Κείμενα δικά μου


Ας ηχήσουν οι Καμπάνες

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Αύγουστος 2019.

«ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΑΥΤΗ την καθαρή Συνείδηση που γίνονται τα πάντα, από τους θεούς που υπάρχουν ψηλά επάνω έως τη γη χαμηλά κάτω. Τα αντικείμενα μπορεί να θεωρηθούν ως υψηλά ή χαμηλά, αλλά ο ωκεανός της Συνείδησης, πάντα καθαρός, είναι αυτό που πάντα Είναι. Οι σκιές σε έναν τοίχο είναι συνεχώς μεταβαλλόμενες, όμως ο ίδιος ο τοίχος παραμένει σταθερός και ακίνητος. Ομοίως, οι μορφές του σύμπαντος διαμορφώνονται από τη Συνείδηση – το αρχέγονο Ένα».

Το παραπάνω είναι ένα μικρό απόσπασμα από το τεράστιο έργο του Ινδού ποιητή, φιλόσοφου και γιόγκι Sant Dnyaneshwar, που έζησε τον 13ο αιώνα. Και σε αυτόν με έφερε η αναζήτηση ενός άλλου ποιητή και τραγουδοποιού της πρόσφατης εποχής, του Leonard Cohen. Εβραίος, μελετητής τόσο της δικής του εσωτερικής παράδοσης όσο και του χριστιανισμού, και μοναχός Ζεν για ένα διάστημα, προς το τέλος της ζωής του επισκέφθηκε την Ινδία αναζητώντας τις πηγές της σκέψης του Sant Dnyaneshwar και μέσω αυτών να μελετήσει τις έννοιες Sagun και Nirgun.

Τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις; Την φανέρωση του Θεού στη μορφή, το Sagun, και την αιώνια και πανταχού παρούσα Θεϊκή συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή, το Nirgun. Ο πιο συνηθισμένος και περιεκτικός συμβολισμός είναι το χωρίς μορφή ηλιακό φως που αντιστοιχεί στο Nirguna και το ουράνιο σώμα του ήλιου που αντιστοιχεί στο Saguna.

gunas_diagram

Nirguna σημαίνει «χωρίς guna» και προκύπτει η επόμενη ερώτηση: τι είναι αυτό; Guna σημαίνει «κλωστή/νήμα» και είναι τα νήματα που μπλέκονται και υφαίνουν την πραγματικότητα. Συχνά επίσης η λέξη αποδίδεται ως «ποιότητα». Είναι οι ποιότητες που συνθέτουν την πραγματικότητα, δηλαδή τον κόσμο όπως τον βιώνουμε.

Ό,τι υπάρχει, το σύμπαν, η αλήθεια μας κι εμείς οι ίδιοι, αποκτά μορφή από τα τρία αυτά νήματα/ποιότητες, που κάθε στιγμή συνυπάρχουν σε διαφορετικές αναλογίες.

Οι ποιότητες ή νήματα που περιγράφουν την πραγματικότητά μας είναι τρεις: Η Tamas, δηλαδή η νωθρότητα, η μονιμότητα, το σκοτάδι, η ψευδαίσθηση, η απληστία, η αρνητικότητα, αυτό που αναδεικνύει το χειρότερο του είναι μας και το παρελθόν. Η Rajas, που είναι το πάθος και η δράση, η κίνηση, η προσκόλληση, η στεναχώρια, η επιθυμία, ο πράττων και το μέλλον. Και τρίτη η Sattva, που είναι η αρμονία, η γνώση, η καλοσύνη και η χαρά και αντιστοιχεί στο παρόν και την αφύπνιση. Είναι η καθαρή φύση μέσα μας που όμως –προσοχή– δεν είναι απαλλαγμένη από το «Εγώ».

Ποια όμως είναι η σχέση μας μαζί τους μέσα στο ταξίδι της ζωής, αφού όσο υψηλή κι αν είναι μια ποιότητα δεν παύει να είναι μια προβολή μέσα στην πλάνη της ύπαρξης; Υπάρχει μια όμορφη αφήγηση σχετική μέσα από την παράδοση.

Κάποτε ένας μοναχικός ταξιδιώτης διέσχιζε μια ζούγκλα. Ξαφνικά δέχτηκε επίθεση από ένα ληστή που τον έδεσε. Ο ταξιδιώτης άρχισε να παλεύει και να φωνάζει απελπισμένα για βοήθεια, και τότε εμφανίστηκε ένας άλλος ληστής ο οποίος άρχισε να τον χτυπάει.

Οι κραυγές του άτυχου ταξιδιώτη έγιναν γοεροί λυγμοί και τότε εμφανίστηκε ένας άνδρας που έδιωξε τους δυο ληστές και τον έλυσε. Στη συνέχεια προσφέρθηκε να του δείξει τον δρόμο που οδηγούσε έξω από τη ζούγκλα και τον συνόδεψε με ασφάλεια μέχρι το σπίτι του .

Ο ταξιδιώτης γεμάτος ευγνωμοσύνη κάλεσε τον άγνωστο σωτήρα στο σπίτι, αλλά η απάντηση τον άφησε εμβρόντητο: «Μπορώ να έρχομαι μόνο μέχρι εδώ αλλά δεν μπορώ να μπω μέσα στο σπίτι σας, γιατί τότε η αληθινή φύση μου θα εμφανιστεί καθώς είμαι κι εγώ ληστής. Είμαι ο τρίτος ληστής της ομάδας».

Ο τρίτος ληστής, λοιπόν, είναι η προσωποποίηση της τρίτης ποιότητας, της Sattva, η οποία μας βοηθά να περπατάμε στο μονοπάτι της ύπαρξης ξεπερνώντας τα εμπόδια και τους «ληστές». Πρέπει να θυμόμαστε ότι εφόσον είμαστε μαζί της, οι «ληστές», δηλαδή οι άλλες δύο gunas, μπορούν πάντα και κάθε στιγμή να επανεμφανιστούν.

Αυτό είναι το αέναο ταξίδι του εαυτού μας μέσα στην ύπαρξη που υφαίνουν τα τρία νήματα, της πραγματικότητας που σχεδιάζεται από τις αναλογίες και τη σχέση μας με τους τρεις «ληστές».

Όσο και αν μοιάζουν απαραίτητοι με τα δώρα και τις ποιότητές τους, πρέπει κάποτε να βρούμε την δύναμη να απαλλαχτούμε από την πραγματικότητά τους, να τις εγκαταλείψουμε, και να οδεύσουμε προς την απόλυτη πραγματικότητα, εντός του οίκου μας, μακριά από χώρο και χρόνο, χωρίς ανάγκη, ιδιότητες και ιστορία, μπροστά στη γυμνότητα της ολότητας με τα χέρια άδεια.

Αλήθεια, τι μπορείς να κάνεις, τι μπορεί να προσδοκάς σε μια τέτοια στιγμή κενού; Μπροστά σε μια τέτοια στιγμή ο Leonard Cohen εμπνεύστηκε τον στίχο του Anthem: «Χτυπήστε τις καμπάνες που ακόμα μπορούν να ηχήσουν / Ξεχάστε τις τέλειες προσφορές σας / Στο παν υπάρχει μια ρωγμή / Και από εκεί μπαίνει μέσα το φως».

Sagun και Nirgun! Οι θεοί με τη μορφή που πήραν για τους ανθρώπους και η αιώνια και πανταχού παρούσα Συνείδηση που βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή. Πόσο κοντά βρίσκονται στο βάθος τους η δυτική εσωτερική παράδοση και η ανατολική σκέψη!

