Ελευθεροτεκτονισμός


 Το κείμενο δημιουργήθηκε στα πλαίσια του 3ου διαγωνισμού Tεκτονικού δοκιμίου του Κέντρου Ιβηρικών Τεκτονικών σπουδών της Μαδρίτης (Centro Ibérico de Estudios Masónicos C.I.E.M.) και βραβεύθηκε με το 1ο βραβείο.

Για την αγγλική έκδοση: The Founding of Greek Freemasonry

ISSN: 2254 – 7711  © 2015 Centro Ibérico de Estudios Masónicos  http://cienmas.org/

Η Ίδρυση του Ελληνικού Τεκτονισμού

Ιορδάνης Πουλκούρας

      Μπορεί να προκαλέσει άραγε απορία η διαπίστωση ότι στον ελληνικό χώρο δραστηριοποιούνται στοές στις αρχές του 18ου αιώνα όταν  ακόμα βρίσκεται κάτω από την Οθωμανική και Ενετική εξουσία;

Μάλιστα, δημιουργούνται σχεδόν ταυτόχρονα και συνυπάρχουν διαφορετικοί τεκτονικοί τύποι σε μια πολύ μικρή γεωγραφική περιοχή απομακρυσμένη από το ευρωπαϊκό κέντρο των εξελίξεων.

Αυτό σημαίνει ότι το υπόβαθρο ήταν πρόσφορο για να ριζώσουν και να επιβιώσουν οι νέες ιδέες που δεν έφτασαν καινοφανείς σε ένα ξένο έδαφος αλλά περιπλέχτηκαν δημιουργικά σε ένα γόνιμο  διάλογο με μια αρχαιότερη ντόπια παράδοση  με την οποία μοιράζονταν πολλές κοινές μνήμες.

Ο ίδιος ο Δυτικός Εσωτερισμός ως ακαδημαϊκή έννοια -παιδί του οποίου είναι ο ελευθεροτεκτονισμός – έχει τις ρίζες του στην αλεξανδρινή περίοδο και στα κείμενα του Πλωτίνου και των Νεοπλατωνιστών που έδρασαν τόσο στην Αλεξάνδρεια όσο και στην Αθήνα και στη Συρία  δηλαδή γενικότερα μιλώντας στα ανατολικά παράλια της Μεσογείου.

Οι ιδέες αυτές συμμετείχαν και συνέβαλαν στο συγκρητισμό του αρχαίου ελληνικού πνεύματος με ποικίλες κοσμοθεωρίες και θρησκευτικές πεποιθήσεις (χριστιανισμό, αραβικό κόσμο , καμπαλά κλπ).

Μεταδόθηκαν σε ανατολή και δύση μέσω της ελληνικής γλώσσας που ήταν η lingua franca της εποχής, βοηθούμενο από το γεγονός ότι οι Έλληνες πέραν του πολιτισμού τους είχαν αναπτύξει ήδη από τα βαθη της αρχαιότητας, και πριν τον Μεγα Αλέξανδρο, στενούς εμπορικούς δεσμούς με τα βορεια παράλια της Αφρικής, την Ασία, και τα μεσογειακά παράλια της Ευρώπης.

Έτσι παρέμεινε και πέρα από τον ελλαδικό χώρο η ανάμνηση μιας γνώσης που έφτασε στην μεσαιωνική  Ευρώπη από την Ανατολή.

Δεν είναι επομένως περίεργο το ότι  η ανάμνηση και η ανοχή απέναντι σε αυτές τις ιδέες επιβίωσε ισχυρά μεταξύ των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής και της Οθωμανικής εποχής.

Με αυτό τον τρόπο οι διωκόμενοι για τις  «αιρετικές» τους δοξασίες έβρισκαν φιλόξενο καταφύγιο σε αυτούς τους τόπους. Άλλωστε, η ιερά εξέταση στην δίκη των Ναιτών θεωρεί τέτοιο τόπο την Κύπρο, όπου επίσης θα βρει καταφύγιο ο σύντροφος του τελευταίου Μεγάλου Μάγιστρου de Molay, ο  Geoffroy de Gonneville, που μαζί με επιζήσαντες Ναΐτες θα συνεχίσουν στην Ανατολή διαιωνίζοντας τον μύθο.

Επίσης η γνώση που προήλθε και είχε διασωθεί στην «Ανατολή» ήταν η βάση μιας κοινής παράδοσης που – για να θυμίσουμε τα πιο γνωστά παραδείγματα- θέλει τον Χριστιανό Ροδόσταυρο να ταξιδεύει στην Κύπρο και μετά στη Δαμασκό για να διδαχθεί, τους Ναΐτες να μυήθηκαν στην αρχαία γνώση στους άγιους τόπους και τέλος τον Παράκελσο να δηλώνει ότι στην Κωνσταντινούπολη διδάχθηκε από έναν Έλληνα ιερέα τα μυστικά της φύσης.

 

Οι πρώτες  Στοές

     Στην Κωνσταντινούπολη λοιπόν και στην περιοχή του Γαλατά υπάρχουν πληροφορίες  για τη λειτουργία της πρώτης τεκτονικής στοάς στην ανατολική Μεσόγειο γύρω στο 1726 εννιά χρόνια μόλις μετά την ίδρυση της Πρωταρχικής Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου.

Δεν υπάρχουν στοιχεία για την Μεγάλη Στοά από την οποία εξαρτάτο ούτε διασώζεται το όνομά της, αλλά πολλοί Έλληνες λόγιοι αναφέρουν αυτήν την Στοά. Πιθανολογείται ότι απαρτιζόταν από Ευρωπαίους διπλωμάτες και εμπόρους κυρίως Γενουάτες που δρούσαν εκείνη την εποχή στην πρωτεύουσα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Αυτό επιβεβαιώνεται εν μέρει από το γεγονός ότι οι πρώτες επίσημες καταγγελτικές αναφορές  από πλευράς εκκλησίας εμφανίζονται σε κείμενα του 1745-1748 και όλες αφορούν τεκτονικό κείμενο γραμμένο σε ιταλική γλώσσα.

Πρόκειται για το κείμενο του Καισάριος Δαπόντε που περιλαμβάνεται στο Βίβλος Βασιλειῶν (Κώδικας Μονὴς Ξηροποτάμου, ms. 255) και αντιγράφτηκε από κείμενο του Πατριάρχη Καλλίνικου Γ με τίτλο «Εἴδησις τῶν τάξεων τῶν Μουρατόρων». Εκείνη την εποχή όπως είναι γνωστό δεν υπήρχαν τυπωμένα τεκτονικά Τυπικά. Υπήρχαν στην Μεγάλη Βρετανία  τεκτονικές «κατηχήσεις» (catechisms) με ερωταποκρίσεις στην Ευρώπη  οι λεγόμενες «αποκαλύψεις» (exposures. Προέρχονταν είτε από αναφορές αστυνομικών που παρακολουθούσαν αυτή τη νέα κίνηση είτε από τυχαίους που αναμείγνυαν αυθεντικά κείμενα και πληροφορίες με φανταστικές προσθήκες για να το πουλήσουν στους διψασμένους για σκάνδαλα και θεωρίες συνωμοσιών αδαείς. Το κείμενο λοιπόν που έχουν στα χέρια τους οι δυο ιερείς είναι μια ιταλική μετάφραση του Réception dun FreyMaçon που έγραψε ο Γάλλος αστυνομικός René Hérault το 1737. Και λόγω των ιταλικών ο Πατριάρχης χρησιμοποιεί τη λέξη «Μουρατόροι» από το ιταλικό «muratori» αντί του «μασόνοι- mason» και «φραγκμασόνοι- franc-maçon» που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες μέχρι την ίδρυση της πρώτης μεγάλης στοάς το 1867 οπότε και υιοθετούν τον όρο «Τέκτων».

Οι πρώτες επίσημες στοές δημιουργούνται στην ανατολική Μεσόγειο από τον Σκωτσέζο Alexander Drummond.

Ο Drummond τοποθετήθηκε πρόξενος της Μεγάλης Βρετανίας στο Χαλέπι της Συρίας το 1744. Ταυτόχρονα ήταν εξουσιοδοτημένος από την Μεγάλη Στοά της Σκωτίας να ιδρύσει στοές στην ανατολική Μεσόγειο γι’ αυτό και του έχει αποδοθεί ο τίτλος του «Περιφερειακού Μεγάλου Διδασκάλου για τις Μεσογειακές χώρες της Ευρώπης και της Ασίας».

Στο μακρύ ταξίδι του πέρασε από την Ζάκυνθο τα Κύθηρα τη Μύκονο και τη Δήλο. Στη συνέχεια φτάνει στη Σμύρνη όπου υπήρχε τεκτονική δραστηριότητα ήδη από το 1738 και σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιδρύει τεκτονική στοά. Τέλος περνώντας από την Κύπρο καταλήγει στο Χαλέπι και ιδρύει μια ακόμα στοά. Και στις δυο χρησιμοποιεί το όνομα  της Μητέρας Στοάς  του σκωτικού τεκτονισμού Kilwinning.

Εστιαζόμαστε ιδιαίτερα στην Ελλάδα και γι αυτό σημειώνουμε ότι στη Ζάκυνθο, σύμφωνα με το ημερολόγιο του, συζήτησε με κατοίκους του νησιού, μεταξύ των οποίων σημειώνει ότι υπήρξε και ένας ιερέας, περί του τεκτονισμού.

Ο ορθόδοξος ιερέας ήταν ο  «πρωτόπαπας»  Ζακύνθου Αντώνιος  Κατήφορος ο οποίος στη συζήτηση τους είχε ισχυριστεί  ότι συνέγραψε μια διατριβή κατά της παπικής βούλας «In eminenti» που είχε εκδώσει ο Κλημεντας ΙΒ το 1738, όπου, όπως λέει ο ίδιος,  «χρησιμοποιώντας τη κοινή λογική γελοιοποίησε όπως του άξιζε [τον πάπα], ο οποίος αφόριζε τους τέκτονες χωρίς να γνωρίζει τίποτε περί τεκτονισμού». Ο ιερέας, μαζί με τον γιατρό της Ζακύνθου Νικόλαο Αθηναίο και άλλους, συναναστρέφονται με τον Drummond  και δηλώνουν,  κατά τη μαρτυρία του,  ενθουσιασμένοι, εξέφρασαν δε την επιθυμία να συστήσουν μια στοά στη Ζάκυνθο, αλλά τελικά δεν προκύπτει από τα αρχεία της Μεγάλης Στοάς της Σκωτίας και του Drummond η πραγματοποίηση της ίδρυσής της.

Όμως ίσως οι διεργσίες αυτές να συνέβαλαν στην μεγάλη ανάπτυξη που είχε ο τεκτονισμός τα επόμενα χρόνια στα Επτάνησα.

 

Η πρώτη Ελληνική Μεγάλη Στοά στην Επτάνησο Πολιτεία

       Τα Επτάνησα είχαν την ιδιαιτερότητα για τον ελλαδικό χώρο να είναι από τον 13ο αιώνα μέχρι το 1797 υπό την ιταλική κυριαρχία και να μην περιέλθουν σχεδόν καθόλου υπό τον οθωμανικό ζυγό. Έτσι βίωσαν τις αλλαγές της Κεντρικής Ευρώπης , την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό.

Στα Επτάνησα λοιπόν και συγκεκριμένα στην Κέρκυρα ιδρύθηκε  η πρώτη κανονική στοά στον ελλαδικό χώρο

Είναι η  Στοά Beneficenza (Bienfaisance) της Κέρκυρας.

Λέγεται ότι ιδρύθηκε αρχικά το 1740 με πρώτο Σεβάσμιο τον Προβλεπτή της Ενετικής Πολιτείας.  Δεν υπάρχουν στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν και  είναι αρκετά περίεργο ο ίδιος ο Προβλεπτής να ηγείται σε τεκτονική στοά 2 χρόνια μετά την καταδίκη του τεκτονισμού με την  βούλα του Πάπα Κλήμη. Σε κάθε περίπτωση σύντομα ανέστειλε τις εργασίες της.

Την 13η Ιουνίου 1782 η Μεγάλη Σκωτικής Μητέρα Στοά της Βερόνας εν Ανατολή Παδούης (Πάδοβας) με εγκριτικό πίνακα επικυρώνει την αίτηση ίδρυσης της Beneficenza με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία της αίτησης που ήταν 30 Αυγούστου 1781.

Η στοά όπως προκύπτει λειτουργούσε από το 1771 και είχε Σύνταγμα από το 1774. Ο Τύπος που ασκούσε η Σκωτική Μεγάλη Στοά της Πάδοβα και υιοθέτησαν οι Κερκυραίοι αδελφοί ήταν της Αυστηράς Τηρήσεως και στη συνέχεια ο Αναμορφωμένος Σκωτικός Τύπος.  Από τότε υπήρχε και Περιστύλιο Σκωτων Διδασκάλων, του πρώτου από τους Ανώτερους Σκωτικούς Βαθμούς   που εργαζόταν με το μεταρρυθμισμένο Δόγμα, με το όνομα Σκωτική Επιτροπή Comite Ecossaise.

