που καίγονται από τα χρηματιστήρια, τις μάσκες που πωλούνται και τις ώρες που μας χωρίζουν από το αποτέλεσμα του τεστ, μετράμε τα χιλιόμετρα που μας απομακρύνουν από το κέντρο της μόλυνσης και τα δωμάτια των ξενοδοχείων που ακυρώθηκαν, υπολογίζουμε τους δεσμούς μας και όσα αποποιηθήκαμε. Μετράμε και ξαναμετράμε τις ημέρες, κυρίως τις ημέρες, τις ημέρες που θα περάσουν πριν από το τέλος της έκτακτης ανάγκης.

Έχω ωστόσο την εντύπωση ότι ο ψαλμός μας προτείνει μια άλλη στάση: δίδαξέ μας να μετράμε σωστά τις μέρες μας, ώστε να δώσουμε αξία στις μέρες μας. Σε όλες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μας φαίνονται μόνο σαν οδυνηρό διάστημα.

Μπορούμε να πούμε στον εαυτό μας ότι το Covid-19 είναι ένα απομονωμένο ατύχημα, μια τιμωρία ή μια μάστιγα, να φωνάζουμε πως είναι λάθος μόνο αλλονών. Τίποτα δεν μας εμποδίζει. Ή μπορούμε να προσπαθήσουμε να δώσουμε ένα νόημα στη μετάδοση της μόλυνσης. Να χρησιμοποιήσουμε καλύτερα αυτό το κενό χρόνου, να το αξιοποιήσουμε για να συλλογιστούμε πάνω σε όσα η κανονικότητα μας εμποδίζει από το να συλλογιστούμε: πώς φτάσαμε εντέλει μέχρι εδώ, πώς θα επιθυμούσαμε να ξαναπιάσουμε τη ροή της ζωής μας.

Να μετράμε τις μέρες. Με την καρδιά μας να συμβαδίζει με τη σοφία. Να μην επιτρέψουμε να περάσει μάταια όλο αυτός ο πόνος.

Πάολο Τζιορντάνο.

 

 

 

Γεννημένος στο Τορίνο το 1982, διδάκτωρ θεωρητικής φυσικής και μυθιστοριογράφος, ο Πάολο Τζιορντάνο κέρδισε παγκόσμια φήμη από το πρώτο του βιβλίο, Η Μοναξιά των Πρώτων Αριθμών (2008), το οποίο πούλησε πάνω από 3 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Ακολούθησαν Το Ανθρώπινο Σώμα (2013), Αξεδιάλυτες Ουσίες (2015) και Καταβροχθίζοντας τον Ουρανό (2019), όλα στις εκδόσεις Le Seuil.

Το πλήρες κείμενο του βιβλίου Contagions του Paolo Giordano, από τις εκδόσεις Seuil, βρίσκεται εδώ:

https://en.calameo.com/read/005979625d140008ddc18?authid=4PKPf5EqldpJ

Στην Ιταλία οι Μολύνσεις θα κυκλοφορήσουν στις 26 Μαρτίου από τις εκδόσεις Einaudi ως ηλεκτρονικό βιβλίο σε συνεργασία με την Corriere della Sera – ο συγγραφέας θα δωρίσει μέρος των πνευματικών του δικαιωμάτων για τη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και της επιστημονικής έρευνας.

Στη Γαλλία οι εκδόσεις Le Seuil διαθέτει τις Μολύνσεις (Contagions) προς ελεύθερη ανάγνωση στην ιστοσελίδα της από τις 24 Μαρτίου, πριν από την έντυπη κυκλοφορία στα βιβλιοπωλεία (μετάφραση από τα ιταλικά της Nathalie Bauer, 64 σελίδες, 9,50 ευρώ). Η Le Monde δημοσιεύει αποκλειστικά μεγάλα αποσπάσματα από αυτό το βιβλίο, το οποίο ολοκληρώθηκε πριν από περίπου τρεις εβδομάδες. Μια αιωνιότητα. Αλλά μια προφητική αιωνιότητα.