Ως επίλογος μια φράση που θα μπορούσε άνετα να αποδοθεί σε έναν μυστικιστή της ευρωπαϊκής Αναγέννησης αν δεν είχε γραφτεί από τον Sant Dnyaneshwar τον 13ο αιώνα:

«May the Self of the universe be pleased with this sacrifice of words and bestow His grace on me. (ήτοι) Είθε ο Εαυτός του σύμπαντος να είναι ευχαριστημένος με αυτή τη θυσία λέξεων και να παραχωρήσει τη χάρη Του σε μένα».


Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

 

Το Βουνό της Ψευδαίσθησης

Ιορδάνης Πουλκούρας από την στήλη ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ Ιούλιος 2019.

ΚΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο βουνό, μακριά από τον πολιτισμό και τις πόλεις. Ήταν κυρίαρχος στη φύση που τον περίβαλε, το μικρό λιβάδι, το ποτάμι, το δάσος.

Τα ζωντανά του προσφέρονταν για καθημερινή τροφή και οι σπόροι από το στάρι, που είχε διδαχθεί το μυστικό της καλλιέργειάς του από τους γονείς του, του χάριζαν ποικιλία στα γεύματά του.

Μια μέρα αποφάσισε να κατέβει στην πόλη για να εμπορευθεί το κυνήγι του και να δει αν υπάρχει κάτι άξιο λόγου που έπρεπε να μάθει. Περνώντας έξω από ένα φούρνο κοίταξε με απορία τα φρεσκοψημένα καρβέλια. Ο φούρναρης του πρόσφερε μια φέτα ζεστό ψωμί. «Τι είναι αυτό;» ρώτησε. «Ψωμί για φαγητό!» απάντησε ο φούρναρης. Δοκίμασε και ρώτησε ξανά: «Από τι είναι φτιαγμένο;» και του απάντησαν από αλεύρι που γίνεται από σιτάρι.

Στη συνέχεια, καθώς παζάρευε την τιμή για το κυνήγι του, του προσέφεραν μια ωραία πίτα ζυμωμένη σε λάδι. Δοκίμασε λίγο και ρώτησε: «Από τι είναι φτιαγμένη;» και πάλι του απάντησαν «από σιτάρι».

Τέλος, όταν έκλεισε τη συμφωνία του, του έφεραν για γλυκό μια βασιλική πίτα ζυμωμένη με λάδι και μέλι. Ρώτησε πάλι και πήρε την ίδια απάντηση. Όλα τα υπέροχα φαγητά που του είχαν προσφέρει είχαν σαν βάση το σιτάρι.

«Εγώ έχω το δικό μου σιτάρι που είναι η βάση όλων αυτών», σκέφτηκε με περηφάνια. «Δεν έχω ούτε λόγο ούτε χρόνο να ασχοληθώ παραπάνω με αυτά τα παιχνίδια τους». Και ικανοποιημένος με το απόλυτα λογικό συμπέρασμά του επέστρεψε στο βουνό του.

Κάπως έτσι ζούμε οι περισσότεροι στην καθημερινότητά μας. Βγάζουμε πολύ εύκολα λογικά συμπεράσματα χρησιμοποιώντας τη γνώση μας και την προηγούμενη εμπειρία μας.

mountain

  Face In Landscape, εξώφυλλο του βιβλίου The Hidden Spirituality of Men του Matthew Fox

Αυτή η στέρεα λογική μας και η προϋπάρχουσα γνώση που μας κάνει περήφανους καθώς την έχουμε αποκτήσει με κόπους και προσπάθεια, συχνά μας οδηγεί να απαξιώνουμε και να μην επιτρέπουμε να μπουν ποτέ στην ζωή μας νέες εικόνες και ιδέες, νέες εμπειρίες από τις πολλές εκφάνσεις του κόσμου που υπάρχουν και ανθίζουν δίπλα μας, αλλά δεν τις αντιλαμβανόμαστε.

Και αυτό δεν είναι μια προσωπική διαπίστωση. Είναι ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο ο καθένας μας προσεγγίζει κάτι καινούριο στη ζωή του. Έναν άνθρωπο, μια παρέα, μια ιδέα, μια διδασκαλία. Το αντιμετωπίζει επιφανειακά, συγκρίνει συνεχώς και με μόνο μέτρο τη «μεγαλοσύνη» του, τη γνώση του και ό,τι θεωρεί ο ίδιος σπουδαίο.

Αποστηθίζει τις βασικές αρχές που τις αναπαράγει σαν παπαγάλος, χωρίς ποτέ να διανοηθεί ή να προσπαθήσει να διεισδύσει βαθύτερα από την επιφανειακή εικόνα. Και συνήθως, διαπιστώνοντας την ασημαντότητα του προφανούς της εικόνας, το απαξιώνει.

Σε κάθε περίπτωση σύντομα επιστρέφει στην ασφάλεια του «βουνού» του παραμένοντας για πάντα ξένος προς τις άγνωστες απολαύσεις. Χωρίς ποτέ να συνειδητοποιήσει και να καταλάβει ότι κρίνοντας αυστηρά και μόνο με τη λογική της προηγούμενης γνώσης και εμπειρίας του ποτέ δεν θα μπορέσει να δει βαθύτερα από το προφανές, ούτε θα μπορέσει να θαυμάσει άλλους τόπους πέρα από τον περιορισμένο και γνωστό κόσμο του απομονωμένου βουνού του.

Και ο απομονωμένος κόσμος, σαν περίκλειστος από καθρέφτες, μας παραπλανά μέσα από περιπλεκόμενα φάσματα και ανακλάσεις ειδώλων και μας οδηγεί να θεωρούμε τις ψευδαισθήσεις ως νέες πραγματικότητες.

Με αυτές τις πλαστές πραγματικότητες ζούμε, τις παρατηρούμε, τις μελετάμε και τις εξερευνούμε, νομίζουμε ότι τις γνωρίζουμε, συνδιαλεγόμαστε μαζί τους, όμως τελικά τι κερδίζουμε;

Ο Πλούταρχος, ένας εκ των τελευταίων μυημένων της αρχαιότητας και πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών, που έζησε τον πρώτο χριστιανικό αιώνα, στο έργο του Ηθικά μάς αφηγείται μια όμορφη ιστορία:

Κάποιος υποσχέθηκε σε έναν φημισμένο κιθαρωδό, ότι θα του προσφέρει μια μεγάλη αμοιβή για μια εμφάνισή του και ύστερα δεν του έδωσε τίποτα. Όταν ο κιθαρωδός διαμαρτυρήθηκε του απάντησε πως είχε εκπληρώσει την υπόσχεσή του. «Όσο καιρό», του είπε, «μας ευχαριστούσες με το τραγούδι σου, ευχαριστιόσουν κι εσύ με τις ελπίδες που έτρεφες».

Και συμπληρώνοντας ο αρχαίος αυτός μύστης, κατέληξε στο ότι οι ακροάσεις αυτού του είδους, οι σχέσεις αυτού του είδους, εκπληρώνουν τέτοιες –κενές– υποσχέσεις.

Όσο δηλαδή η μια πλευρά –ο κιθαρωδός στην περίπτωσή μας– προκαλεί ευχαρίστηση στους ακροατές, εισπράττει τον θαυμασμό τους. Μετά, όταν τελειώσει η πρόσκαιρη απόλαυση, ταυτόχρονα εγκαταλείπει και τους ακροατές του η δόξα. Και έτσι, μέσα στην ψευδαίσθηση, αναλώνεται μάταια ο χρόνος και η ζωή και των δυο.