Ο Πρόεδρος της Ιταλικής Μητρικής Μεγάλης Στοάς (Μέγας Διδάσκαλος) που χορήγησε την ιδρυτική χάρτα ήταν ο ακαδημαϊκός και καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Πάδοβα γιατρός Κόντε Carbouri . Η καταγωγή του ήταν από το άλλο μεγάλο νησί των Επτανήσων την Κεφαλλονιά και το ελληνικό του όνομα Μάρκος Χαρβούρης.  Να προσθέσω ότι ο αδελφός του Μαρίνος Χαρβούρης υπηρέτησε στον Ρωσσικο στρατό συνεργαζόμενος με έναν  άλλο σπουδαίο Κεφαλλονίτη επίσης στρατιωτικό, τον στρατηγό της αυτοκρατορίας Πέτρος Μελισσηνός στη ρωσική απόδοση, Pyotr Ivanovich Melissino.  Ο Μελισσηνός θα ιδρύσει τον πρώτο καθαρά Ρωσσικο τεκτονικό Τύπο που φέρει το όνομα του και εμπεριέχει την ναιτική παράδοση. Αν σκεφτούμε ότι τόσο ο Μελισσηνός που ηγείται του Ρωσικού τεκτονισμού όσο και ο Καρβούρης που ηγείται του Ιταλικού προέρχονται από το ίδιο νησί και την ίδια περιοχή των  Επτανήσων, θα πρέπει να μας κάνει να αναρωτηθούμε ποια πνευματική υποδομή υπήρχε σε αυτή την περιοχή για να τους δώσει αυτή την ώθηση στα μέσα του 18ου αιώνα, λίγο μετά την επίσημη ίδρυση του ελευθεροτεκτονισμού.

Δεν είναι βέβαια στους στόχους αυτής της εργασίας να το αναλύσουμε, περισσότερο οφείλω όμως να το καταθέσω προς χρήση άλλων ερευνητών.

Θα παραμείνουμε για λίγο στη Μεγάλη Στοά της Βερόνας για να καταλάβουμε τι συμβαίνει εκείνη την εποχή που γεννιούνται οι διάφοροι τεκτονικοί τύποι και τον συσχετισμό τους με τις πολιτικές αλλαγές.

Η Μεγάλη Στοά της Βερόνας ήταν  εξαρτημένη από το Εθνικό Διευθυντήριο της Λυών (Directoire National de Lyon) και ακολουθούσε τον Τύπο της Αυστηράς Τηρήσεως όπου φυσιολογικά στην ίδια «επαρχία» ανήκαν και τα Επτάνησα.

Στη Λυών είναι Μεγάλος Διδάσκαλος από το 1761 ο Jean-Baptiste Willermoz ο οποίος το 1767 προσχωρεί στο Τάγμα των Εκλεκτών Order of the Elus Cohens  του Martines de Pasqually. Όμως αυτός ο Τύπος δεν γίνεται αποδεκτός από τους άλλους τέκτονες. Έτσι ο Willermoz προσχωρεί στην Αυστηρά Τήρηση και ιδρύει στοά στη Λυών με το ίδιο όνομα της Κερκυραϊκής, δηλαδή Beneficenza.

Το  1778 οργανώνει το «Convent of Gaul» και εισάγει τον  Σκωτικό Ηνωμένο και Μεταρρυθμισμένο Τύπο με Κεντρική Ανατολή των Στοών τη Λυών (orient central du rite ecossais des Loges Reunies et Rectifiees)    αρχικά για το θέμα (provinces) της Οξιτανίας και, μετά την Σύνοδο του Wilhelmsbad  που έγινε στις 16 Ιουλίου 1782,  ως Rectified Scottish Rite αποφάσισαν να το ακολουθήσουν εκπρόσωποι από όλες τις ευρωπαϊκές στοές.

Έτσι λοιπόν η Κερκυραϊκή Beneficenza όταν ιδρύθηκε είχε τον τύπο της Αυστηράς Τηρήσεως αλλά λαμβάνει την έγκριση ένα μήνα πριν τη Σύνοδο του Wilhelmsbad  όταν όλες οι στοές αποφασίζουν να ακολουθήσουν τον Αναμορφωμένο Σκωτικό Τύπο.

Όχι ακριβώς όλες.

Ο Marco Carburi διατηρούσε προσωπικές σχέσεις με μέλη της Γερμανικής Αυστηράς Τηρήσεως και το καλοκαίρι του 1784 φιλοξένησε τον εκπρόσωπο των Γερμανών Ιλλουμινατι  Friedrich Münter. Σύμφωνα μάλιστα με το ημρολόγιο του Münter , ο Χαρβούρης του έδωσε να διαβάσει ένα κείμενο για τον τεκτονισμό που του είχε στείλει ο ίδιος ο Willermoz για  το συνέδριο του Wilhelmsbad. Παράλληλα του μίλησε για το ταξίδι του στη Σουηδία όπου είχε ταξιδέψει για να γνωρίσει προσωπικά τον Emanuel Swedenborg και προφανώς πέρα από τον θαυμασμό προς το έργο του Σουηδού μυστικιστή είχε γνωρίσει και τον τεκτονικό τύπο που είχε αναπτυχθεί στον βορρά.

Τέλος η πλέον αξιόπιστη πηγή πληροφοριών που είναι οι μυστικοί αστυνομικοί που τον παρακολουθούσαν διαβεβαιώνουν ότι έχει διακόψει σχέσεις με τους Γάλλους και δεν έχει καμία σχέση με τους Ιακωβίνους επαναστάτες.

Αυτές οι πληροφορίες θα μας είναι χρήσιμες στη συνέχεια του κειμένου μας.

Ας γυρίσουμε λοιπόν στην Κέρκυρα.  Το 1789 ξεσπά η Γαλλική Επανάσταση και το 1797 η Κέρκυρα περνά από τους Ενετούς στην κυριαρχία των Γάλλων. Και ακολουθεί υπό την εποπτεία Οθωμανών και Ρώσων η ίδρυση της Επτανήσου Πολιτείας Repubblica Settinsulare, της πρώτης ανεξάρτητης Ελληνικής περιοχής στη σύγχρονη ιστορία.

Σε αυτό το διάστημα οι Κερκυραίοι αδελφοί πρέπει να περιορίζουν την επικοινωνία τους και τις σχέσεις τους με την ιταλική μητέρα στοά για προφανείς λόγους και κάποια στιγμή παύουν να λειτουργούν οι στοές στα Επτάνησα.

Τότε εμφανίζεται ένας μεγάλος Έλληνας πολιτικός και τέκτονας, ο Διονύσιος Ρώμας. Ήδη από το 1794 είχε διαδεχθεί τον πατέρα του στη θέση του Γενικού Προξένου της Βενετίας στο Μωριά και στη Ρούμελη, δηλαδή στην κυρίως Ελλάδα που ήταν υπόδουλη στους Οθωμανούς. Ήταν μέλος της Συντακτικής Επιτροπής για την ψήφιση του Επτανησιακού Συντάγματος,στη συνέχεια Πρύτανης της Κέρκυρας και μετά Γερουσιαστής.

To 1806 ο Ρώμας συμμετέχει στην αφύπνιση της προϋπάρχουσας στοάς Φιλογένεια (Filogenia – Philogenie) για την οποία δεν έχουμε παλαιότερα στοιχεία.

Στις 28 Μαρτίου 1809 υποβάλλουν προς τη Γαλλία αίτηση ίδρυσης γαλλόφωνης στοάς που εγκαθιδρύεται στις 9 Μάιου 1812 με το όνομα St Napoleon υπ αριθμ. 1300 υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Οι αξιωματικοί και τα περισσότερα μέλη είναι Γάλλοι αξιωματούχοι αλλά μεταξύ των μελών είναι και ο Ρώμας.

Το 1811 ο Διονύσιος Ρώμας μαζί με δυο ακόμα αδελφούς επισκέπτεται στο Παρίσι με επίσημο σκοπό να χαιρετίσουν τη γέννηση του γιου του Ναπολέοντα Α΄. Εκεί επισκέπτεται την έδρα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας και  θέτει τις δυο Κερκυραϊκές Στοές υπό την αιγίδα της  λαμβάνοντας την άδεια να λειτουργεί ως Περιφερειακή Μεγάλη Στοά και να ιδρύει στοές στα Επτάνησα υπό την αιγίδα της Γαλλικής Μεγάλης Στοάς.  Ταυτόχρονα και λειτουργώντας ως πολιτικός και Έλληνας πατριώτης διευκρινίζει ότι το όνομα της στοάς Φιλογένεια σημαίνει φίλος του γένους των Ελλήνων που είναι υπόδουλοι στους Οθωμανούς. Αν έχει αντίρρηση η Μεγάλη Ανατολή είναι πρόθυμοι να αλλάξουν το όνομα. Οι Γάλλοι δεν έχουν καμία αντίρρηση, αντιθέτως μάλιστα συμφωνούν απόλυτα, και έτσι 10 χρόνια πριν την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης είναι ο πρώτος ευρωπαϊκός θεσμός που επίσημα αναγνωρίζει το υπόδουλο ελληνικό γένος χάρη στον  Ρώμα.

Όμως δεν κάνει μόνο αυτό.

Όπως ο ίδιος περιγράφει στο ιστορικό που αναφέρει στην έκθεση του προς την Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας της 5/17 Νοεμβρίου 1843

«…Καθώς η αρχαία  Στοά ανήκε στο Σκωτικό Δόγμα των ηνωμένων και μεταρρυθμισμένων Στοών και προκειμένου να μην θιγεί η συνήθεια των Αδελφών με καινοτομίες οι οποίες Θα μπορούσαν να τους εμπνεύσουν αμφιβολίες και υπόνοιες, θεωρήσαμε σκόπιμο να την εντάξουμε στο Φιλοσοφικό Δόγμα σε ότι είχε σχέση με τούς ανώτερου Βαθμούς ζητώντας όμως πάντοτε ιδρυτικό δίπλωμά για τις συμβολικές εργασίες από την Γcιληνοτάτη Μεγάλη Ανcιτολή της Γαλλίας. Η αίτησή μας ζητούσε την αναγνώριση της εν Ανατολή Κερκύρας Στοάς ως της αρχαιότερης της Ανατολής εκείνης ως Τοπικής Μητέρας Στοάς. Με τον διορισμό μου υπό της Γερουσίας ως Αντιπροσώπου των Ιονίων Νήσων στην Αυτοκρατορική Αυλή, η Στοά επωφελήθηκε από την ευκαιρία εκείνη για να μου αναθέσει την Αποστολή του Αντιπροσώπου της παρά την Γαληνοτάτη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας και την προηγουμένως αναφερθείσαν Μητέρά Στοά του Σκωτικού Φιλοσοφικού Δόγματος τον Αγίου Αλεξάνδρου της Σκωτίας και του Κοινωνικού Συμβολαίου

Έτσι επιβεβαιώνεται η λειτουργία από τον 18ο αιώνα ανώτερων σκωτικών βαθμών στην Ελλάδα. Αυτό το προϋπάρχον Περιστύλιο τέθηκε  υπό την αιγίδα της Μητέρας Στοάς του τότε Φιλοσοφικού Τεκτονισμού του Αγίου Αλεξάνδρου της Σκωτίας και του Κοινωνικού Συμβολαίου.

Επιστρέφοντας στα Επτάνησα  ο Ρώμας αναπτύσσει τον τεκτονισμό και οι στοές του μυούν αδελφούς από την υπόλοιπη Ελλάδα που είναι κάτω από τον οθωμανικό ζυγό.  Χαρακτηριστικά, κάποιος Θεσσαλός στην καταγωγή Théodore Racke, που ήταν διδάσκαλος από το 1810 στην  Bienfaisance et Philogénie reunites έφτασε στη Μασσαλία το 1814 και υιοθετήθηκε  στη στοά Parfaite Sincérité  και στο Υπέρτατο Περιστύλιο Souverain Chapitre de l’Aimable Sagess. Στην ίδια στοά την ίδια εποχή έχει υιοθετηθεί  επίσης από την Bienfaisance  ο  Ζακυνθινός Démétrius Mercati και τότε η στοά αυτή έχει στον κατάλογο της 10 ακόμα ελληνικά ονόματα.