Μετάφραση Άγγυ Βλαβιανού

ΘορτονΑινσταιν

“So many people today – and even professional scientists – seem to me like somebody who has seen thousands of trees but has never seen a forest. A knowledge of the historic and philosophical background gives that kind of independence from prejudices of his generation from which most scientists are suffering. This independence created by philosophical insight is – in my opinion – the mark of distinction between a mere artisan or specialist and a real seeker after truth”.
Albert Einstein in a letter to RobertA.Thornton , December 7th, 1944.

“Στις μέρες μας πάρα πολλοί άνθρωποι – ακόμα και επαγγελματίες επιστήμονες- συμπεριφέρονται λες και έχουν δει χιλιάδες δέντρα αλλά ποτέ τους δεν είδαν ένα δάσος. Η γνώση του ιστορικού και φιλοσοφικού υποβάθρου δίνει στον άνθρωπο εκείνο το είδος της ανεξαρτησίας από τις προκαταλήψεις που κατατρύχουν τη γενιά του, από τις οποίες πάσχουν οι περισσότεροι επιστήμονες. Αυτή η ανεξαρτησία , που δημιουργείτε από την βαθιά φιλοσοφική αντίληψη, είναι – σύμφωνα με την άποψη μου- η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα σε έναν απλό τεχνίτη ή έναν ειδικό και από τον αληθινό αναζητητή της αλήθειας”.

Επιστολή του Albert Einstein προς τον RobertA.Thornton ,7 Δεκεμβρίου 1944.

Pessoa

Έχουμε όλοι δυο ζωές:
Την πραγματική, αυτή που ονειρευόμαστε
Στην παιδική μας ηλικία, αυτή
Που συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε, μεγάλοι,
Στο βάθος της ομίχλης
Και την ψεύτικη, αυτή που ζούμε
Στις συναλλαγές μας με τους άλλους.
Που είναι η πρακτική, η χρήσιμη,
Αυτή που την τελειώνουμε στο φέρετρο.

Στην άλλη δεν υπάρχουν φέρετρα, θάνατοι,
Μόνο εικόνες των παιδικών μας χρόνων:
Μεγάλα βιβλία χρωματιστά, για να δεις κι όχι για να διαβάσεις
Μεγάλες σελίδες χρωματιστές, για να θυμάσαι αργότερα.
Στην άλλη είμαστε εμείς,
Στην άλλη ζούμε.
Σ’ αυτή πεθαίνουμε, και ζωή σημαίνει αυτό ακριβώς.
Αυτή τη στιγμή, λόγω αηδίας, ζω στην άλλη…