Έχει λεχθεί ότι εσωτερικό είναι εκείνο που δεν μπορεί να ειπωθεί. Ο μόνος τρόπος για να το προσεγγίσει κανείς είναι να μάθει να βλέπει πίσω από την εικόνα, να μάθει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές του κειμένου. Και αυτό δεν είναι κάτι το μαγικό, δεν είναι κάποια μυστική συνταγή μιας μυστηριώδους, απόκρυφης παράδοσης. Είναι μια απλή και από παλιά γνωστή αλήθεια. Μια αλήθεια που είναι δύσκολο να πραγματωθεί.

Η πραγματικότητα είναι δίπλα μας, μπροστά στα μάτια μας. Εμείς όμως έχουμε μάθει να βλέπουμε την επιφάνεια και όχι το περιεχόμενο. Έχουμε μάθει να βλέπουμε τις λέξεις και όχι το νόημα. Έχουμε μάθει να ασπαζόμαστε τη γνώμη μας για τον πλησίον και να μη βλέπουμε τις πράξεις και τον λόγο μιας ύπαρξης που έχει τη δική της πορεία.

Ερμηνεύουμε τα πάντα με τη βαθιά ριζωμένη συγκρότηση και γνώση μας, κινούμενοι ως υπνοβάτες στην ψευδαίσθηση της βεβαιότητας και συνεχώς μας διαφεύγει η πραγματικότητα που ανθίζει και πάλλεται πίσω από την εικόνα του προφανούς.

Και ο βαθιά ριζωμένος ορθολογισμός μας, πάντα θα μας οδηγεί πίσω στην ασφάλεια του «βουνού» μας, όπου υπάρχει η πληρότητα της ψευδαίσθησης και μέσα σε αυτήν, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, θα αναλωθεί μάταια ο χρόνος και η ζωή μας. Χωρίς να γευτούμε και να απολαύσουμε όλες τις ομορφιές που φυλά υπομονετικά για εμάς η αιωνιότητα της πραγματικής ύπαρξης.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.


Κείμενο μου από την στήλη Εν Ιορδάνη Περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ τ. 161

Και όταν έκλεισε τα μάτια ονειρεύτηκε.

Κύκλοι ομόκεντροι η ύπαρξη , περιφέρειες εκτεινόμενες στο άπειρο. Κύκλοι ομόκεντροι που ένα παιχνίδισμα τυχαιότητας, μια διάθλαση φωτός , ανάμνηση από την ανυπαρξία, τους αποκαλύπτει σαν έναν λαβύρινθο. Έναν άπειρο λαβύρινθο που αν βρει το σωστό μονοπάτι να το ακολουθήσει ως το κέντρο θα ανακαλύψει το μυστικό Ρόδο, σαν την εικόνα που αποτύπωσαν οι μαστόροι του μεσαίωνα στον Καθεδρικό Ναό της Σάρτρ. Ή έναν ζωντανό παλλόμενο σχήμα που αν το πιάσει στα χέρια του και τον γυρίσει ενενήντα μοίρες θα του αποκαλυφθεί σαν μια ατέλειωτη σπείρα.

Και ονειρεύτηκε το βλέμμα του να παρατηρεί τον πανταχού παρόντα ενεστώτα χρόνο καθώς αγκαλιάζει το σύνολο του χώρου όπου αποκαλύπτεται το αρχιτεκτόνημα της δημιουργίας.

blind

Ο Νοβάλις έγραψε ότι ο μεγαλύτερος μάγος είναι εκείνος που μαγεύει τον εαυτό του μέχρι του σημείου να αποδεχτεί τις δικές του φαντασμαγορίες σαν αυτόνομα φαντάσματα.

Οι Βέδες αυτό το μακρύ ποίημα που το “είδαν” σε έκλαμψη σαν εικόνα οι Ινδοί παραμυθάδες και το αφηγήθηκαν υπάρχει μια υπέροχη σχετική ιστορία. Οι Ινδοί όπως και Έλληνες φιλόσοφοι της εποχής, οι στωικοί και οι πυθαγόρειοι, πίστευαν ότι το σύμπαν αποτελείται από άπειρους κύκλους. Ο κάθε τέτοιος κύκλος ύπαρξης που ονομάζουν Κάλπα είναι τόσο μεγάλος που δύσκολα μπορεί να το συλλάβει ο άνθρωπος. Το εξηγούν όμως με μια πανέμορφη αλληγορία. Το Κάλπα είναι ένα πανύψηλο σιδερένιο τείχος, δεκάξι μίλια ψηλό που περιβάλει την ύπαρξη. Κάθε εξακόσια χρόνια ένας άγγελος το χαϊδεύει με ένα αραχνοΰφαντο πανί. Όταν το πανί θα ‘χει διαβρώσει εντελώς αυτό το πανύψηλο σιδερένιο τείχος, τότε θα ‘χει περάσει η πρώτη μέρα ενός από τα Κάλπα. Οι θεοί και οι άνθρωποι ζουν όσο διαρκεί ένα Κάλπα. Μετά εξαφανίζονται, πεθαίνουν. Το μόνο που μένει είναι το αρχέτυπο που δημιουργεί πάλι το πάν, και αυτό είναι οι Βέδες, η αφήγηση της ύπαρξης.
Ο Βράχμα θα βρεθεί και πάλι στο παλάτι του αναγεννημένος. Περνάει ένα- ένα όλα τα άδεια δωμάτια και νοσταλγεί τους άλλους θεούς. Η σκέψη του δίνει υπόσταση σε όλους τους θεούς που εμφανίζονται περιμένοντας τις προσταγές του, πιστεύοντας πως ο Βράχμα τους έχει δημιουργήσει. Δεν μπορούν να πιστέψουν ακόμα και αυτοί ότι είναι προϊόντα μιας νοσταλγίας και ενός ονειρέματος.

Η αφήγηση, η συγκρότηση σε λέξεις της ανάμνησης που φτάνει από τα βάθη της ύπαρξης υπήρξε και είναι η πρώτη μορφή δημιουργίας και τέχνης για εμάς που φτιαχτήκαμε από τα υλικά των ονείρων. Με την αφήγηση δώσαμε υπόσταση στο μυθικό στοιχείο και με την τέχνη ξορκίσαμε την τραγωδία της εγκλωβισμένης ύπαρξης εντός της πραγματικότητας που επιβάλει η γραμμική ιστορία. Η ιστορία είναι ένας εφιάλτης από τον οποίο πασχίζω να ξυπνήσω, λέει στον Οδυσσέα του ο Τζέιμς Τζόις. Και η περιπλάνηση του είναι ένα “άλγος νόστου” που τον οδηγεί να υπερβεί τα δεσμά και τα όρια της.

Ο Όμηρος που αφηγήθηκε πρώτη φορά την περιπλάνηση του Οδυσσέα ήταν τυφλός. Όπως και ο Μπόρχες που εκτός από την διήγηση του Βράχμα είχε πει μια ακόμα όμορφη ιστορία.