Το 1815 στις 18 Μάιου ο Ρώμας επισκέπτεται ένα ακόμα νησί των Επτανήσων, τη Ζάκυνθο, όπου αναβιώνει και προσαρτά τη Στοά Fenice Risorta/ Αναγεννημένος Φοίνικας, στη Μητέρα Επαρχιακή Στοά  Κερκύρας που όπως λέει το σχετικό δίπλωμα τελεί υπό την αιγίδα «των Υπάτων Δυνάμεων των δυο Φιλοσοφικών δογμάτων Σκωτικού και Γαλλικού, βάσει της συμφωνίας αμφοτέρων αυτών».

Τα πρακτικά εκείνης της ημέρας δίνουν κάποιες πληροφορίες για το παρελθόν της στοάς:

«…Το Δόγμα το οποίο εξασκούσατε ήταν των Επανενωμένων και Αναθεωρηθέντων Σκωτικών Στοών, των οποίων η έδρα βρισκόταν εις την Λυών. Τέκτονες κατακρημνιζόμενοι εντός των ιδεών των διαφόρων Δογμάτων ανέμειξαν εις το Τυπικό σας πολλά παράξενα στοιχεία και διάφορες διαβαθμίσεις Βαθμών, και ξεχνώντας ότι το Επανορθωθέν Δόγμα έχει μόνο τέσσαρες Βαθμούς και ότι απέκλειε τον Εκλεχτό Διδάσκαλο, σκέφτηκαν να συμπεριλάβουν εις το Τυπικό τους τους Βαθμούς του Ιππότη της Ανατολής, Τελείου Διδάκαλου  κλπ., πράγματα ασυμβίβαστα προς το Αναθεωρηθέν Σκωτικό Δόγμα.

Τούτο δεν συνέβαινε εις την Ανατολή της Κέρκυρας. Εκείνη η Στοά έχει το Σύνταγμα  της του Αναθεωρηθέντος Σκωτικού Δόγματος από το 1774 και εργάζεται υπό την αιγίδα του. Αλλά αυτό το Δόγμα είναι σύμφυτο εις το ονομαζόμενο Σκωτικό Φιλοσοφικό, του οποίου οι Συμβολικές Στοές έχουν ιδρυθεί υπό της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, αλλά τα Περιστύλια των Ανώτερων Βαθμών, μέχρι τον 33°» ανήκουν εις αυτό το Δόγμα και εξαρτώνται μόνο υπό αυτό.

Ως εκ τούτου η Στοά εις Κέρκυρα ακολουθεί τελικά την μοίρα του μεγαλύτερου μέρους εξ εκείνων οι οποίες σχηματίζουν το Αναθεωρηθέν Δόγμα και διατηρούν τα Συντάγματά του, Άδειες Λειτουργίας και Τυπικά υπό την Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας και το Κυρίαρχο Μητροπολιτικό Περιστύλιο τον Σκωτικού Φιλοσοφικού Δόγματος,

τα οποία την υπάγουν εις την Μητέρα Μεγάλη Στοά του Καθεστώτος του ονομαζόμενου «Άγιος Αλέξανδρος της Σκωτίας και του Κοινωνικού Συμβολαίου». Το οποίο αντίστοιχα την αναγνωρίζει ως Αρχαία και Περιφερειακή Μητέρα Στοά και της επιτρέπει να απονέμει Βαθμούς μέχρι αυτού του Μεγάλου Σκώτον. Τούτων των πλεονεκτημάτων αυτή η Στοά επιθυμεί να επωφεληθούν όλοι οι Τέκτονες της Περιφέρειάς της, οι οποίοι είναι άξιοι της προσοχής της. Ως εκ τούτον προτείνω: Η Στοά να πάρει τώρα την απόφαση να προσκολληθεί εις το Σκωτικό Φιλοσοφικό Δόγμα. Να ορίσει έναν αντιπρόσωπο της εις την Μητέρα-Στοά εις Κέρκυρα προκειμένου να ζητήσει την εξουσιοδότηση να εργάζεται (η Στοά) το Τυπικό του ανωτέρω αναφερομένου Συστήματος, και την μεσολάβησή της ώστε αυτή η Στοά να λάβει τα Συντάγματα της και τις Άδειες Λειτουργίας υπό το Ύπατο Μητροπολιτικό Περιστύλιο των Παρισίων και την Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας

Μέσα από τα προσεχτικά διατυπωμένα λόγια του Ρώμα εκμαιεύουμε το παρελθόν αυτής της Στοάς. Ο Ρώμας στην ομιλία του προς τους αδελφούς  αναφέρει ακόμα σύμφωνα με τα πρακτικά, «…ανήκατε εις μιαν Στοάν που ιδρύθηκε από κάποιον αδ.: Κασσίνι, Μεγάλο Επιθεωρητή του Επανορθωθέντος Δόγματος…» .  Αυτός ο «κάποιος Μεγάλος Επιθεωρητής»  Κασσινί που την είχε ιδρύσει , δεν ήταν κάποιος τυχαίος και ο Ρώμας τον γνώριζε πολύ καλά.

Ήταν ο αστρονόμος και χαρτογράφος,  César-François Cassini, εγγονός του διάσημου Gian Domenico Cassini  που ίδρυσε και διηύθυνε όπως και αυτός  το αστεροσκοπείο του Παρισιού.  Μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας επιστημών, της Βασιλικής Εταιρίας του Λονδίνου μεταξύ άλλων και του κύκλου της βασίλισσας Χριστίνας της Σουηδίας.

Είναι αυτός που το άγαλμα του στο Λούβρο κρατά χαρακτηριστικά τον γνώμονα πάνω στην καρδιά.

2 cas

 

Αυτός λοιπόν ο Κασσινί ίδρυσε το 1781  στη Ζάκυνθο τη Στοά Φιλανθρωπία . Είναι η ίδια χρονιά που η Beneficenza  της Κέρκυρας έκανε αίτημα να υπαχθεί στη Μεγάλη Σκωτική Στοά της Βερόνας.

Η Στοά της Ζακύνθου λοιπόν ιδρύεται από τον Κασσινί που ήταν αποδεδειγμένα μέλος της στοάς La Philosophie της Ανατολής Παρισίων , εκπροσωπούσε λοιπόν Γαλλική και όχι Ιταλική αρχή ,και ο οποίος  θα έχει επικοινωνία με τη Στοά μέχρι τον θάνατο του  το 1784.

Από τότε  η Στοά παρέμεινε χωρίς δίπλωμα διατηρώντας μάλλον τον ενδιάμεσο τύπο (μεταξύ της Αυστηράς Τήρησης και του Μεταρρυθμισμένου Σκωτικού) που είχε εισηγηθεί για ένα διάστημα ο Willermoz. Και αυτό γιατί όπως φαίνεται από τα πρακτικά ο Ρώμας αναφέρει ότι εργαζόντουσαν σε ανώτερους σκωτικούς βαθμούς των Εκλεκτών  (Elu) και του Ιππότη της Ανατολής πράγμα ασυμβίβαστο προς το Αναθεωρηθέν Σκωτικό Δόγμα .

Οι βαθμοί αυτοί ως γνωστόν είχαν αποκλειστεί από τον Αναθεωρηθέντα Σκωτικό Τύπο και τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας και εξ αυτών ο Ιππότης της Ανατολής επανήλθε ως μέρος του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου αφού τον περιλαμβάνουν τόσο τα πρώτα Συντάγματα του 1762 όσο και τα Συντάγματα του Φρειδερίκου του Μεγάλου του 1786 όπου συνενώθηκαν οι παλαιοί αυθεντικοί βαθμοί ως «οι κύριοι κλάδοι ενός και του αυτού  δένδρου…»  στον Τύπο των 33 βαθμών.

Έτσι η στοά της Ζακύνθου  δεν έχει επίσημη επαφή με τους Κερκυραίους μέχρι που ο Ρώμας αποφασίζει να την αναβιώσει.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι από τη Ζάκυνθο, και προφανώς από αυτή τη στοά προερχόμενος, ο Marc Bédarride μετέφερε στην Ιταλία και τη Γαλλία τα πρώτα Τυπικά που δημιούργησαν τον τύπο του Μισραίμ.

 

Και με λίγα λόγια μπορούμε βάσιμα να ισχυριστούμε ότι στα επτάνησα του 18ου αιώνα υπήρξαν όλοι οι τεκτονικοί Τύποι

 

Ποια είναι η αιτία λοιπόν που ο Ρώμας αποφασίζει να τους αφυπνίσει; Είπαμε ότι δεν ήταν μόνο δραστήριος τέκτονας αλλά και διορατικός πολιτικός.  Μερικούς μήνες πριν τα Επτάνησα είχαν περάσει στην εξουσία των Άγγλων.  Ο Ρώμας βλέποντας τη φθορά των Γάλλων θέλει να αποκτήσει σχέσεις με την Αγγλία με έναν τελικό μεγάλο σκοπό. Να πετύχει να αναβαθμιστεί και η επτανησιακή τεκτονική περιφέρεια σε μια Εθνική Ελληνική Μεγάλη Στοά.

Την 1 η Μαρτίου 1815 συνεδριάζουν στην Κέρκυρα με σκοπό να συζητήσουν την πιθανότητα να συνδεθούν με την Αγγλία . Οι εργασίες δεν ανοίγουν  σε συμβολικό επίπεδο, δηλαδή υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής, αλλά εν ονόματι και υπό την αιγίδα της Σεπτής Μεγάλης Στοάς του Σκωτικού Φιλοσοφικού Τεκτονισμού ονομαζομένη κοινωνικό Συμβόλαιο και του Αγίου Αλέξανδρου της Σκωτίας  στο Παρίσι.

Δηλαδή λειτουργούν το Υπέρτατο Περιστύλιο ως ανώτατη τεκτονική αρχή.

Η προσάρτηση της Ζακύνθου που γίνεται μετά από μερικές μέρες είναι απαραίτητη για τα σχέδια του Ρώμα γιατί για να αναγνωριστεί μια Μεγάλη Στοά χρειάζεται να έχει τρεις τουλάχιστον προϋπάρχουσες στοές ως ιδρυτικά μέλη.

Το αίτημα αποστέλλεται προς τη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας και η απάντηση είναι θετική.

Η  αποδοχή της σύνδεσης και η μετατροπή της Περιφερειακής Μεγάλης Στοάς σε ανεξάρτητη με το όνομα Γαληνοτάτη Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος  αποφασίζεται την 26η ημέρα του 2ου μήνα (Απριλίου) του έ.φ. 5816 από το «Υπέρτατο Επαρχιακό Περιστύλιο προσαρτημένο στη Σκωτική Μεγάλη Επαρχιακή στοά του Σκωτικού Φιλοσοφικού Δόγματος του Αγίου Ιωάννη της Σκωτίας υπό το διακριτικό τίτλο Αγαθοεργία και  Φιλογένεια Ηνωμέναι στην Ανατολή της Κέρκυρας».

Αποφασίζουν μάλιστα και προσφέρουν τον τίτλο του Πρώτου Μεγάλου Διδασκάλου στον Δούκα του Σάσεξ, τον Μεγάλο Δάσκαλο που είχε ενώσει τρία χρόνια πριν τις αγγλικές στοάς στην Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας. Ο Δούκας απεδέχθη τη θέση μετά από 8 χρόνια, στις 9 Δεκεμβρίου του 1823 . Παρέμεινε μέχρι μέχρι τον θανατό του και τον διαδέχτηκε ο επόμενος Μέγας Διδάσκαλος της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας , Earl of Zetland, ο οποίος διατηρησε και αυτό τον τίτλο ώσπου οι Επτανήσιοι έπαψαν να λειτουργούν το 1857. Λίγο αργότερα το 1864 τα Επτάνησα ενώθηκαν με την Ελλάδα.

 

Η 26η Απριλίου 1816  μπορεί με ασφάλεια να οριστεί ως η ημερομηνία ίδρυσης της πρώτης ελληνικής Μεγάλης Στοάς, της Γαληνοτάτης Μεγάλης Ανατολής της Ελλάδος . Συμβαίνει 5 χρόνια πριν την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης που οδήγησε στην ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Σε αυτό το διάστημα θα ιδρυθούν από την Επτανησιακή Γαληνοτάτη Μεγάλη Ανατολή επιπλέον στοές στην Κεφαλλονιά, τη Λευκάδα που την έλεγαν τότε και Αγία Μαύρα και την Πάτρα.

 

Οι στοές αυτές και ο τεκτονισμός θα αποτελέσουν μια μήτρα, ένα καταφύγιο για την ελληνική επανάσταση αλλά και για την επανάσταση όλων των Βαλκανίων κατά των Οθωμανών και ταυτόχρονα ένα δίκτυο επικοινωνίας με τους φιλέλληνες που θα ενισχύσουν ενεργά τον αγώνα των επαναστατημένων Ελλήνων.

 

Σε αυτές τις στοές μυήθηκαν μεταξυ άλλων δυο σπουδαίες προσωπικότητες τις επανασταστημένης Ελλάδας αλλά και των Βαλκανίων.