Fernando Pessoa, Ποιήματα, εισαγωγή-μετάφραση Γιάννης Σουλιώτης, εκδόσεις Printa

Ένας άνθρωπος ενδιαφερόταν πολύ να γνωρίσει τον εαυτό του και ν’ ανακαλύψει τις υπέρτατες αλήθειες της ζωής.
Σ’ όλη του τη ζωή αναζητούσε έναν φωτισμένο άνθρωπο που θα του έδινε κι εκείνου τα φώτα του.
Πήγαινε απ’ τον ένα δάσκαλο στον άλλον, όμως, έμενε στην ίδια κατάσταση.
Πέρασαν πολλά χρόνια αναζήτησης, κι ο άνθρωπος ήταν πια κουρασμένος· εξαντλημένος.
Τότε, μια μέρα, ένας γέροντας από ένα μικρό ορεινό χωριό, του είπε:
«Αν στ’ αλήθεια θέλεις να βρεις το δάσκαλό σου, πρέπει να πας στο Νεπάλ. Εκεί ζει ένας άνθρωπος που έχει φήμη μεγάλου σοφού. Κανένας δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται – είναι μυστήριο. Θα πρέπει να τον βρεις μόνος σου, αλλά ένα είναι το σίγουρο: δεν θα είναι εύκολο. Όσοι τον αναζήτησαν είπαν ότι όταν κάποιος πλησίαζε τον τόπο του, εκείνος έφευγε και χωνόταν ακόμα πιο βαθιά μέσα στα βουνά.
Ο άνθρωπος ένιωθε να γερνά, όμως οπλίστηκε με θάρρος και ξεκίνησε.
Δύο χρόνια ταξίδευε με καμήλες, με άλογα, και τελικά με τα πόδια, ώσπου να φτάσει στο σημείο εκείνο, στη βάση του βραχώδους όγκου του Νεπάλ.
Κι από πού να ξεκινήσει το ψάξιμο;
Ο κόσμος του έλεγε:
«Ναι, τον γνωρίζουμε τον γέροντα. Είναι τόσο γέρος…»
«Αδύνατο να καταλάβεις την ηλικία του. Μπορεί να είναι τριακοσίων ετών, πεντακοσίων… Κανείς δεν ξέρει.»
«Ζει κάπου εδώ, πράγματι, όμως δεν ξέρουμε ακριβώς το μέρος… Κανένας δεν ξέρει με ακρίβεια.»
«Κάπου εδώ θα τριγυρίζει. Αν ψάξεις συστηματικά θα τον βρεις».
Ο άνθρωπος έψαχνε, έψαχνε, έψαχνε…
Δύο ολόκληρα χρόνια τριγυρνούσε στο Νεπάλ κατάκοπος, αδυνατισμένος, τρώγοντας άγρια φρούτα, φύλλα και αγριόχορτα, χωρίς κανένα αποτέλεσμα.
Θα ήταν πολύ ήπιο αν λέγαμε ότι έχασε «πολλά», γιατί μάλλον τα είχε χάσει «όλα». Ωστόσο, ήταν αποφασισμένος να βρει εκείνον τον άνθρωπο.
Για να πάρει θάρρος έλεγε με το νου του ότι για να είναι τόσο δύσκολο να βρεθεί κάποιος, σίγουρα θ’ αξίζει τον κόπο.
«Ακόμα κι αν σου κοστίσει τη ζωή σου;» τον ρώτησε ένα απόγευμα κάποιος χωρικός.
«Ακόμα κι έτσι» απάντησε.
«Είσαι τρελός» είπε ο χωρικός, «αλλά αν αυτό θέλεις… Λένε ότι υπάρχει ένας πολύ σοφός δάσκαλος που ζει σε μια καλύβα πάνω σ’ εκείνο το βουνό… Λένε ακόμα ότι η ανάβαση είναι θανατηφόρα.»
Μάζεψε τις τελευταίες του δυνάμεις και σκαρφάλωσε στην κορυφή. Παλεύοντας με τα βράχια, με κουρελιασμένα και τα τελευταία απομεινάρια των ρούχων του, σκελετωμένος, διψασμένος, βρόμικος και πληγιασμένος έφτασε σ’ ένα μικρό αχυρένιο καλύβι.
Έρποντας σχεδόν, έσπρωξε τη σαραβαλιασμένη πόρτα…
Τότε είδε πεσμένο στο έδαφος το ακίνητο σώμα ενός γέροντα.
Πλησίασε και κατάλαβε ότι αυτός ήταν ο δάσκαλος…
Όμως, είχε φτάσει αργά. Ο γέρος ήταν νεκρός.
Ο άνθρωπος κατέρρευσε κυριολεκτικά δίπλα στο παγωμένο σώμα του φωτισμένου δασκάλου, τσακισμένος από την κούραση, τον πόνο, την απογοήτευση.
Δυο μέρες και δυο νύχτες έκλαιγε χωρίς να κουνηθεί από εκεί, και την τρίτη μέρα σηκώθηκε και βγήκε να πιει λίγο νερό.
Στάθηκε κάτω από τον ήλιο κι ανάσανε τον δροσερό αέρα των βουνών.
Οι σκέψεις είχαν εξαφανιστεί χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Δεν είχε κάνει τίποτα, δεν είχε πετύχει τίποτα και δεν του έμενε τίποτα να κάνει.
Για πρώτη φορά εδώ και πολύ καιρό ένιωσε ανακουφισμένος, γαλήνιος, χωρίς επείγουσες ανάγκες…
Κι ένιωσε ξάφνου να γεμίζει με φως η ψυχή του.
Ποτέ δεν είχε νιώσει τέτοια ευτυχία!
Ένας μικρός, ανεπαίσθητος θόρυβος του έδωσε να καταλάβει ότι δεν ήταν μόνος.
Καθώς στράφηκε, τον είδε.
Πίσω του στεκόταν ο γέρος δάσκαλος. Ο φωτισμένος. Τον κοίταζε χαμογελώντας.
Ύστερα από λίγο του είπε:
«Ώστε έφτασες τελικά. Θέλεις να με ρωτήσεις κάτι;»
Και ο άνθρωπος που τόσο τον είχε αναζητήσει, απάντησε:
«Όχι».
Και γέλασαν και οι δυο τους με γέλια τρανταχτά που αντηχούσαν στα φαράγγια.