Για έναν πληγωμένο πολεμιστή κάπου στην μακρινή ανατολή, που περιπλανιέται μέρες μακριά από τον τόπο της μάχης προς τον βορρά και τελικά βρίσκει καταφύγια σε κάποια αρχαία κυκλικά ερείπια. Όταν ξυπνά βρίσκει τις πληγές του να έχουν θεραπευτεί με μαγικό τρόπο και ακόμα προσφορές δίπλα του από τους ντόπιους. Κάτι που σημαίνει ότι οι ντόπιοι είτε ζητούν την εύνοιά του είτε φοβούνται τη μαγεία του. Στη συνέχεια αποφασίζει να εστιάσει την δύναμη του στο να ονειρευτεί έναν άνθρωπο. Εισέρχεται σε ένα διαλογιστικό ύπνο και συγκεντρώνει όλες τις προσπάθειές του στο όνειρο, επιδιώκοντας να δημιουργήσει μέσα από την ίδια τη διαδικασία του ονείρου. Κάποιο πρωί θα διαπιστώσει ότι το πλάσμα που ονειρεύτηκε υπάρχει δίπλα του με σάρκα και οστά. Τον διδάσκει και τον χρησιμοποιεί ως μαθητή στη σχέση του με τους ντόπιους.

Όμως μετά από λίγα χρόνια θα αισθανθεί κουρασμένος, αδύναμος μέσα στην ματαιότητα των πράξεων του και φοβούμενος ότι τελικά ο νεαρός θα ανακαλύψει ότι δεν είναι σαν τους άλλους αλλά το προϊόν του ονείρου του. Η ιστορία τελειώνει με ένα ολοκαύτωμα που κατατρώει τα ερείπια όπου έζησε αυτός ο άνθρωπος. Τότε διαπιστώνει ότι η φωτιά δεν τον βλάπτει, και έτσι ανακαλύπτει ότι και αυτός είναι επίσης το προϊόν του ονείρου κάποιου άλλου.

Και ο Όμηρος και ο Μπόρχες όπως και πολλοί μάντεις και αφηγητές μέσα στη ροή της ιστορίας ήταν τυφλοί.

Ίσως η έλλειψη της πλασματικής εικόνας της καθημερινότητας τους επέτρεψε να περιδιαβούν τον λαβύρινθο της ύπαρξης και να μας διηγηθούν αποσπάσματα από μια άλλη πραγματικότητα.

Αυτή που αντίκρισε Εκείνος που είπε “Τετέλεσται”.

Και κλείνοντας τα μάτια, βγήκε από το όνειρο του άλλου.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

 

Η Πέτρα του Πεπρωμένου

Κείμενο μου από τη στήλη Εν Ιορδάνη στο περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ

Οι ουρανοί μπορεί να είναι πάντα ανοιχτοί, εσύ όμως πώς μπορείς να τους προσεγγίσεις;

Μια απορία του ανθρώπου που κοιτά ψηλά πάνω από το εφήμερο, ένας προβληματισμός που είχε από τότε που στάθηκε όρθιος και ονομάτισε τον ιερό κόσμο χωρίζοντας, σύμφωνα με την εμπειρία του, τα ουράνια από τα γήινα, τον κόσμο μας από τον κόσμο των Ολύμπιων θεών. Και αν σαν παιδί της γης δεν μπορούσε να έχει φτερά για να πετάξει, μπορούσε να βρει κάτι άλλο για να αρχίσει την πορεία του. Αυτό το «κάτι άλλο» συμβολικά από την αρχαιότητα εικονίστηκε σε μια σκάλα.

Πολύ γνωστή σε εμάς από τη Βιβλική παράδοση είναι η σκάλα του Ιακώβ. O Ιακώβ χρησιμοποίησε μια πέτρα σαν μαξιλάρι για να κοιμηθεί. Και στο όνειρό του μια σκάλα ένωσε τη γη, την πέτρα, με τον ουρανό. Στο ενδιάμεσο διάστημα υπήρχαν αγγελικές φιγούρες και στην κορυφή απόμακρος αυτός που ονόμασε θεό του.

Όταν συνήλθε, έστησε όρθια την πέτρα που στήριξε την ουράνια σκάλα, την άλειψε με λάδι μετατρέποντάς την στην πρώτη ιερή στήλη των παιδιών της Βίβλου, αναφωνώντας: «Φοβερός είναι ο τόπος ούτος». «Terribilis est locus iste», στα λατινικά, είναι μια φράση που την συναντάμε σε αλχημικά κείμενα αλλά και σε ιδιαίτερους τόπους, όπως για παράδειγμα στην είσοδο της μικρής εκκλησίας του Rennes-le-Chateau, στη νότια Γαλλία.

Gustave Doré - songe de jacob

Το όνειρο του Ιακώβ, Gustave Dore.

Όμως ποια είναι τα σκαλοπάτια που μπορούν να συνθέσουν μια σκάλα ικανή να αντέξει το θνητό βάρος;

Η ερμηνεία αποκαλύπτεται στη Δυτική παράδοση μέσα από το έργο των Νεοπλατωνικών και ιδιαίτερα του Πλωτίνου, μέσα από το μυητικό ταξίδι που ονομάζει «ψυχανωδία». Την πορεία την Ψυχής από την Ύλη προς τον Νου και προς το Αγαθό ή το Εν.

Τα σκαλοπάτια είναι οι επτά σφαίρες, οι επτά πλανήτες, που είχαν σημαντική θέση στο κοσμοείδωλο των προγόνων μας: η Σελήνη, ο Ερμής, η Αφροδίτη, ο Ήλιος, ο Άρης, ο Δίας και ο Κρόνος. Η κάθοδος δια των σφαιρών «βάραινε» την ψυχή με τα δώρα – ιδιότητες που τις κληροδοτούν οι άρχοντες των πλανητών μέχρι την ενσάρκωσή της στον κόσμο της ύλης. Στην επάνοδο, η ψυχή εμπλουτισμένη με τις νέες εμπειρίες της αποθέτει τα δώρα στα πόδια των αρχόντων των πλανητών για να αξιωθεί να φτάσει απογυμνωμένη και καθαρμένη μπροστά στο Αγαθόν.

Σε μια πορεία που θα επαναληφθεί, γιατί όπως λέει ο Εμπεδοκλής, «ούτε είσοδος στην ύπαρξη υπάρχει ούτε και αληθινός θάνατος. Μόνο μείξη, ανακατανομή και μεταβολή όσων ενώθηκαν εντός αυτού που υπέστη τη μείξη. Γέννηση είναι το όνομα που δίνουν οι άνθρωποι σε αυτό το φαινόμενο» (Περί Φύσεως 8).

Η επιστροφή στην καταγωγική περιοχή γίνεται είτε με τον φυσικό θάνατο είτε με εκστατική εμπειρία που είναι αποτέλεσμα έκλαμψης ή μυητικής διαδικασίας. Τότε αποκαλύπτεται μπροστά στα υλικά μάτια η οδός, που συνήθως συμβολίζεται με μια σκάλα.

Προσοχή όμως. Ο μυητικός δρόμος των προγόνων μας δεν είχε ως σκοπό να κατακτήσει κάποιος τον Όλυμπο και να παραμείνει εκεί σε μακαριότητα. Ο σκοπός ήταν να έχει την εμπειρία και να την επιστρέψει ως δώρο στους ομοίους του. Η πρώτη εκδοχή οδηγεί στην τόσο προσφιλή σε όλους μας εγωιστική ύβρη, η δεύτερη στον επώδυνο δρόμο του μυητικού ήρωα που θα θυσιάζεται αενάως για τους συντρόφους του.

Η αποκάλυψη λοιπόν της συμβολικής αυτής Κλίμακας δεν είναι μονόδρομος αλλά μια οδός συνεχούς επικοινωνίας. Γι’ αυτό πάλι οι αρχαίοι μας πρόγονοι θεωρούσαν ότι υπήρχαν δυο Πύλες προς το Επέκεινα, η Πύλη του Καρκίνου και η Πύλη του Αιγόκερω, που γίνονταν ορατές στους μυημένους τη μέρα της κορύφωσης και του θανάτου του ήλιο, δηλαδή κατά το χειμερινό και θερινό ηλιοστάσιο.

stone of destiny scone

H «πέτρα του πεπρωμένου» στον βρετανικό θρόνο.