 

Ο  ένας εκ των τριών ηγετών της Φιλικής Εταιρίας, της οργάνωσης που προετοίμασε την Ελληνική Επανάσταση,   ο Εμμανουήλ Ξάνθος στη Στοά  Union της Λευκάδας («Εταιρεία των Ελεύθερων Κτιστών», της Αγίας Μαύρας )

 

Ο αρχιστράτηγος της ελληνικής επανάστασης  Θεόδωρος Κολοκοτρώνης το 1818 στη στοά Αναγεννημένος Φοίνιξ της Ζακύνθου.

 

  

   Υπόλοιπη Ελλάδα και Βαλκάνια. Από τον Ρήγα Φεραίο  στη γέννηση του Ελληνικού κράτους

     Η ηπειρωτική Ελλάδα με τα νησιά του Αιγαίου και τα Βαλκάνια αποτελούσαν από τον 15ο αιώνα μέρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η απόληξη της στο βορρά ήταν στις δυο παραδουνάβιες ηγεμονίες της Βλαχίας (Valahia) και της Μολδαβίας (Moldova)που αποτελούν μέρος της σημερινής Ρουμανίας.

Οι δυο αυτές ηγεμονίες έλεγχαν τους εμπορικούς δρόμους που ένωναν την Ανατολή με την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Αυστρία) και την υπόλοιπη βόρεια Ευρώπη και την Ρωσία. Από τις αρχές του 18ου αιώνα οι Οθωμανοί σουλτάνοι αποφάσισαν να διορίζουν ηγεμόνες πρίγκιπες των δυο ηγεμονιών καθώς και σε άλλες διπλωματικές θέσεις Έλληνες της Κωνσταντινούπολης από τους λεγόμενους Φαναριώτες.  Μεταξύ αυτών ήταν και ορισμένοι από τους πρώτος τέκτονες της εποχής.  Ο Κωνσταντίνος Μαυροκορδάτος  ηγεμόνας της Μολδαβίας  και της Βλαχίας που επί της ηγεμονίας του ιδρύθηκαν οι πρώτες στοές στο Γκαλάτσι και το Ιάσιο  όπου ήταν και ο ίδιος μέλος. Σε αυτή ανήκε ο Iordache Cantacuzino ενώ ο αδελφός του Matei Cantacuzino εμφανίζεται το 1776 μέλος της στοάς Moldova. Ήταν ακόμα ο δραγουμάνος Κωνσταντίνος Καρατζάς ο Μπάνος που μυήθηκε το 1791 στη στοά Zur siegenden Wahrheit του Βερολίνου , ο Αλέξανδρος Μουρούζης αδελφός του ηγεμόνα Κωνσταντίνου Μουρούζη που μυήθηκε στη στοά St. Andreas zu den drei Seeblattern στο Σίμπινι (Sibiu ή Hermannstadt) το 1776 και τέλος και ιδιαίτερα πρέπει να αναφέρουμε τον  γιο του ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Υψηλάντη  Κωνσταντίνου, που έγινε  ηγεμόνας της Μολδαβίας  και της Βλαχίας και  μυήθηκε το 1784 στη στοά Zu den drei Saulen στο Μπρασοβο (Brașov ή Kronstadt).

Ο γιος του τέκτονας επίσης πρίγκηπας Αλέξανδρος Υψηλάντης θα είναι ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρίας που θα κηρύξει την επανάσταση εναντίον των Οθωμανών.

Σε αυτή την περιοχή μεταξύ σημερινής Ρουμανίας και Γερμανίας βρίσκουμε στα τέλη του 18ου αιώνα 46 Έλληνες τέκτονες. Οι  33 έμποροι, ένας διερμηνέας, δυο γιατροί, πέντε φοιτητές της ιατρικής και  ένας κληρικός,  ο αρχιμανδρίτης Ιωάννης Πολυκαλάς που είχε μυηθεί σε μια στοά της Κεφαλλονιάς.

Οι Έλληνες τέκτονες είναι ιδιαίτερα ενεργοί και πέρα από τη συμμετοχή τους στην ίδρυση στοών φροντίζουν και ιδρύουν στοές και στην πατρίδα τους. Στη στοά Balduin της Λειψίας υπάρχουν τουλάχιστον 6 έμποροι Έλληνες που κατάγονται από την ίδια πόλη, τα Αμπελάκια της Θεσσαλίας όπου λειτούργησε ο πρώτος συνεταιρισμός βιοτεχνών της Ευρώπης. Στην πατρίδα του λοιπόν τα Αμπελάκια  ο διδάσκαλος της στοάς  Balduin της Λειψίας Ιωάννης Παπαθεοδώρου ίδρυσε το 1802 τεκτονική στοά. (Μαρτυρία του Jacob Ludwig Bartholdy και αναφορά στο έργο Leukothea (1825/0 του Carl Jakob Ludwig Iken)

Σε αυτές τις βαλκανικές και ευρωπαϊκές στοές  το πνεύμα της τεκτονικής ελευθερίας, ισότητας και αδελφότητας  αναπτύσσει την ανταλλαγή ιδεών, τις σχέσεις  και τη συνεργασία  μεταξύ των εμπόρων και των νεαρών επιστημόνων ντόπιων και μετοίκων,  που όλοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος  της αστικής τάξης η οποία έχει αρχίσει να εδραιώνεται.

Της τάξης των αστών (Bourgeoisie), που εμπνεόμενη από τον διαφωτισμό οργάνωσε τη Γαλλική επανάσταση .

Πολλοί από τος τέκτονες αυτών των στοών ενστερνιζόμενοι  τις ιδέες τους διαφωτισμού αναζητούν τρόπους να τις εφαρμόσουν μέσα στην οθωμανική αυτοκρατορία. Μεταξύ των προαναφερθέντων τεκτόνων υπήρχαν πολλοί οπαδοί και συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου.

 

Ρήγας Φεραίος

     Η αναφορά  στον Ρήγα είναι απαραίτητη για να εξηγηθεί ότι εκείνοι οι Έλληνες διαφωτιστές και τέκτονες που πρώτοι ονειρεύτηκαν και σχεδίαζαν επανάσταση κατά της οθωμανικής αυτοκρατορίας , είχαν το όνειρο της απελευθέρωσης όλων των Βαλκανικών εθνών από τους Τούρκους.

Ο Ρήγας (1757-1798) χρησιμοποιούσε ως επώνυμο το όνομα της πόλης όπου γεννήθηκε, το Βελεστίνο της Θεσσαλίας, που ήταν οι αρχαίες Φερές. Εκεί διέμεναν πολλοί Βλάχοι  εμπορευόμενοι μεταξύ της Ελλάδος, της Μολδαβίας και της Βλαχίας και προφανώς εκεί βασίζεται η σχέση, η οικειότητα  και η δράση που ανέπτυξε στις περιοχές της σημερινής Ρουμανίας.

Πολύ νέος έφυγε για να σπουδάσει  στην Κωνσταντινούπολη και εκεί γνώρισε τον ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρο Υψηλάντη,  τον πατέρα και παππού των Υψηλάντηδων που προαναφέραμε. Έμεινε στην υπηρεσία του ως γραμματέας και στη συνέχεια αναχώρησε για τη Βλαχία όπου έγινε γραμματέας του ηγεμόνα της  Νικόλαου Μαυρογένη.

Εκεί στο Βουκουρέστι έγραψε τα περισσότερα έργα του και συνεπαρμένος  μέσα στο πνεύμα του Διαφωτισμού και της Γαλλικής επανάστασης συλλαμβάνει την ιδέα της εξέγερσης όλων των λαών της οθωμανικής αυτοκρατορίας.  Ονειρεύεται μια επανάσταση, που θα απελευθέρωνε και θα ενοποιούσε όλους τους Βαλκανικούς λαούς σε μια ομοσπονδιακή δημοκρατία και ψάλλει στον Θούριο του.

«Βούλγαροι κι Αρβανίτες και Σέρβοι και Ρωμιοί

Νησιώτες κι Ηπειρώτες με μια κοινή ορμή

για την ελευθερία να ζώσουμε σπαθί…».

 Το 1790 φτάνει στη Βιέννη και τυπώνει τον Θούριο , την Χάρτα που περιλαμβάνει τον χάρτη των ελεύθερων Βαλκανίων και την προκήρυξη «Νέα πολιτική διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μ. Ασίας, των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας». Τα τυπώνει  σε χιλιάδες αντίτυπα, προκειμένου να μοιραστούν τα επαναστατικά του μανιφέστα παντού σε όλους τους καταπιεσμένους ανεξαρτήτως καταγωγής και θρησκεύματος.

Εκεί φαίνεται να είναι μέλος μιας μυστικής οργάνωσης τους «Καλούς Εξαδέλφους». Το όνομα παραπέμπει στη συντεχνία των  «Βons Cousins» του 16ου αιώνα και μετέπειτα στους Καρμπονάρους. Γνωρίζουμε ότι αυτή η εταιρεία  ακολουθούσε τεκτονικούς τύπους και είχε σκοπό -όπως και ο Ρήγας-  την συνένωση όλων των Βαλκανικών λαών με σκοπό την απελευθέρωση από τους Τούρκους .
Οι «Καλοί Εξάδελφοι» διώχθηκαν από τη Βιέννη και φαίνεται ότι βρήκαν καταφύγιο στην Ιόνιο Πολιτεία.

Ο Ρήγας χρησιμοποιεί τεκτονική μεθοδολογία δεν είναι όμως αποδεδειγμένο αν μυήθηκε σε κάποια στοά. Όμως μεταξύ  των συνεργατών και των οπαδών του υπάρχουν πολλοί τέκτονες. Ενδεικτικά και παραλείποντας όλους τους Έλληνες θα αναφέρω  τον Johan Peter Frank , τον γατρό που πρώτος προπαγάνδισε την ανάγκη της δημόσιας υγείας , μέλος της Αυστριακής στοάς  Zur wahren Eintracht (Η Αληθής Ομόνοια). Και τον Osman Pazvantoğlu  πού επαναστάτησε εναντίον του σουλτάνου και το 1793 ελευθέρωσε την περιοχή από το Βελιγράδι μέχρι την Βάρνα  ιδρύοντας παράλληλα  την πρώτη στοά στη Βουλγαρία, στο Βιδίνι.

Ο Ρήγας θεωρήθηκε επικίνδυνος για την ασφάλεια της Ευρώπης από τους Αυστριακούς οι οποίοι τον συνέλαβαν στην Τεργέστη. Τον οδήγησαν στο Βελιγράδι  μέρος του οποίου ανήκε ακόμα στους Αυστριακούς και τον παρέδωσαν στους Τούρκους. Φυλακίστηκε στον πύργο Νεμπόισα όπου τον στραγγάλισαν και πέταξαν το πτώμα του στον Δούναβη.

Ένας από τους γνωστότερους Ρουμάνους ιστορικούς του 20ου αιώνα που διετέλεσε και πρωθυπουργός της χώρας του, ο Nicolae Iorga (1871-1940) έγραψε για τον Ρήγα: «να μιλήσουμε,  όχι για έναν Ευρωπαίο, αλλά για έναν Ανατολίτη που έγινε Ευρωπαίος, όχι για ένα Γάλλο ή Γερμανό, αλλά για έναν Έλληνα που μιλούσε και έγραφε γαλλικά και γερμανικά. Αυτός ο πρωτεργάτης του μοντερνισμού είναι μια διάσημη μορφή στην ιστορία της ελληνικής Αναγέννησης. Δεν είναι άλλος παρά ο Ρήγας»

 

Ο Ρήγας πέθανε αλλά το έργο του δεν έσβησε. Όπως έγραψε ο Γάλλος ιστορικός François Pouqeville: «…Οι Έλληνες πολεμούσαν έχοντας στα χείλη τους τις τρομερές στροφές του Ρήγα…»

 

 

Η Φιλική Εταιρεία και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης

    Το 1811 σύμφωνα με μια παράδοση κατόπιν υποδείξεως του Ναπολέοντα Γ’, πραγματοποιείται στο Παρίσι,  η ίδρυση αμιγώς μιας τεκτονικής μυστικής εταιρίας για την απελευθέρωση της Ελλάδας, με το όνομα «Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο».

Εκεί μυήθηκαν όχι μόνο Έλληνες αλλά και Ευρωπαίοι φιλέλληνες τέκτονες. Σημαντική μορφή μεταξύ των πρώτων μελών είναι ο  Αθανάσιος Τσακάλωφ, ο οποίος ταξιδεύοντας στη  Μόσχα μύησε και τον Νικόλαο Σκουφά.