Από την άγνοια στη σοφία
ΧΟΡΚΕ ΜΠΟΥΚΑΪ

Από το https://www.lecturesbureau.gr

becket

Τι γνωρίζω σχετικά με την ανθρώπινη μοίρα; Θα μπορούσα να σας πω περισσότερα σχετικά με τα ραδίκια!

Κάθε λέξη είναι ένας άχρηστος λεκές στη σιωπή και στο τίποτα.

Πάντα προσπάθεια. Πάντα αποτυχία. Δεν πειράζει. Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα

Το βέβαιο είναι πως οι ώρες μας, έτσι όπως είμαστε, είναι ατελείωτες κι έτσι αναγκαζόμαστε να τις γεμίσουμε με πράξεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται λογικές αλλά… που τις κάνουμε πια μηχανικά. Θα μου πεις ότι πρέπει να εμποδίσουμε το μυαλό μας να θολώσει. Έχεις δίκιο! Αλλά αναρωτιέμαι: Σάμπως δεν έχει κιόλας βυθιστεί σε απέραντα σκοτάδια; Παρακολουθείς το συλλογισμό μου;

Ναι, στη ζωή μου, αφού πρέπει να τη λέω έτσι, υπήρχαν τρία πράγματα, η ανικανότητα να μιλήσω, η ανικανότητα να σωπάσω, και η μοναξιά, μ’ αυτά έπρεπε να τα βγάλω πέρα.

…σαφές τελικά σε εμένα πως το σκοτάδι που πάντα πάλευα να κατανικήσω είναι στην πραγματικότητα ο καλύτερός μου σύμμαχος…

Θα πάψετε επιτέλους να με βασανίζετε με τον καταραμένο τον χρόνο σας! Είναι απάνθρωπο! Πότε! Πότε! Μια μέρα! Δεν σας φτάνει αυτό; Μια μέρα σαν τις άλλες, μια μέρα μουγγάθηκε, μια μέρα τυφλώθηκα, μια μέρα θα κουφαθούμε, μια μέρα γεννηθήκαμε, μια μέρα θα πεθάνουμε, την ίδια μέρα, την ίδια ώρα, την ίδια στιγμή, δε σας φτάνει αυτό; Ξεγεννάνε καβάλα σ’ ένα τάφο, αστράφτει το φως μια στιγμή, κι ύστερα πάλι σκοτάδι.

Είσαι στη Γη. Δεν υπάρχει θεραπεία γι’ αυτό.

 

O Σάμιουελ Μπέκετ  ήταν Ιρλανδός λογοτέχνης, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας. Το έργο του είναι βασικά μινιμαλιστικό, και σύμφωνα με ορισμένους ερμηνευτές, βαθιά απαισιόδοξο για την ανθρώπινη φύση. Η απαισιοδοξία αυτή αντανακλάται από την εκτενή και περίεργη αίσθηση του χιούμορ στο έργο του, καθώς και από το γεγονός ότι η περιγραφή των εμποδίων στην ανθρώπινη ζωή εξυπηρετεί την επιθυμία του Μπέκετ να δείξει ότι το ταξίδι είναι που αξίζει, παρά τις δυσκολίες του.