Ως επίλογο οφείλω να αναφέρω μια ενδιαφέρουσα ιστορία που αφορά την τύχη της Πέτρας του Ιακώβ. Σύμφωνα με την Κέλτικη μυθολογία, η φυλή των προπατόρων τους που έφτασε από τη Μεσόγειο, οι Τουάθα ντε Ντανάν (τα παιδιά της θεάς Ντάνου), οι Δαναοί-Έλληνες πρόγονοί τους, έφεραν μαζί αυτή την πέτρα που είναι γνωστή ως «Πέτρα του Σκον» ή «Πέτρα του Πεπρωμένου». Πάνω σε αυτήν ενθρονιζόταν ο βασιλιάς τους, δηλώνοντας ότι με αυτή την πράξη ενώνει τη Γη με τους Ουρανούς.

Πάνω σε αυτή χρίστηκε ο Ρόμπερτ ντε Μπρους όταν απελευθέρωσε τη Σκωτία το 1306. Ο αφορισμένος βασιλιάς επανέλαβε την αρχαία παγανιστική κελτική τελετουργία: κάθισε πάνω στην Πέτρα γυμνός και ενδεδυμένος μόνο με τον βασιλικό μανδύα, κρατώντας το λάβαρο με το οικόσημο του αρχαίου κελτικού βασιλικού οίκου, κειμήλια που είχαν διασωθεί κρυμμένα. Και έτσι αναγνωρίστηκε στο Σκον ως νόμιμος ηγεμόνας των Κελτών.

Την επόμενη ημέρα στέφθηκε βασιλιάς στο αβαείο του Σκον ως χριστιανός ηγέτης. Αφού όμως ήταν αφορισμένος, οι ιερείς ήταν επίσης αφορισμένοι και ονομάζονταν Κάλδες. Ήταν χριστιανοί ιερείς που με έναν περίεργο τρόπο ακολουθούσαν τον πρώτο χριστιανισμό όπως είχε διαμορφωθεί στις Αρχαίες Εκκλησίες της Ανατολής και αρνήθηκαν να ενταχτούν στο δόγμα του Βατικανού.

Αξίζει να αναφέρουμε πληροφοριακά ότι η ιερή αυτή Πέτρα μεταφέρθηκε στην Αγγλία και τοποθετήθηκε κάτω από το κάθισμα στον θρόνο όπου ενθρονίζεται ο Βρετανός Μονάρχης, ο οποίος είναι ταυτόχρονα αρχηγός του κράτους και της εκκλησίας. Τελευταία φορά χρησιμοποιήθηκε στην ενθρόνιση της Ελισάβετ, στις 6 Φεβρουαρίου 1952.

Πολλά χρόνια μετά, στις 30 Νοεμβρίου του 1996, ημέρα της γιορτής του Αγίου Ανδρέα, προστάτη των Σκώτων, η Πέτρα επιστράφηκε επίσημα με τιμές αρχηγού κράτους στη Σκωτία και τοποθετήθηκε στο κάστρο του Εδιμβούργου.

«Τι αντιπροσωπεύει τον υιό του ανθρώπου;» ρωτά κάποιος. «Η πέτρα που οι απειθείς οικοδόμοι απέρριψαν, και η οποία γίνεται τώρα ο ακρογωνιαίος λίθος του οικοδομήματος». Η Πέτρα που είναι η πύλη και η βάση της Σκάλας που ενώνει τους κόσμους. Το σύμβολο που απεικονίζει σε πληρότητα τον αφυπνισμένο άνθρωπο.

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

bruno

Σαν σήμερα, 17 Φεβρουαρίου του 1600 οδηγήθηκε στην πυρά ίσως ο σημαντικότερος εκ των Μαρτύρων της Επιστήμης , αυτός που είχαν αποκαλέσει χλευαστικά “ιππότη της φιλοσοφίας” ο GIORDANO BRUNO . Προφητεύοντας το τέλος του είχε γράψει στο Il spaccio della bestiatriofante. :

Ο άνθρωπος αυτός, πολίτης και υπηρέτης του κόσμου τούτου,

τέκνο του Πατέρα Ηλίου και της Μάνας Γης, πρέπει,

επειδή αγαπά πολύ τον κόσμο, να μισηθεί, να λογοκριθεί,

να προπηλακισθεί και να εξαλειφθεί από αυτόν”

Ο Μπρούνο υποστήριξε πως όποια πίστη χωρίζει τον Θεό από τη Φύση απαρνείται ό,τι είναι φυσικό, επομένως και θείο, κατά συνέπεια δεν μπορεί παρά να είναι μια κατώτερη θρησκεία. Κατά τη άποψή του, «η Φύση είναι ο Θεός εν τοις πράγμασι», η ολοκληρωμένη εικόνα της πλήρους μορφής του Θεού, η μεγάλη, ζωντανή όμοια εικόνα του. Ο ίδιος ο Θεός όμως είναι η απόλυτη αρχή, χωρίς καμία ανθρώπινη ιδιότητα.

Έγραψε επίσης:

«Είναι αδύνατο να βρεθεί μισό έστω επιχείρημα που να εξηγεί γιατί θα πρέπει να υπάρχει όριο στο υλικό σύμπαν και, κατ’ επέκταση, γιατί τα αστέρια που περιέχονται σε αυτό θα πρέπει να είναι πεπερασμένα ως προς τον αριθμό τους».

Και ακόμα:

«Όταν σκεφτούμε βαθύτερα την οντότητα και την υπόσταση εκείνου στον οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να επιστρέψουμε, τότε θα διαπιστώσουμε ότι δεν υπάρχει θάνατος. Γιατί τίποτε ουσιαστικά δεν καταστρέφεται, αλλά απλώς καθετί, κινούμενο μέσα σε έναν απέραντο χώρο, αλλάζει όψη».

Τον συνέλαβαν το 1591 στη Βενετία. Μετά από 8 χρόνια απομόνωσης και βασανιστηρίων, καταδικάστηκε ως αιρετικός, αποστάτης, βλάσφημος και άθεος στην «επιεικέστερη και άνευ αιματοχυσίας τιμωρία». Δηλαδή να καεί ζωντανός αφού πρώτα φρόντισαν και του έκοψαν τη γλώσσα για να πάψει να τους σκανδαλίζει με τα επιχειρήματα του. Και οδηγήθηκε στην πυρά στο Campo dei Fiori της Ρώμης την ίδια στιγμή που στο Βατικανό σε μια αντίστοιχη πυρά καίγονταν όλα τα βιβλία του.

Η Έβδομη Λειτουργία της Γλώσσας.

Κείμενο μου από το Εν Ιορδάνη, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ , Φθινόπωρο 2018

 

lenguage

«Let there be Language» του Joe Banks

Με την επικοινωνία ήρθα πρώτη φορά σε επαφή όταν ως νέος πέρασα και εγώ για να πάρω μαθήματα σκηνοθεσίας από την Μεγάλη του Γένους Σχολή της εποχής, την Σχολή Σταυράκου. Η συζήτηση τότε για την Κυβερνητική και την επικοινωνία Μεγάλη και Μαζική αφορούσε το μήνυμα που μέσα από το μέσο και στην περίπτωση μας ιδιαίτερα την εικόνα,τον λόγο και την μουσική περνά στον θεατή/ λαό , συζήτηση και αψιμαχίες διανθισμένες με πολύ πολιτική. Τότε μόλις είχε εμφανιστεί ο personal computer 8μπιτος και με 64κ και οι προοπτικές της σύνδεσης του με την μαζική επικοινωνία μοιάζανε ένα μακρινό μέλλον στα όρια της φαντασίας.