Μετά την ήττα του Ναπολέοντα η  Ιερά Συμμαχία (Ρωσία, Αυστρία και Πρωσία και στη συνέχεια Αγγλία) κινείται συστηματικά κατά των φιλελεύθερων τάσεων που είχαν ήδη αρχίσει να εκδηλώνονται  μετά τη Γαλλική επανάσταση. Το Παρίσι δεν θα προσφέρεται πια για τέτοιου είδους  σχεδιασμούς. Τότε το 1814 , ο Εμμανουήλ Ξάνθος έρχεται από τη Λευκάδα  στην Οδησσό και εκεί γνωρίζει τους Τσακάλωφ και Σκουφά και αποφασίζουν την ίδρυση της «Φιλικής Εταιρίας» , μιας οργάνωσης στηριγμένης σε τεκτονικές αρχές με σκοπό να υλοποιήσει το όνειρο του Ρήγα. Οι πρώτοι μάλιστα που μυήθηκαν στους ανώτερους βαθμούς ήταν ενεργοί τέκτονες.

 

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος είχε μυηθεί στη Στοά  Union της Λευκάδας σύμφωνα με τα γραφόμενα του το 1813.  Με αυτή την ιδιότητα το 1820 γίνεται δεκτός ως Διδάσκαλος Τεκτων και λαμβάνει τεκτονικό δίπλωμα από τη ρώσικη στοά Les Amis Reunis (Επανενωμένοι φίλοι??? Ή Συνασπισμένοι Φίλοι) υπ αριθμ 8  στην Αγία Πετρούπολη που ανήκε στη Μεγάλη Στοά Astrea .

Η ιδιαιτερότητα  των Στοών αυτής της τεκτονικής δύναμης είναι ότι εργάζονταν σε διαφορετικές γλώσσες, Ρωσικά, Γαλλικά, Πολωνικά και Γερμανικά και ότι μεταξύ των μελών της υπήρχαν σημαντικά ονόματα από την πολιτική στρατιωτική και οικονομική εξουσία της χώρας.

Σε αυτή τη Μεγάλη Στοά ήταν μέλη μεταξύ άλλων οι πρίγκιπας Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο αδελφός του Νικόλαος, γιοί και εγγονοί των ηγεμόνων της Μολδαβίας και της Βλαχίας και τέκτονες οι ίδιοι όπως και ο πατέρας τους.

Στον πρίγκηπα Υψηλάντη αντιστράτηγο του αυτοκρατορικού ρωσικού στρατού προσφέρει ο Ξάνθος την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας και εκείνος το αποδέχεται.

Μαζί με τον αδελφό του Νικόλαο προχωρούν στη συγκρότηση εθελοντικού στρατού που τον ονομάζουν Ιερό Λόχο.

Τα σύμβολά του αρχίζοντας από το κρανία με τα διασταυρούμενα οστά που ως υπενθύμιση του memento mori συμβόλιζε την απόφαση των εθελοντών για ελευθερία ή θάνατο, ήταν όμως και έμβλημα ναίτικο και τεκτονικό που παραπέμπει  σε μυστικές εταιρείες. Καλύτερα όμως το περιγράφει ο  Γάλλος ευγενής Αύγουστος Ντε Λαγκάρντ (Augustin de Lagarde) , όταν στα απομνημονεύματα του για το συνέδριο της Βιέννης (Παρίσι 1843),  αναφέρεται στην «Εταιρεία» του Ρήγα, και στη συνέχεια στην Φιλική Εταιρία και τον στρατό που προετοίμαζε ο Υψηλάντης:
…« … Η στολή των μελών ήταν ολόμαυρη και συνοδεύετο από σκούφο, επί του οποίου απεικονίζονταν μια νεκροκεφαλή και υπ’ αυτήν δύο οστά σταυροειδώς τοποθετημένα. Τα χρώματα της εταιρείας ήταν άσπρο-μαύρο- κόκκινο. Η εταιρεία αυτή έφθασε να αριθμεί 60.000 μέλη. Είχε τέσσαρας μυστικές τάξεις. Ένας πέπλος βαθύτατου μυστηρίου εκάλυπτε την φύσιν της,…Εις των φλογερωτέρων υποστηρικτών της ήταν ο μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιος.»

yps

O Αλέξανδρος Υψηλάντης διαβαίνει τον Προύθο, πίνακας του Peter von Hess.

Στα καπέλα τους διακρίνεται η νεκροκεφαλή με τα διασταυρούμενα οστά.

 Η ελληνική σημαία των επαναστατών θα έφερε τα χρώματα της Εταιρείας που τα είχαν υιοθετήσει από τη σημαία του Ρήγα: άσπρο μαύρο και κόκκινο. Στη μία πλευρά είχε το μυθικό φοίνικα μέσα σε φλόγες και τον «ακτινοβόλο παντεπόπτη οφθαλμό» με την επιγραφή «εκ της τέφρας αναγεννώμαι», στη δε άλλη, τον αρχαίο ελληνικό ισοσκελή σταυρό , μέσα σε δάφνινo στεφάνι και κάτω την επιγραφή «Εν τούτω νίκα».

simaia

Η Επαναστατική σημαία του Υψηλάντη

   Ο Υψηλάντης περνά τον ποταμό Προύθο στις 22 Φεβρουαρίου1821 και υψώνει τη σημαία της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες στο Ιάσιο την πρωτεύουσα της Μολδαβίας της οποίας ηγεμόνες υπήρξαν τόσο ο παππούς του που ίδρυσε και την πρώτη στοά στο Βουκουρέστι το 1796 όσο και ο πατέρας του που υπήρξε φίλος και συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου. Σχεδόν ταυτόχρονα ξεσπούν επαναστατικές εστίες προετοιμασμένες από τη Φιλική Εταιρεία σε διαφορά σημεία με κορύφωση την 25 Μαρτίου 1821 όταν ορκίζει ο Επίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός τους επαναστάτες στη Μονή της Αγίας Λαύρας.

Αρχηγός και αρχιστράτηγος των επαναστατημένων Ελλήνων ήταν ο μυημένος στη στοά Αναγεννημένος Φοίνιξ της Ζακύνθου, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

 

 

Ίδρυση του Ελληνικού κράτους και του ελληνικού τεκτονισμού

    Η επανάσταση του Υψηλάντη στις παραδουνάβιες περιοχές απέτυχε και περιορίστηκε στον ελληνικό χώρο όπου οι Έλληνες συνέχιζαν μόνοι τους αφορισμένοι ακόμα και από τον Πατριάρχη τους που ήταν εγκλωβισμένος στην έδρα του και έδρα του σουλτάνου την Κωνσταντινούπολη.

Οι Έλληνες έπρεπε να βρουν συμμάχους ή τουλάχιστον να διεκδικήσουν την ανοχή των Μεγάλων δυνάμεων. Η Ιερά Συμμαχία κατευθυνόμενη από τον ισχυρό αυστριακό διπλωμάτη φον Μέτερνιχ δεν ήθελε καμία φιλελεύθερη επαναστατική  κίνηση που θα τίναζε την ισορροπία σε ολόκληρα τα Βαλκάνια και δεν ανεχόταν τίποτα που να συσχετιζόταν με τη Γαλλική επανάσταση και τις μυστικές εταιρίες.
Πιθανόν αυτή είναι η  αιτία που οι επαναστατημένοι Έλληνες, όταν στις   20 Δεκεμβρίου του 1822 ψηφίζουν το προσωρινό τους Σύνταγμα,  αγνοούν και καταργούν τη σημαία και τα σύμβολα της Φιλικής Εταιρείας και παραμερίζουν τον Υψηλάντη θέλοντας να δείξουν στην Ευρώπη της Ιερής Συμμαχίας ότι η Επανάσταση δεν είχε σχέσεις με μυστικές Εταιρείες.

Παρ όλα αυτά η Επανάσταση δεν θα είχε επιτύχει αν δεν υπήρχε το μεγάλο κύμα των φιλελλήνων εθελοντών. Και οι περισσότεροι εξ αυτών ήταν τέκτονες.

Για παράδειγμα ο έμπορος Θεοχάρης Κεφαλάς που ήταν το 1799 μεταξύ των ιδρυτικών μελών της στοάς Zum Morgenstern  στο  Hof κοντά στη Βαυαρία και το 1804 συμμετέχει στην ίδρυση μιας ακόμα στοάς, της Zur goldenen Wage .  Τον Οκτώβριο του 1822 τίθεται επικεφαλής της λεγόμενης «Γερμανικής λεγεώνας» , μιας ομάδας 115 Γερμανών και Ελβετών εθελοντών τεκτόνων και τους οδηγεί στη Μασσαλία και από εκεί στην Ελλάδα χρησιμοποιώντας το Γαλλικό τεκτονικό δίκτυο.

Ιδιαίτερα λοιπόν πρέπει να αναφερθούμε στο δίκτυο που είχε δημιουργηθεί μέσα σε Γαλλικές στοές.

Στη Μασσαλία συγκεκριμένες στοές  οργάνωναν και συντόνιζαν το δίκτυο εθελοντών και εφοδιασμού προς τους επαναστατημένους Έλληνες.

Εκεί οργανώθηκε μια στρατιωτική στοά εθελοντών με το όνομα  «τα Θετά Τέκνα των Αθηνών και της Σπάρτης – Les Enfants Adoptifs de Sparte et d’Athènes».

Η σπουδαιότερη συμμετοχή των μελών αυτής της στοάς είναι στην πολιορκία και τη διάσωση του ιερότερου μνημείου του δυτικού πολιτισμού, της Ακροπόλεως των Αθηνών. Το 1826 οι Τούρκοι είχαν καταλάβει ολόκληρη την Αθήνα εκτός από την Ακρόπολη. Οι υπερασπιστές της αρνούνταν να παραδοθούν αποφασισμένοι να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Μεσολογγίου και τον δρόμο της θυσίας.

Ήταν σε τραγική κατάσταση χωρίς τρόφιμα και πολεμοφόδια. Τότε ο Γάλλος Φιλέλληνας στρατηγός Charles  Fabvier με 480 στρατιώτες και 40 φιλέλληνες εθελοντές διέσπασαν την πολιορκία φέρνοντας εφόδια και τη σωτηρία στους πολιορκημένους. Οι 40 εθελοντές ήταν κυρίως μέλη της στοάς «τα Θετά Τέκνα των Αθηνών και της Σπάρτης – Les Enfants Adoptifs de Sparte et d’Athènes».  Σύμφωνα με τα πρακτικά τα στοάς που διασώζονται στο Fonds Maconnique της Εθνική Βιβλιοθήκης της Γαλλίας μέσα στην πολεμική ατμόσφαιρα της πολιορκίας η στοά συνεδρίασε κανονικά 2 φορές.  Στις 2 Ιανουαρίου 1827 και μετά από δυο ημέρες την 4η Ιανουαρίου όπου μύησαν δυο νέους τέκτονες και στη συνέχεια γιόρτασαν το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Στη Γαλλία επίσης η ιστορική Στοά των Τριπλοσόφων (Trinosophes) περιέλαβε στην ημερήσια διάταξη της 3ης Αυγούστου 1824 «Πένθιμη χειροκρουσία για 70 αδελφούς που πέθαναν ομαδικά» στη σφαγή του πληθυσμού του ελληνικού νησιού των Ψαρών.

Και στη συνέχεια  κάλεσε τους αδελφούς να φέρουν τριπλή χαρμόσυνο χειροκρουσία  γι αυτούς που είχαν την  «ωραιότερη και πιο αξιοζήλευτη τύχη» να πεθάνουν για την πατρίδα.

Το ίδιο έτος η ίδια στοά θρήνησε τον θάνατο του φιλέλληνα ποιητή και τέκτονα Λόρδου Βύρωνα που υπήρξε  ανιψιός του Μεγάλου Διδασκάλου της Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας, Βαρώνου William Byron.

Όταν ευτύχησαν οι Έλληνες να αποκτήσουν ελεύθερο κράτος, ο εγγονός του αρχιστρατήγου της επανάστασης Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που είχε το όνομα του παππού του και αρχιστράτηγου της ελληνικής επανάστασης και το προσωνύμιο Φαλέζ, γράφει ένα βιβλίο με τίτλο Ιερεύς των Ελευσινίων Μυστηρίων. Σε αυτό υπάρχει ο στίχος:

«Ευλογημένε αι Μασωνικαί Στοαί αίτινες σας εβάπτισαν εις την κολυμβήθραν της ελευθερίας»

Όπως ήδη αναφέραμε, η Μεγάλη Στοά που είχε ιδρυθεί στα Επτάνησα ‘επαψε να λειτουργεί το 1857. Το 1861, τρια χρόνια πριν την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα Άγγλοι στρατιωτικοί που βρίσκονταν στη Ζάκυνθο ίδρυσαν την Star of the East Lodge 880. Η στοά αυτή λειτουργεί μέχρι σήμερα υπό την αιγίδα της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας.