Το 1969, τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.. (πληροφορίες από την wikipedia)

 

Στα παράλια της Μεσογείου από τη Γαλλία ως την Ισπανία βρίσκουμε σπήλαια με προϊστορικές βραχογραφίες που έχουν δημιουργηθεί πριν 30 με 40.000 χρόνια. Οι  άνθρωποι που υποχρεώθηκαν να καταφύγουν στα σπήλαια είχαν πολιτισμό και αυτό μπορεί να το αντιληφθεί όποιος έχει ασχοληθεί με το σχέδιο και την ζωγραφική. Δεν μπορεί κάποιος, αν δεν υπάρχει μαι σχετική άνεση και ασφάλεια που δίνει ελεύθερο χρόνο και παράδοση και δάσκαλοι να διδάξουν, να αναπτύξει τέτοιες δεξιότητες. Και η προϊστορική τέχνη είναι  παρούσα σε όλα τα υπόγεια σπήλαια που ανακαλύπτονται στην Ευρώπη. Μάλιστα επειδή η απεικόνιση δεν έγινε σε μια εποχή αλλά στο ίδιο σπήλαιο πολλά έχουν και 8000 χρόνια απόσταση (παλαιότερο έως πιο πρόσφατο) συμβαίνει τα αρχαιότερα να είναι καλλιτεχνικά αρτιότερα. Κάποτε ίσως μάθουμε τι κατέστρεψε έναν προϋπάρχοντα πολιτισμό και υποχρέωσε τους ανθρώπους να καταφύγουν σε σπήλαια.

Η αφορμή για το κείμενο είναι η γνωριμία μου με ένα ακόμα σπήλαιο το σπήλαιο Σοβέ , Chauvet-Pont-d’Arc Cave. 

λιονταρια

Το Chauvet-Pont-d’Arc Cave είναι σπήλαιο της Νότιας Γαλλίας στην περιοχή του Ρήνου-Άλπεων και στην κοινότητα Vallon-Pont-d’Arc.

Περιέχει μερικά από τα παλαιότερα και καλύτερα διατηρημένα δείγματα τοιχογραφιών στον κόσμο. Ανακαλύφθηκε τον Δεκέμβριο του 1994, και θεωρείται ως ένα από τα πιο σημαντικά προϊστορικά μνημεία παγκοσμίως, έχοντας χαρακτηριστεί ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς από την Ουνέσκο τον Ιούνιο του 2014 .

Έχουν καταγραφεί εκατοντάδες τοιχογραφίες ζώων, που απεικονίζουν τουλάχιστον 13 διαφορετικά είδη, κάποια από τα οποία δεν έχουν συναντηθεί σε άλλες τοιχογραφίες της εποχής των παγετώνων. Έχουν απεικονιστεί μεταξύ του 29.000 και του 38.000 προ Χριστού. Αντί να περιορίζονται στην απεικόνιση των γνωστών φυτοφάγων της εποχής όπως άλογα, βοοειδή και μαμούθ, οι τοίχοι του σπηλαίου επίσης έχουν αναπαραστάσεις λιονταριών, πανθήρων, αρκούδων και υαινών.

Σε αυτόν τον σύνδεσμο μπορείτε να κάνετε μια ψηφιακή περιήγηση. http://archeologie.culture.fr/chauvet/en/virtual-visit

Αξιοσημείωτα πέραν των άλλων είναι:

  • Ένα γυναικείο γυμνό σώμα που αποκαλύπτεται μέσα απο μια απεικόνιση λιονταριού έχοντας από πάνω της ή φορώντας ως μάσκα ένα κεφάλι ταύρου. Έχει ονομαστεί η Αφροδίτη Μάγος ή η Αφροδίτη ο Μινώταυρος.

sorcerer-venus

  • Παλάμες ζωγραφισμένες με τον τρόπο που κάνουν σήμερα τα παιδιά.

  • Οργανωμένο σχήμα με τελείες. Σε όλα τα προϊστορικά σπήλαια έχουν παρατηρήσει την ύπαρξη σειράς με τελείες. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ήταν ένας κώδικας επικοινωνίας (είδος γραφής) της εποχής.

  • chauvet-cave

Άλλες πληροφορίες στο https://en.wikipedia.org/wiki/Chauvet_Cave#cite_note-11

 

Επόμενη σελίδα: »