 

Στο κατακλυσμιαίο “μετά” η επικοινωνία ταυτίστηκε με την προώθηση ιδεών και προϊόντων με αυτή την άθλια ελληνικούρα της γλώσσας των διαφημιστών που “επικοινωνούν” εκδηλώσεις και χαρτιά τουαλέτας με τον ίδιο επαγγελματισμό. Και βέβαια με τις κάθε είδους οθόνες που κουβαλάμε και παρακολουθούμε μανιο-ευλαβικά επιβεβαιώνοντας σε όλους τους τόνους την αρχαία ρήση, “το μέσο είναι το μήνυμα”.

Από εκείνη την μακρινή εποχή μου είχε μείνει στην μνήμη μόνο η φατική λειτουργία της γλώσσας, όπου απλά ελέγχει ή επιβεβαιώνει τον δίαυλο και η επικοινωνία είναι αυτοσκοπός. Απλό παράδειγμα ο χαιρετισμός σε γάμο ή κηδεία μεταξύ επισκέπτη- πομπού και θλιμμένου ή χαρούμενου δέκτη. Είτε ψιθυρίσετε “να σας ζήσει”, είτε “να τον θυμάστε” , είτε “ας πσφχθτε” ο δέκτης θα σας ευχαριστήσει γιατί το μήνυμα είναι η ίδια η παρουσία σας και οι λέξεις σας αδιάφορες. Κάντε το άφοβα, φροντίστε μόνο να ξεκαρδιστείτε όταν έχετε απόσταση ασφαλείας από τους τεθλιμμένους.

Όμως “επικοινωνία” δεν είναι τα εικονομηνύματα που φωτίζουν οθόνες . Θα ήταν τετριμμένο να αναφέρω ότι ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης προσέγγισαν τη διαδικασία της επικοινωνίας υπό το πρίσμα της ρητορικής. Μια διαδικασία όπου ο πομπός (ρήτορας) κατασκεύαζε μηνύματα τα οποία μεταδίδονταν στο δέκτη με στόχο ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Στην πρώτη αυτή προσέγγιση το “μέσο” είναι το στόμα του ρήτορα.

Από τότε όμως πολλά έχουν αλλάξει κυρίως στο μέσο που είναι ένα ενδιάμεσο κατασκεύασμα το οποίο δεν ελέγχετε από εμάς (τον πομπό) αντίθετα μπορούν να μας επηρεάσουν (έντυπα, κοινωνικά δίκτυα) επηρεάζοντας ή και τροποποιώντας δραματικά την επικοινωνία πομπού και δέκτη χωρίς κάνεις εκ των δύο να έχει αντίληψη (συνείδηση) της παρέμβασης.

Εδώ όμως θα μας απασχολήσει η προσέγγιση που δεν αντιμετωπίζει την επικοινωνία μόνο ως μεταβίβαση μηνυμάτων, αλλά ως παραγωγή μεταβίβαση και ανταλλαγή νοημάτων, μια διαδικασία κατά την οποία ένα πρόσωπο επηρεάζει τη συμπεριφορά ή τη σκέψη ενός άλλου. Προσέγγιση που ονομάζεται Σημειωτική.

O Ρομάν Γιάκομπσον (1896-1982) γλωσσολόγος και θεωρητικός της λογοτεχνίας  με το έργο του έγινε εκπρόσωπος της δομικής ανάλυσης σε επιστήμες πέραν της γλωσσολογίας, περιλαμβανομένης της ανθρωπολογίας και της λογοτεχνικής θεωρίας και η εργασία του συνεχίζει να επηρεάζει τη γλωσσική ανθρωπολογία, τη σημειωτική της κουλτούρας κλπ.

Στο μοντέλο του Γιάκομπσον οι βασικοί παράγοντες στη μετάδοση της επικοινωνίας είναι οι εξής:

1 πομπός (ο ομιλητής/αποστολέας)

2) δέκτης (ο ακροατής/παραλήπτης)

3) μήνυμα (ό,τι στέλνει ο πομπός)

4) επικοινωνιακός κώδικας (η γλώσσα, που πρέπει να είναι κοινή για πομπό και δέκτη)

5) πλαίσιο αναφοράς (το αναφερόμενο, αυτό που δείχνει η λέξη. Αφορά το θέμα, την πληροφορία)

6) δίαυλος επικοινωνίας (το «κανάλι» μεταξύ πομπού – δέκτη)

Κάθε παράγοντας της γλωσσικής επικοινωνίας ορίζει μία λειτουργία της γλώσσας.

Ανάλογα λοιπόν με τον παράγοντα στον οποίο εστιάζει η επικοινωνία, διακρίνονται έξι βασικές γλωσσικές λειτουργίες:

  • H αναφορική , η πλέον προφανής εστιάζει στο πλαίσιο αναφοράς. Τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να μιλήσουμε, τις λέξεις που παραπέμπουν στην πραγματικότητα για την οποία δίνουμε πληροφορίες.
  • η συγκινησιακή  ή εκφραστική εστιάζει στον πομπό και τη σχέση του με το μήνυμα, τη διάθεση του σχετικά με όσα λέει (επιφωνήματα, επιρρήματα, κρητική στάση, ειρωνεία κλπ).Είναι η λειτουργία του Εγώ.
  • η βουλητική εστιάζει στον δέκτη προς τον οποίο απευθύνεται για να εκφράσει: επιθυμία, προσταγή , παράκληση κλπ ώστε να πραγματοποιηθεί ένα πρακτικό αποτέλεσμα. Π.χ: Φέρε μου ένα ποτήρι νερό! Είναι η λειτουργία του Εσύ.
  • η φατική εστιάζει στο κανάλι που ελέγχει και επιβεβαιώνει και την επικοινωνία ως αυτοσκοπό χωρίς να δίνει σημασία στο μήνυμα. Δεν είναι μόνο το παράδειγμα που ανέφερα στην αρχή του κειμένου ή το εμπρός που λέμε όταν απαντάμε στο τηλέφωνο. Είναι η κουβέντα που κάνουμε με φίλους στο καφενείο χωρίς νόημα απλά για να συντηρηθεί η συνομιλία και κάθε συζήτηση που συμμετέχουμε χωρίς να δίνουμε σημασία στο τι λέγεται από τους άλλους και όπου ρητορεύουμε απλά για να καπελώνει ο λόγος μας. Πολύ συνηθισμένο στην εποχή μας.
  • η μεταγλωσσική εστιάζει στο αν ο πομπός και ο δέκτης αλληλοκατανοούνται, αν χειρίζονται τον ίδιο κώδικα δηλαδή τη γλώσσα, όχι μόνο σε επίπεδο επιστημονικού λόγου αλλά και σε επίπεδο καθημερινής επικοινωνίας.
  • και η ποιητική όπου η σημασία περνάει στην επεξεργασία και τη μορφή του ίδιου του μηνύματος και αντιλαμβάνεται την γλώσσα στην ποιητική της διάσταση.

Ένα βιβλίο που διάβασα πρόσφατα μου αποκάλυψε και μια μυστική έβδομη λειτουργία της γλώσσας.

Την επιτελεστική λειτουργία , εκεί που ο λόγος γίνεται πράξη. Εκεί που η ειπωμένη λέξη δημιουργεί γεγονός και κανείς δεν μπορεί να της αντισταθεί. Μια “μαγική” λειτουργία της γλώσσας που μας παραπέμπει στις πρώτες γραμμές της Γενέσεως: “Και είπεν ο  Θεός· γενηθήτω φως· κατ εγένετο φως”.