Στο Ελληνικό κράτος οι πρώτες στοές εμφανίζονται να λειτουργούν υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής της Ιταλίας . Το 1863 αποκτούν ημιαυτονομια με τη μορφή Διευθυντηρίου και το 1868 με Διάταγμα του Μεγάλου Διδασκάλου της Μεγάλης Ανατολής της Ιταλίας  ιδρύεται η Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος (μετέπειτα Μεγάλη Στοά της Ελλάδος). Παρ’ όλα αυτά, λόγω της έλλειψης ομοφωνίας σε κάθε απόπειρα εκλογής Μεγάλου Διδασκάλου, συνεχίζουν και λειτουργούν με ένα διευθυντήριο στο οποίο προεδρεύει ως Πρόσθετος Μέγας Διδάσκαλος ο Νικόλαος Δαμασκηνός μέχρι να βρεθεί ο καταληλος υποψήφιος.

Θα χρειαστεί να περάσουν σχεδόν τέσσερα χρόνια και την 10η Ιουλίου 1872 συγκαλείται τελικώς Γενική Συνέλευση που εκλέγει ως πρώτος Μεγάλο Διδάσκαλο τον Πρίγκιπα Δημήτριο Ροδοκανάκι. Μετά από δυο μέρες στις 12 Ιουλίου  1872, βάση των εξουσιών που του είχε απονείμει το Ύπατο Συμβούλιο του 33ου της Σκωτίας ο Δημήτριος Ροδοκανάκι ιδρύει το Ύπατο Συμβούλιο του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου της Ελλάδος.

Και έτσι, σε εκείνες τις τρεις ημέρες του Ιούνιου του 1872 ολοκληρώθηκε η επίσημη έναρξη του Τεκτονισμού στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Βιβλιογραφία

  • Η καθίδρυση του ελεύθερου τεκτονισμού στον νέον ελληνισμό. Αγγέλου Άλκης . Ο Ερανιστής (Όμιλος Μελέτης του Ελληνικού Διαφωτισμού)

 

  • Η «ΕΙΔΗΣΙΣ ΤΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΜΟΥΡΑΤΟΡΩΝ» και η Πρόσληψη του Τεκτονισμού από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Καλλίνικο Γ΄. Γιώργος Κουζακιώτης

 

  • Ιστορία της Ελληνικής Μασονίας και Ελληνική Ιστορία. Λουκάς, Ιωάννης Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.

 

  • Ιεροδόμ, Από τον μεσαιωνικό τεκτονικό μύθο στον αρχαίο και αποδεδεγμένο σκωτικό τύπο. Ιορδάνης Πουλκούρας, Εκδόσεις ΑΡΧΕΤΥΠΟ.

 

  • Ο τεκτονισμός στην ελληνική κοινωνία και γραμματεία του 18ου αιώνα,
    Οι γερμανόφωνες μαρτυρίες. Ίλια Χατζηπαναγιώτη- Sangmeister, Εκδόσεις Περίπλους.

 

  • Ο μυσικός Επαναστάτης , Σπυρίδωνας Χατζάρας

 

  • Οι Ρουμάνοι για τον Ρήγα. ELENA LAZAR, Διευθυντής του Εκδοτικού Οίκου Ομόνοια, Βουκουρέστι

 

  • Περί τους Τέκτονας , τον Τεκτονισμό και την εισφοράν των εις τους Αγώνας του Έθνους. Παναγιώτης Γ. Κρητικός. Εκδόσεις, Τεκτονικό Ίδρυμα της Ελλάδος

 

  • Τεκτονικά ανάλεκτα, Ανδρέας Χρ. Ριζόπουλος, Εκδόσεις Αρχέτυπο.

 

 

  • Φιλέλληνες και Έλληνες τέκτονες το 1821 , Ανδρέας Χρ. Ριζόπουλος, Εκδόσεις Τετρακτύς.

 

  • Alexander Drummond First Provincial Grand Master (1739 – 1747). An Historical Sketch By Brother William C. Shepherdson

 

  • Cristina di Svezia, J.D. Cassini, la sua famiglia e la proto‐massoneria italo‐francese, Giustino Languasco.

 

  • Emanuel Swedenborg, Secret Agent on Earth and in HeavenJacobites, Jews and Freemasons in Early Modern Sweden, Marsha Keith Schuchard

 

  • FREEMASONRY IN EIGHTEENTH-CENTURY IZMIR? A CRITICAL ANALYSIS OF ALEXANDER DRUMMOND’S TRAVELS (1754), Maurits H. van den Boogert

 

 

  • La loge et l’étranger : les Grecs dans la Franc-maçonnerie marseillaise au début du XIXe siècle, Mathieu Grenet

 

  • Locke’s Philosophy: Content and Context G. A. J. Roger

 

  • Réseaux maçonniques et paramaçonniques des officiers de la Grande Armée engagés dans les mouvements nationaux et libéraux, Walter Bruyère-Ostells

 

  • The History of Masonry in Moldova (1733-1812), reprinted from MASONIC ATHENAEUM, the official journal of the Grand Lodge of Moldova (No.1, November 2014, pp. 10-15)

 

  • The Brothers Carburi  Petrie Harbouri, Publisher: Bloomsbury Publishing PLC

 

 

 

 

Advertisements

Μια επιλογή εικόνων και των φράσεων που τα συνοδεύουν από το έργο του Gabriel Rollenhagen (1583- 1619) Nucleus emblematum selectissimorum (1611) και Emblematum centuria secunda (1613).

 

Caecus Nil Luce Iuvatur

Καμία λάμψη δεν μπορεί να δει ο Τυφλός

Caecus nil facibus nil lychni luce iuvatur
Nec videt in media noctua stulta die.
Hee that is blind, will nothing see
What light soe’re about him bee.

Caecus Nil Luce

 

Cetera Mortis Erunt; Vivitur Ingenio

Όλα τα άλλα ανήκουν στο θάνατο. Μόνο η Γνώση (ιδιοφυΐα) σημαίνει ζωή,

 Disce bonas artes, et opes contemne caducas.
Vivitur ingenio; cetera mortis erunt.
By Knowledge onely, Life wee gaine,
All other things to Death pertaine.

Cetera Mortis

In Se Sua Per Vestigia Volvitur

ΕΝΙΑΥΤΟΣ. Όλα επιστρέφουν σπειροειδώς στα προηγούμενα χνάρια τους

 Sic in se, sua per vestigia, volvitur annus,
Motibus aeternis tempora continuans.

Through many spaces, Time doth run
And, endeth, where it first begun.

In Se Sua Per Vestigia Volvitur

Labore Et Constantia

Δουλειά και επιμονή

Omnia perficies constante labore, nec ullum
Difficile est, illi qui bene pergit, opus.

Good Hopes, we best accomplish may
By lab’ring in a constant-Way.

labore

Mors Vitae Initium

Ο θάνατος είναι αρχή της ζωής

Grana velut putrefacta novas meditantur aristas;
Sic vitae mors est haec quoque principium.

Death is no Losse, but rather, Gaine;
For wee by Dying, Life attaine  Mors Vitae Initium

Paulatim, Non Impetu

Βαθμιαία, σταδιακά και όχι με ορμή.

Paulatim leni decurrit arenula lapsu
Non impetu delabitur.

What cannot be by Force attain’d,
By Leisure, and Degrees, is gain’d

Paulatim, Non Impetu

Pro Lege Et Pro Grege

Για τον Νόμο και για τον Λαό
Dux, vitam, bonus, et pro lege, et pro grege ponit,
Haec veluti pullos sanguine spargit avis.

Our Pelican, by bleeding, thus
Fulfill’d the Law, and cured Vs.

Pro Lege Et Pro Grege

Prudente Simplicitate

Συνετή απλότητα
Vitam quod faciat beatiorem
Prudens simplicitas, pie putamus.

Man’s life, no Temper, more doth blesse
Then Simple-prudent-harmelessenesse.

prutence

Quocumque Ferar

Όπου κι αν υπάρξω ( θα εμφανίζομαι σαν να είμαι ο ίδιος)
Non refert quocumque ferar; ferar unus et idem,
Cum similis semper totus ubique mihi.

On whether side soe’re I am
I, still, appeare to be the same.

Quocumque Ferar

Vive Memor Lethi; Fugit Hora

Πάντα να έχεις επίγνωση του Θανάτου. Ο Χρόνος τρέχει
Vive memor lethi; fugit hora; memento salutis
Dum licet et vitam, ceu moriturus, age.

Live, ever mindfull of thy dying
For, Time is alwayes from thee flying.

http://distichalatina.blogspot.gr/2010/12/rollenhagen-and-wither.html

Μια εξαιρετική ψηφιακή τεκτονική βιβλιοθήκη από τον Louis Trébuchet. Βιβλία και σπάνια ντοκουμέντα των τελευταίων τριών αιώνων σε Γαλλικά, Αγγλικά και Ισπανικά. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα να ζητήσετε κάποιο ιδιαίτερο κείμενο που ψάχνετε . Αξίζει μια επίσκεψη για τους φίλους του είδους και όχι μόνον.

http://www.masoniclib.com/browse.php

 

Υποστήριξη για τον ελληνικό λαό από την Τεκτονική Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας

http://www.godf.org/index.php/actualite/details/liens/position/nom/Prises-de-position/slug/soutien-au-peuple-grec

«Υποστήριξη για τον ελληνικό λαό                           Ημερομηνία: 24/02/2012

Την 18η Φεβρουαρίου, ο Μεγάλος Διδάσκαλος της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας μετέβει στην Αθήνα για να εκφράσει κατά την διάρκεια μίας διαλέξεως Ανοιχτής στο Κοινό, παρουσία 400 ατόμων, την αλληλέγγυα υποστήριξη της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας στον Ελληνικό Λαό.

Την ίδια μέρα, σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διεξήχθησαν εκδηλώσεις που είχαν ως στόχο να καταγγείλουν τα οικονομικά μέτρα που θέτουν σε κίνδυνο, στην Ελλάδα, καθώς επίσης και σε όλη την Ευρώπη, τους πληθυσμούς τους πιο ασθενείς και τους πιο ευάλωτους.

Με την ευκαιρία αυτή ο Μεγάλος Διδάσκαλος υπογράμμισε τον ρόλο του Ελευθεροτεκτονισμού στην οικοδόμηση της Ευρώπης και έκανε έκκληση για την ανάπτυξη μίας κοινωνικής αλληλεγγύης μέσα σε ένα πλαίσιο ελευθερίας της συνειδήσεως και με σεβασμό στο δημοκρατικό συμβόλαιο που έχει υπογραφεί ανάμεσα στους λαούς και τους ηγέτες τους.»

Η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας είναι η αρχαιότερη μεγάλη στοά που λειτουργεί σταθερά από το 1728 και έχει τη μεγαλύτερη δύναμη στη Γαλλία.

Τον Ιούνιο του 2011 είχε εκδώσει μια ακόμα διακήρυξη όπου εξέφραζε τις ανησυχίες της για «τους τρόπους της πολιτικής διαχείρισης που επιβάλλονται σε πολλές χώρες για την απάλειψη του δημόσιου χρέους.  Η αυστηρότητα των μέτρων αυτών θέτει σε κίνδυνο την διατήρηση της δημοκρατίας στην Ευρώπη και τον κόσμο».

https://iordanisp.wordpress.com/2011/06/23/%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%B7%CF%81%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%B1%CE%BB%CE%B7%CF%83-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%B7%CF%83-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CE%B3%CE%B1/

Le Grand Orient de France

http://www.godf.org/

H Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας μόλις εξέδωσε την ακόλουθο δελτίο τύπου :

 Η Χρηματοπιστωτική Κρίση και η Αναστάτωση των Δυτικών Κοινωνιών

H Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας ανησυχεί με τους τρόπους της πολιτικής διαχείρισης που επιβάλλονται σε πολλές χώρες για την απάλειψη του δημόσιου χρέους.  Η αυστηρότητα των μέτρων αυτών θέτει σε κίνδυνο την διατήρηση της δημοκρατίας στην Ευρώπη και τον κόσμο. Βραχυπρόθεσμα τα μέτρα αυτά θα αποτελέσουν πηγή βίας, κοινωνικής αναδίπλωσης και αύξησης του εθνικισμού.

Οι Ευρωπαϊκοί κανόνες που επιβάλλουν παντού τις πολιτικές των χρηματο-οικονομικών, των προϋπολογισμών, της φορολόγησης, των στεγαστικών και των μισθολογικών δεδομένων έρχονται να ραγίσουν την κοινωνική ειρήνη των χωρών της Ευρωπαϊκής ένωσης.

Η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας ζητάει από τους πολιτικούς υπευθύνους να μην ενδώσουν στον ιμπεριαλισμό των «αγορών».

Μία πολιτική και κοινωνική διόρθωση των οικονομικών αποκλίσεων είναι εφικτή.

Υπάρχουν πολλές λύσεις για να ανταπεξέλθουμε από την κρίση χρέους επιβάλλοντας ειδικότερα την έρευνα για μία μεταρρύθμιση βασισμένη στην πραγματική χρηματο-οικονομική κατάσταση των λαών και την εφαρμογή μίας δεοντολογίας εφαρμόζοντας στην ίδια την χρηματο-οικονομία τις αρχές της ευθύνης και της αλληλεγγύης.

H Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας εκφράζεται εναντίον κάθε δογματισμού και Θεοποίησης του χρήματος που υποδουλώνει τους λαούς.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ : «JEAN-PAUL MARAT»

πηγή : http://tekton33.blogspot.com/

Ο Ανδρέας Ριζόπουλος μιλάει στο Wordwide Expemplification of Freemasonry για την συμβολή των Τεκτόνων στον αγώνα για την Εθνική Ανεξαρτησία της Ελλάδος.

Το πρόγραμμα πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Μεγάλης Στοάς της Ιντιάνα και διαρκεί όλο το 2011.
Συνολικά θα γίνουν περί τις 40 ομιλίες. (Δείτε στο http://www.weofm.org/)

Μετά από κάθε πρώτη εμφάνιση πραγματοποιείται συζήτηση στο facebook για σχόλια, ερωτήσεις και παρατηρήσεις.
http://www.facebook.com/#!/pages/Worldwide-Exemplification-of-Freemasonry-2011-Lecture-Series/170658472952050

Φιλική Εταιρεία στο Ιόνιο – Διερευνώντας τους παράγοντες ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας στα Νησιά του Ιονίου

ΝΙΚΟΣ Κ. KΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας

Ένα από τα πλέον καίρια ερωτήματα, που πρέπει να τεθούν κατά τη διαδικασία διερεύνησης των παραγόντων που συνέβαλαν στην ίδρυση και τη λειτουργία της Φιλικής Εταιρείας, είναι εάν τα πρόσωπα, που αναμίχθηκαν σε αυτές, ενέργησαν μεμονωμένα και από προσωπικούς λόγους ή από εταιριστικό καθήκον, οργανωμένα σε εταιρείες (μυστικές και φανερές, συλλόγους ή και απλές ομάδες.

Πιο συγκεκριμένα: συμμετείχαν ως πρόσωπα που συνδύασαν την τεκτονική με την εταιριστική ιδιότητα ή ως μέλη των Ελευθεροτεκτονικών Στοών, που λειτουργούσαν τότε υπό την «Γαληνοτάτη Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος εν Ανατολή Κερκύρας» (1812), με κύριο συντελεστή στη λήψη των αποφάσεων τον Zακύνθιο Διονύσιο κόμη δε Ρώμα, πρώην πρύτανη Κερκύρας και γερουσιαστή της Επτανήσου Γερουσίας, που αργότερα εξελίχθηκε σε απόλυτο χειριστή των πραγμάτων της Φιλικής και του επαναστατικού Αγώνα στη Δυτική Ελλάδα. (1)

Σύμφωνα με τις κρατούσες απόψεις, ο Διαφωτισμός είναι ο κύριος δημιουργικός παράγων των επαναστατικών γεγονότων, καθώς, μεταξύ των άλλων, του χρεώνονται Επαναστάσεις, όπως η Αμερικανική (1776), η Γαλλική (1789) και η Ελληνική (1821), τα πολιτικά κείμενα των οποίων είναι σαφώς διατυπωμένα, σύμφωνα με τα δικά του ιδεολογικά πλαίσια. (2)

Ειδικότερα για την Ελληνική Επανάσταση (1821), γίνεται αναφορά και σε συγκεκριμένη εκδήλωσή του που ονομάζεται «Ελληνικός Διαφωτισμός», ο οποίος προσαρμόζει τις αρχικές ιδέες στις ανάγκες του υπόδουλου ελληνικού έθνους. Αυτό το «ιδεολογικό, φιλολογικό, γλωσσικό και φιλοσοφικό ρεύμα» εμφανίστηκε όπου υπήρξε οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των Ελλήνων, με αποτέλεσμα τα μέλη συγκεκριμένων κοινωνιών, όχι υποχρεωτικά εντός του ελληνικού χώρου, ως φορείς εκπαιδευτικής ανανέωσης, να επιδιώξουν σε πρώτη φάση την ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας και, στη συνέχεια, την επαφή με το ευρωπαϊκό πνεύμα, μέσω των κειμένων (πρωτότυπων ή σε μετάφραση). Με αυτό τον τρόπο, αρκετά ενωρίς μεταφράστηκαν στα ελληνικά έργα των διαφωτιστών, ενώ προς τα μέσα της περιόδου εκδόθηκαν και πρωτότυπα έργα Ελλήνων (και η επτανησιακή συμβολή εδώ είναι αξιοσημείωτη, καθώς συμπεριλαμβάνονται τα έργα του Ευγένιου Βούλγαρη και του Νικηφόρου Θεοτόκη). (3)

Ο Ελληνικός Διαφωτισμός, ακολουθώντας τα πρότυπά του, επεδίωξε τη γενική εκπαίδευση και την απαλλαγή από τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες και εναντιώθηκε στο πολιτικό, κοινωνικό και θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής του. Παρουσίασε, όμως, σημαντικές διαφορές από αυτά. Ως ιδεολογικό ρεύμα το κύριο αίτημά του, η Παιδεία, είχε ως αποκλειστικό σκοπό την απελευθέρωση του Έθνους και από τα συστατικά του, η εναντίωση στο κατεστημένο της εκκλησίας έφθανε σε πολύ χλιαρές αντικληρικές απόψεις και, σε καμία περίπτωση, στην αθεΐα. (Η επτανησιακή συμβολή σημειώνεται και εδώ με την προϋπόθεση ο ανώνυμος συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας, ήτοι «του Λόγου περί Ελευθερίας», να είναι ο Κερκυραίος Ιωάννης Πασχάλης – Δονάς). (4)

Με το τέλος της Βενετικής διοίκησης και την εγκατάσταση επαναστατικών δημαρχείων (1797) από τα Γαλλικά δημοκρατικά στρατεύματα, που με τα χρώματα της Κισαλπινικής δημοκρατίας κατέλαβαν τα νησιά του Ιονίου και τις βενετικές κτήσεις στην Ήπειρο (το Βουθρωτό, την Πάργα, τη Βόνιτσα, την Πρέβεζα), εισέρρευσαν στην περιοχή τα κηρύγματα της Γαλλικής Επανάστασης. Σύντομα, διάφορα σωματεία Ιακωβίνων ανέλαβαν την πολιτική και κοινωνική διαπαιδαγώγηση του πληθυσμού, ενώ στο κρατικό τυπογραφείο, που εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα, τυπώθηκαν μεταξύ των άλλων επαναστατικών προκηρύξεων και ελληνικά επαναστατικά φυλλάδια, τα οποία μαζί με τις εκδόσεις του Κοραή, έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην αφύπνιση και την τόνωση του πατριωτισμού του ελληνικού πληθυσμού της περιοχής. Τα φυλλάδια αυτά ήταν:

α. Ο ΘΟΥΡΙΟΣ ΤΟΥ ΡΗΓΑ (Ως πότε παλικάρια), δίφυλλο τετρασέλιδο εις 4ο σχήμα.

β. Ο ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΡΗΓΑ (Όλα τα έθνη πολεμούν), εξάφυλλο – δωδεκασέλιδο εις 8ο σχήμα.

γ. Ο ΥΜΝΟΣ στον ΜΠΟΝΑΠΑΡΤΕ του Χριστόφορου Περραιβού (Τι θάμβος κι άμετρος χαρά), δίφυλλο – τετρασέλιδο εις 8ο σχήμα.

Ειδικότερα, στην Κέρκυρα, που εγκαταστάθηκε η επαρχιακή επαναστατική διοίκηση, ως ιακωβινικά σωματεία αναφέρονται η «Πατριωτική Εταιρία Δημόσιας Μόρφωσης» και η «Συνταγματική Λέσχη», των οποίων, εκτός της πολιτικής κριτικής και της πνευματικής αντίδρασης, παράλληλο έργο υπήρξε η αφύπνιση της εθνικής συνείδησης και η γέννηση των πρώτων ελπίδων για την εθνική αποκατάσταση του ελληνικού πληθυσμού. Είναι χαρακτηριστική η αιτιολογία που προέβαλε το κομιτάτο της κοινής σωτηρίας για την ίδρυση της Πατριωτικής Εταιρείας (Πρακτικό Προσωρινού Δημαρχείου, 28 Σεπτεμβρίου 1797) «… Ο λαός μπορεί να ονομαστεί ελεύθερος τότε μόνον όταν διαπαιδαγωγηθεί, όταν απελευθερωθεί από τις αλυσίδες των προλήψεων και προχωρήσει στο δρόμο της Αρετής …».

Από τα μέλη αυτών των λεσχών κάποια (Π. Α. Βονδιώλης, Σπυρίδων Γεώργιος κόμης Θεοτόκης, Π. Ν. Κουαρτάνος, Νικόλαος Μπαρμπάτης, Νικόλαος Λοβέρδος, Δημήτριος Αρλιώτης, Δημήτριος Δελβινιώτης, Ιωάννης Βαπτιστής κόμης Θεοτόκης) δραστηριοποιήθηκαν πολιτικά σε όλο το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα.

Στην αφύπνιση της εθνικής συνείδησης συνέβαλε σημαντικά και η κατάταξη Ελλήνων εθελοντών σε γαλλικές στρατιωτικές μονάδες, όπως των «Ελαφρών κυνηγών της Ανατολής» του Νικόλαου Παπάζογλου και τα συντάγματα των Πελοποννησίων, των Ακαρνάνων, των Χειμαριωτών και των Σουλιωτών.

Τους Γάλλους δημοκρατικούς διαδέχθηκε κοινή ρωσο – τουρκική διοίκηση, η οποία στις 9/21 Μαρτίου 1800 αναγνώρισε τα νησιά του Ιονίου και τις βενετικές κτήσεις ως ομοσπονδιακή δημοκρατία με την ονομασία «Δημοκρατία των Επτά Ενωμένων Νησιών» (Επτάνησος Πολιτεία και Repubblica Settinsulare) με σύνταγμα, σημαία, στρατό και διπλωματική εκπροσώπηση. Η Επτάνησος Πολιτεία, το πρώτο κράτος Ελλήνων στον εθνικό χώρο, έκανε ευρύτατη χρήση του όρου «Γένος» για τον προσδιορισμό υπηρεσιών και ιδρυμάτων της, όπως «Βιβλιοθήκη του Γένους» και «Τυπογραφία του Γένους» και αναπτέρωσε τις ελπίδες του Πανελληνίου για εθνική αποκατάσταση.

Παράλληλα, συνέβησαν δυο μεγάλης πολιτικής σημασίας γεγονότα:

Πρώτο: Στην προσπάθεια των εκπροσώπων του παλαιού (αριστοκρατικού) καθεστώτος να επιβληθούν πλήρως, αντέδρασαν στην Κέρκυρα τα εκπαιδευμένα, πλέον, ενεργά πολιτικά στοιχεία και συγκρότησαν πολιτικό μόρφωμα με τη συμμετοχή των παραγωγικών τάξεων που αυτοπροσδιορίσθηκε ως «Έντιμη Αντιπροσωπεία» (Οnoranda Deputazione). Αυτή σε μια προσπάθεια ουσιαστικής παρέμβασης στα πολιτικά δρώμενα, ψήφισε το δικό της καταστατικό χάρτη με τον τίτλο «Έκθεσις συστατική γιναμένη από τη Δεπουτατζιόν της Χώρας, Μπόργκων και Ξεχώρου της νήσου των Κορυφών, τας 21 Οκτωβρίου 1801», που, παρά τις νομοτεχνικές ατέλειές του, αποτελεί ένα σημαντικότατο πολιτικό κείμενο του νέου ελληνισμού.

Δεύτερο: Μια συμπαγής αν και ευρύτατη πολιτική ομάδα, που επιθυμούσε την πλήρη αποκατάσταση του ελληνικού χαρακτήρα της Πολιτείας, υπό τους δυο αιρετούς ηγεμόνες του Κράτους και Προέδρους της Επτανήσου Γερουσίας, τον Κερκυραίο Σπυρίδωνα – Γεώργιο κόμη Θεοτόκη και τον Ζακύνθιο Αντώνιο κόμη Κομούτο, και υπό την καθοδήγηση του γραμματέα της επικράτειας Ιωάννη κόμη Καποδίστρια, προώθησε νομοθετικές ρυθμίσεις για την ελληνική γλώσσα και την ελληνική εκπαίδευση. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα λόγου του Σπυρίδωνα – Γεώργιου κόμη Θεοτόκη (14/26 Οκτωβρίου 1803 «…Το Έθνος μας που αναγεννήθηκε απόκτησε όνομα ελληνικό, πατρίδα ελληνική και ελευθερία ελληνική …».