Η λειτουργία αυτή έμεινε κρυφή σε έναν μικρο κύκλο επιστημόνων μέχρι που με κάποιο τρόπο το μυστικό διέρρευσε. Αρχές τις δεκαετίας του’80 και όλοι οι διάσημοι του πνεύματος και της πολιτικής με τη συνδρομή μυστικών υπηρεσιών και μπράβων συγκρούονται χωρίς έλεος προσπαθώντας να το αποκτήσουν ή να το συγκαλύψουν. Ρολάν Μπαρτ, Μισέλ Φουκώ, Σαρτρ, Αλτουσέρ, Ντεριντά, Κρίστεβα, Τσόμσκι και δίπλα τους ο Ζισκάρ ντ Εστέν και ο Μιτεράν. Είναι αυτό το μυστικό που κατείχε ο Μιτεράν , του έδωσε την παντοδυναμία του και χάρη σε αυτό ονομάστηκε “Φαραώ”; Ένας αστυνομικός, άσχετος με την επιστήμη και τους διανοούμενους αναζητά τον δολοφόνο του Μπάρτ. Μη βγάζοντας άκρη επιτάσσει έναν νεαρό καθηγητή που τον καθοδηγεί και τον μυεί (αυτόν και τον αναγνώστη) στον κόσμο της Σημειολογίας, της πολιτικής και της διανόησης της δεκαετίας του 70- 80 σε Ευρώπη και Αμερική. Ο συγγραφέας, Λοράν Μπινέ, φιλόλογος και ο ίδιος περνά με επιδεξιότητα από τις θεωρίες της γλώσσας στην πολιτική και την αστυνομική καταδίωξη αυθαδιάζοντας όπως η Γαλλική παράδοση του επιτρέπει σε όλα τα “ιερά τέρατα” νεκρά αλλά και ζωντανά σε μια διήγηση που μέσα σε ένα χρόνο γνώρισε τριάντα μεταφράσεις. Όλα αυτά κάτω από το περιπαικτικό βλέμμα του Ουμπέρτο Έκο ο οποίος δεν ήταν μόνο δάσκαλος του στη σημειωτική αλλά και στον τρόπο αφήγησης.

Αξίζει να το διαβάσετε και ποιος ξέρει. Μπορεί να είστε εσείς αγαπητέ αναγνώστη που θα επαναφέρεται στην εποχή μας την επιτελεστική λειτουργία και με τον μαγικό σας λόγο τα πάντα θα πάρουν μια νέα μορφή.

—————————————-

– Λοράν Μπινέ, Η Έβδομη Λειτουργία της Γλώσσας. Μετάφραση Γιώργος Ξενάριος. Εκδόσεις opera.

– Θεωρίες και μοντέλα επικοινωνίας, Δρ. Λήδα Τσενέ, https://www.slideshare.net/kokonagera/ss-25888842

https://el.wikipedia.org/Ρόμαν_Γιάκομπσον

 

Who is Who

Ο Ιορδάνης Πουλκούρας είναι σύμβουλος έκδοσης του ΑΒΑΤΟΝ. Από τις εκδόσεις Αρχέτυπο κυκλοφορούν τα βιβλία του Ιεροδόμ: Από τον Μεσαιωνικό Τεκτονικό Μύθο στον Αρχαίο και Αποδεδεγμένο Σκωτικό Τύπο και Bleeding Angels: Η Απόκρυφη Παράδοση της Ευρώπης.

Πάρε τον χωροχρόνο σου φίλε μου…

Απο το Εν Ιορδάνη, περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ , Καλοκαίρι 2018

 

καρυστος

Αίγινα (1905-55), της Βούλας Θεοχάρη Παπαϊωάννου, αρχείο Μουσείου Μπενάκι. http://www.benaki.gr/

Μεσημέρι, ο ήλιος κυριαρχεί εκτυφλωτικός στην κορυφή του στερεώματος , τα χρώματα αχνοσβύνουν κάτω από τις αδυσώπητες ακτίνες του και στην αποπνικτική ζέστη του καλοκαιριού τα πάντα μοιάζουν ακίνητα.

Ένα τραπέζι έρημο δίπλα στη θάλασσα με το μισοτελειωμένο ούζο που άφησαν οι γέροντες πριν χαθούν από το κάδρο. Ξαφνικά η ζωή αναριγεί και πάλι. Ένα παιδί πλησιάζει κρυφά και ανοίγει το απαγορευμένο γι αυτό τάβλι. Παίρνει μέσα στα χεράκια του τα ζάρια, τα χαϊδεύει με την ηδονή του απαγορευμένου και τα τινάζει μακριά. Δράση, κίνηση και ήχος κοκάλων που χτυπούν μεταξύ τους ενεργοποιούν τη ζωή και επαναφέρουν την κίνηση δίνοντας ζωή στο αποσβολωμένο tableaux vivant.
Ένα παιδί σαν τον μικρό Διόνυσο παίζοντας με τα ζάρια γέννησε τον χρόνο και μέσα του τους θνητούς και τους αθανάτους.

Σαν την οπτασία που ξεπρόβαλε από τους αφρούς των νερών για να ενώσει με τον έρωτα τα αντίθετα που θα γεμίσουν τους κήπους του χρόνου.

Όμως ο κήπος χρειάζεται έναν χώρο για να αναπτυχθεί όπως και η θηλυκή οπτασία και τα παιδιά που την ονειρεύτηκαν και αυτά θέλανε χώρο για να τρέξουν τα νέα τους, χώρο για να χτίσουν τα όνειρα τους.
Ο χρόνος τι σχέση έχει με τον χώρο;

Ξέρουμε ότι ζούμε σε ένα σύμπαν τεσσάρων διαστάσεων, μήκος, πλάτος , ύψος και χρόνο ή χωροχρόνος.
Οι συντεταγμένες ενός συστήματος μετρούνται πάντα με το ίδιο μέτρο, μια κοινή μεζούρα.
Με πόντους , μέτρα, μίλια και χιλιόμετρα μπορούμε να εξερευνήσουμε τις τρεις διαστάσεις.
Αν φτάσουμε στο χρόνο όμως θα σκαλώσουμε, θα αναρωτηθούμε , μπορεί ο χρόνος να μετρηθεί με τετραγωνικά χιλιόμετρα; Άτοπο και αστείο ακούγεται. Και αμπελοφιλοσοφόντας θα περάσει η ώρα χωρίς να καταλήγουμε. Και θα ρωτήσει ο “άλλος”. Έχουμε ώρα για ένα τσιγάρο πριν φύγουμε; Γιατί όχι; απαντάς.
Τι υπήρχε πριν τον Δία σε ρωτά; Ο Κρόνος απαντάς με σιγουριά. Και όταν ο Δίας τον εξόρισε υπήρχε τίποτα; Φερ ειπείν άνθρωποι ή χώρος και χρόνος. Μάλλον όχι! Ο μύθος λέει ότι υπήρχε το παιδί που έπαιζε με τα ζάρια του, ο μικρός Διόνυσος. Οι κακοί Τιτάνες το κυνήγησαν αλλά δεν μπορούσαν να το συλλάβουν. Ο μικρός πάγωσε όταν είδε το είδωλο της εικόνας του σε έναν καθρέφτη. Το πάγωμα της αέναης ύπαρξης σε εικόνα, σε είδωλο έφερε την κατάρρευση μέσα στον κόσμο των αντανακλάσεων, των αντιφάσεων , των πιθανοτήτων, του εν δυνάμει και του “Γεννηθήτω” . Η υπόλοιπη ιστορία που περιγράφει την πρώτη γνωστή μυητική τελετουργική αφήγηση είναι γνωστή . Οι Τιτάνες συλλαμβάνουν το παγιδευμένο στο χρόνο παιδί και ακολουθεί το πρώτο τοτεμικό δείπνο, η πρώτη θεοφαγία. Ο Δίας τους κατακαίει και η σάρκα και το αίμα Τιτάνων και Διονύσου ανακατεύονται σε μια λάσπη. Τότε εμφανίζεται ο Προμηθέας και από αυτή τη λάσπη φτιάχνει τον άνθρωπο. Και για να μπορεί να βαδίσει μέσα στην ύπαρξη το αγαπημένο του δημιούργημα του χαρίζει το Φως των θεών. Και τότε ο Δίας τον τιμωρεί φρικτά. Ο παντογνώστης εν δυνάμει θεός ήξερε βέβαια την επικείμενη παράβαση. Όλη αυτή όμως η διαδικασία δημιούργησε τον χρόνο και τον χώρο της ύπαρξης και εντός αυτής τους ανθρώπους με τη δυνατότητα να επεκταθούν και να γνωρίσουν τον χωροχρόνο των αντανακλάσεων χάρη στο φως που τους δώρισε ο Προμηθέας. Και χάρη στην παράβαση και την τιμωρία επέβαλε οριστικά τον Νόμο του. Έτσι ορίζοντας την επικράτεια του χωροχρόνου του, που περιλαμβάνει διαστάσεις, υπηκόους και νόμο ο πρώην Τιτάνας έγινε θεός και πατέρας των Ολυμπίων.
Παρηγοριά και σύμβουλος μυστικός των ανθρώπων έμειναν τα μυστήρια.

Ο Ορφικός ύμνος του Κρόνου μας επιβεβαιώνει ότι ο Κρόνος είναι ο αληθινός Πατέρας του Χρόνου , των θεών και των ανθρώπων, η αρχή και το τέλος του παντός και δίκη του μορφή είναι και ο Προμηθέας. Και ο Διόνυσος, το παιδί που καταρρέοντας μέσα στην αντανάκλαση του δημιουργεί την δυνατότητα του χώρου και χρόνου , δυνατότητα με άπειρες διαφοροποιήσεις όσα τα προσωπεία και οι μάσκες που μπορούν να υπολογίσουν οι ζαριές που ρίχνει το βρέφος στο άπειρο.
Ο μυητικός αυτός ήρωας που ως έφηβος Ίακχος, νεαρός Διόνυσος και Πλουτοδότης (Πλούτων) κυρίαρχος του κάτω κόσμου εμφανιζόταν στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Αν όλες αυτές οι ταυτίσεις και αναλογίες σε μπερδεύουν και σου φαίνονται “μυστήρια” πράγματα φίλε μου να σου θυμίσω μια φράση ενός όχι φιλοσόφου, εσωτεριστή ή περίεργου επιστήμονα , αλλά ενός μεγάλου θεατρολόγου του 20ου αιώνα που είχε αναλύσει σε βάθος τα αρχαία κείμενα, του Γιαν Κοτ. “Στην ιεροτελεστία, που είναι συγχρόνως αναπαράσταση του θανάτου και της αναγέννησης του θεού, ο κοσμικός και ιστορικός χρόνος συμπίπτουν. Αντιπρόσωπος και αντιπροσωπευόμενος, θύτης και θύμα, γιος θεού και θεός πατέρας, θεάνθρωπος και Δημιουργός ανθρώπων, όλα αυτά είναι μορφές, αντιθέσεις και καταστάσεις ενός και του αυτού προσώπου”.

Ή, ζητώντας την βοήθεια ενός κορυφαίου των ποιητών,
“Το ανθρώπινο είδος δεν μπορεί να αντέξει πάρα πολύ πραγματικότητα.
Χρόνος περασμένος και χρόνος μελλοντικός
Ό,τι θα μπορούσε να γίνει και ό,τι έγινε
Κατευθύνουν σ’ έναν σκοπό που είναι πάντοτε παρών.”.

Σταθήκαμε λίγο εστιασμένοι στη σκέψη μας, ρουφώντας αργά το τσιγάρο μας.
Φίλε μου, συνέχισε, μέσα στα σύννεφα του καπνού ανταλλάσσονται ιδέες, σχεδιάζονται όνειρα, μια δουλειά, ένα ταξίδι και βάζοντας το διαφεύγον όνειρο σε λόγια τότε παίρνει μορφή ο χώρος που θα το πραγματώσει.
Οι τρεις διαστάσεις είναι ο χώρος με όλες του τις δυνατότητες που μπορούν να μετρηθούν στον άπειρο αλλά ήδη υπάρχοντα χρόνο μέχρι τα όρια του από τους επιστήμονες του σήμερα και του μέλλοντος. Για να υπάρξει όμως κάτι πέρα από αυτό, για να υπάρξει νέος χώρος και χρόνος και η δυνατότητα να βαδίσουμε πέρα από τα όρια χρειάζεται αυθάδεια προς την πραγματικότητα του χθες, όνειρο και όραμα. Με λίγα λόγια θέλει το κουράγιο να ονειρευτείς πέρα απ τα όρια , να ονειρευτείς άγνωστους τόπους, άχρονες εποχές και δυνατότητες, τις άπειρες δυνατότητες και τα μονοπάτια της περιπλάνησης που αποκαλύπτει αυτό που ονομάζουν και Ουτοπία.
Μην ανησυχείς για το από που πρέπει να ξεκινήσεις. Δεν υπάρχει οδοδείκτης, δεν υπάρχουν περιορισμοί. Μόνο η δική σου ελεύθερη βούληση και θέληση. Σου φαίνεται βαριά η φράση και έχεις δίκιο! Λοιπόν μπορείς να το κάνεις και εδώ που βρισκόμαστε. Ο ήλιος ήδη έχει αρχίσει να γέρνει, η πολύ ζέστη έχει πέσει και το τραπέζι περιμένει πάντα δίπλα στη θάλασσα με το τάβλι ανοιχτό. Βάλε στο ποτήρι σου ούζο και δυο παγάκια, πιες μια γουλιά και πιάσε στα χέρια σου τα ζάρια. Δεν υπάρχει πια τίποτα άλλο εσύ και αυτά που τώρα τα αφήνεις να κυλήσουν από τα χέρια σου. Έτσι κάποτε ένα θείο παιδί γέννησε τον χρόνο και τις δυνατότητες του. Έτσι μπορεί και εσύ να πραγματώνεις το δικό σου “γεννηθήτω”, όταν πράξεις έστω το ελάχιστο που όμως εσύ με τη δική σου βούληση το θέλησες.

Καλό Καλοκαίρι!

 

ζαρια

 

  • Τ.Σ. Έλιοτ, Τέσσερα Κουαρτέτα (Four Quartets) σε μετάφραση Έφης Αθανασίου, Εκδ. Ίκαρος.
  • Γιαν Κοτ , Θεοφαγία- Δοκίμια για την αρχαία Τραγωδία, Εκδ. Εξάντας.
  • Μάνος Δανέζης , Ο Παράξενος Κόσμος του Sir William Crookes – Μια Περίπτωση Λογοκριμένης Επιστημονικής Γνώσης. – Εκδ. Δίαυλος.
  • Ιορδάνης Πουλκούρας

Επόμενη σελίδα: »