Όταν έναν ακριβώς μήνα μετά τη συνθήκη του Τίλσιτ (7 Ιουλίου 1807), επανήλθαν τα ναπολεόντεια αυτοκρατορικά στρατεύματα στην περιοχή και προσάρτησαν τα νησιά στη γαλλική επικράτεια, βρήκαν μια άλλη κοινωνία από εκείνη που είχαν βρει τα στρατεύματα της Δημοκρατίας το 1797, τότε που ο φιλόλογος Αρνώ έγραφε στον στρατηγό Βοναπάρτη σχετικά με τη μορφή της πρώτης επαναστατικής προκηρύξεως προς τους Ιονίους: «…Επεδίωξα να συνδυάσω μια κάποια ανωτερότητα με πολύ απλότητα. Οι Έλληνες με τους οποίους θα έχωμε να κάμωμε δεν είναι ούτε ούτε Ευριπίδες ούτε Πλάτωνες. Αντίθετα, λένε ότι είναι πολύ απλοί..»

Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται ότι μεταξύ των χώρων ανάπτυξης των ιδεών του Διαφωτισμού και εξ αυτού των επαναστάσεων υπήρξαν και οι Μυστικές Εταιρείες. Εύλογο, λοιπόν, είναι το ερώτημα εάν ο Ελεύθερος Τεκτονισμός συνέβαλε στη γέννηση και την ανάπτυξη της Φιλικής Εταιρείας γενικότερα και στον Ιόνιο χώρο ειδικότερα.

Κατά τον Απόστολο Βακαλόπουλο «…κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, οι μυστικές εταιρείες είναι το μόνο καταφύγιο των φιλελεύθερων ιδεών. Πολλές μάλιστα από αυτές γεννήθηκαν μέσα στους κόλπους του μασονισμού. Γι’ αυτό, πρέπει να ερευνηθούν συστηματικά οι σχέσεις των προεπαναστατικών ελληνικών μυστικών εταιρειών και προ πάντων της Φιλικής, με τον τεκτονισμό…». (6)

Επίσης, ο Γιάννης Κορδάτος γράφει για τον Ρήγα Φεραίο « …αν δεν περνούσε από το σχολείο του μασονισμού και του καρμποναρισμού, δε θα μπορούσε να’ ναι μπασμένος στο συνωμοτικό πνεύμα της τοτινής εποχής και να δράσει όπως έδρασε…». (7)

Όμως, καθώς, σύμφωνα με περιγραφή μέλους του, ο τεκτονισμός είναι ένα «ιδιότυπο σύστημα ηθικής»,το οποίο «χρησιμοποιεί αλληγορίες και σύμβολα παρμένα από τις συντεχνίες των οικοδόμων των Μέσων Χρόνων, εντελώς ξένο προς τις πολιτικές και θρησκευτικές διενέξεις, φθάνει μάλιστα στο να απαγορεύει ακόμα και τις σχετικές συζητήσεις μέσα στις Στοές». (8)

Και καθώς, επίσης, η Στοά περιγράφεται από Βρετανό συγγραφέα της περιόδου 1800 – 1821 ως «…μια ειρηνική λέσχη κοινωνικότητας, μια ήσυχη γωνιά στην οποία καταφεύγουν τα πιο αξιοσέβαστα μέλη της κοινωνίας για να απολαύσουν μια ευχάρι στη χαλάρωση από το μόχθο της ημέρας …». (9)

Το υποχρεωτικό ερώτημα είναι πόσο ευσταθούν οι απόψεις τεκτόνων και εναντίων, όπως του αβά Μπαρουέλ, που υποστηρίζουν ότι ο τεκτονισμός υπήρξε « …Ο μέγας σκηνοθέτης όλων των εθνικών και κοινωνικών επαναστάσεων στα 50 χρόνια μεταξύ του 18ου και του 19ου αιώνα, γιατί είχε πάντα σκοπό την ανατροπή παντός βωμού και παντός θρόνου…». (10)

Για να μη μακρηγορούμε, η κρατούσα επιστημονική άποψη γύρω από τον πόλεμο της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας, τη Γαλλική και την Ελληνική Επανάσταση είναι ότι «…Ο τεκτονισμός ως οργάνωση ήταν τελείως αμέτοχος και σε αυτές και σε οποιαδήποτε άλλη επανάσταση ή και κίνηση πολιτικής χροιάς (…) όμως ο Τέκτων έχει όχι μόνο το δικαίωμα αλλά και καθήκον να μετέχει της πολιτικής, υπό την προϋπόθεση όταν προσέρχεται στη Στοά (…..) να αφήνει έξω από τη θύρα της τα ατομικά του αξιώματα και τις ατομικές του απόψεις και απασχολήσεις …». (11)

Είναι αποδεδειγμένο ότι οι Στοές για λόγους ιδεολογίας αλλά και δεοντολογίας απείχαν από παρόμοιες ενέργειες, άλλωστε «… κάθε φορά που οι Τέκτονες έκριναν ότι για μια συγκεκριμένη δράση τους ως άτομα χρειαζόταν μια οργανωτική δομή κατέφευγαν στη σύσταση κάποιας εξωτεκτονικής οργάνωσης…» και στους μηχανισμούς της εξακτίνωσης. Σαφές παράδειγμα, κατά τον Χ .Α. Ριζόπουλο, είναι η οργάνωση της Βοστώνης «Τέκνα της Ελευθερίας», τα μέλη της οποίας πραγματοποίησαν το περίφημο «Πάρτι του Τσαγιού», στις 16 Δεκ 1773, η οποία συνεδρίαζε στην ίδια ταβέρνα («Ο πράσινος Δράκος και τα οικόσημα του Τεκτονισμού») με τη Στοά του Αγίου Ανδρέα.

Ειδικότερα για τη Φιλική, σημειώνουμε ότι στα απομνημονεύματά του ο Εμμανουήλ Ξάνθος περιγράφει ακριβώς τα γεγονότα που τον οδήγησαν στην ίδρυσή της, λέγοντας ότι κατά τη μύησή του σε τέκτονα συνέλαβε την ιδέα της ιδρύσεως μιας επαναστατικής εταιρείας κατά τον τύπο των τεκτονικών στοών: «…Μεταβάς ακολούθως εις την Αγίαν Μαύραν, διά παρακινήσεως φίλου του τινός Παναγιωτάκη Καραγιάννη, εισήχθη εις την εταιρείαν των ελευθέρων Κτίστων (μασόνων) ων δε ιδεών ελευθέρων και πνέων πάντοτε μίσος κατά της τουρκικής τυραννίας συνέλαβε αμέσως την ιδέαν ότι εδύνατο να ενεργηθή μια μυστική εταιρεία κατά τους κανόνας ταύτης των ελευθέρων κτίστων, βάσιν έχουσα την ένωσιν όλων των εν Ελλάδι και εις άλλα μέρη ευρισκομένων διαφόρων καπιτάνων αρματολών και άλλων επισήμων πάσης τάξεως ομογενών, δια να ενεργήσωσιν, ευκαιρίας δοθείσης την απελευθέρωσιν της Πατρίδος…». Το απόσπασμα των απομνημονευμάτων απαντά στο κύριο ερώτημα εάν η Φιλική ιδρύθηκε από κάποιους τέκτονες ή κάποια συγκεκριμένη Τεκτονική Στοά.

Η Φιλική Εταιρεία (1814) υπήρξε μια από τις πολλές μυστικές επαναστατικές εταιρείες που παρουσιάστηκαν το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, όπως οι Καρμπονάροι, οι Δεκεμβριστές, οι «Καλοί Εξάδελφοι», τα μέλη του «Δεσμού της Αρετής», με πολύπλοκες ιεροτελεστίες που θύμιζαν πολύ τον τεκτονισμό. Πριν από τη Φιλική Εταιρία υπήρξαν άλλες ελληνικές μυστικές εταιρείες, όπως το «Ελληνόγλωσσον Ξενοδοχείον», που ιδρύθηκε στο Παρίσι το 1809, με σκοπό την φροντίδα των αναγκών των Ελλήνων της Γαλλίας, αλλά με δομές εσωτερικού τάγματος. Τα μέλη της εταιρείας φορούσαν δαχτυλίδι που είχε ως σήμα δυο ενωμένα χέρια που περιβάλλονταν κυκλικά από τα γράμματα ΦΕΔΑ «Φιλίας Eλληνικής Δεσμός Άλυτος». Μέλος της υπήρξε ο άλλος ιδρυτής της Φιλικής Αθανάσιος Τσακάλωφ.

Άλλες εταιρείες που χρησιμοποιήθηκαν για την συγκάλυψη συνωμοτικών ενεργειών ήταν η υπό βρετανικό έλεγχο «Φιλόμουσος Εταιρεία των Αθηνών»(1813), που σκοπό είχε την προστασία των αρχαιοτήτων και την οργάνωση σχολείου στην Αθήνα και το ρωσικό αντίβαρό της η «Εταιρεία των Φίλων των Μουσών» που ίδρυσε ο Καποδίστριας στη Βιέννη (1814), με σκοπό τη συλλογή χρημάτων για την ενίσχυση Ελλήνων που θα φοιτούσαν σε ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Επίσης, το επιστημονικό σωματείο επιμόρφωσης «Ιονική Ακαδημία» που ίδρυσαν οι Αυτοκρατορικοί Γάλλοι (1808) στην Κέρκυρα και το βρετανικό αντίστοιχό του στη Ζάκυνθο (1811). Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της συμμετοχής των Ελλήνων στις διάφορες εταιρείες ολόκληρο τον 19ο αιώνα δίδεται το παράδειγμα του Φιλικού και αγωνιστή της Επανάστασης Παναγιώτη Καλέβρα, ο οποίος στα απομνημονεύματά του αναφέρεται στη συμμετοχή του σε διάφορες μυστικές επαναστατικές εταιρείες πριν και μετά τη Φιλική. (12)

Από τις υπάρχουσες πηγές γνωρίζουμε τη διαδρομή των μυήσεων στη Φιλική στα νησιά του Ιονίου ως εξής:

Ο Παναγιώτης Χιώτης γράφει στην «Ιστορία του Ιονίου Κράτους» (13) «… ο Ρώμας κατήχησε τον Μαρίνον Μεταξάν εις Κεφαλληνίαν, όστις πρώτος διέδωκε το μυστήριον εκεί (….). Ακολούθως μετεδόθη και εις τους προύχοντας εν Κερκύρα και εξαιρέτως προς τον Κωνσταντίνον Γεροστάθην και Ιωάννην Κεφαλά, Καποδίστριαν Αυγουστίνον και Βιάρον και Αρλιώτην…» και αλλού ότι «οι κατά τόπους υποληπτικωτέροι» υπήρξαν «… εν Επτανήσω τοιούτοι οι κόμης Βιάρος Καποδίστριας και Κωνσταντίνος Γεροστάθης εν Κερκύρα, Γεώργιος Λουρόπουλος εν Παξοίς, κόμης Διονύσιος δε Ρώμας και κόμης Αναστάσιος Φλαμπουριάρης εν Ζακύνθω ….». Σημειώνεται ότι από όλους αυτούς μόνο του Λουρόπουλου δεν έχει εξακριβωθεί η τεκτονική ιδιότητα. (14)

Από τα αρχεία Ρώμα, Στεφάνου, Δραγώνα, Καρβελλά, που χρησιμοποιεί ο Χιώτης, γνωρίζουμε ότι εκτός της Ζακύνθου και στην Κέρκυρα λειτουργούσε τουλάχιστον από το 1817, περίοδο αυστηρότατης αστυνόμευσης του Ιονίου Κράτους από τα όργανα του προτεκτοράτου, επιτροπή της Φιλικής, στην οποία μετείχαν άτομα από το συγγενικό και το φιλικό περιβάλλον του Υπουργού Εξωτερικών του Τσάρου, στην πλειοψηφία τους, εξακριβωμένα μέλη τεκτονικών στοών. Βέβαια, αναπάντητο παραμένει το ερώτημα (μετά την καταστροφή των Καποδιστριακών αρχείων το 1943) εάν όλοι αυτοί ενέργησαν οργανωμένοι και χωρίς τουλάχιστον την ενημέρωσή του. Πάντως, ο Καποδίστριας ενημερώθηκε στην Πετρούπολη για την ύπαρξη της Φιλικής, τουλάχιστον από δυο πηγές. Τέλη του 1818 από τον Ιθακήσιο (με συγγενείς στην Κέρκυρα) Νικόλαο Γαλάτη, τον οποίο και απέπεμψε σκαιότατα, (ο Γαλάτης εκτελέσθηκε τον επόμενο χρόνο στην Ερμιόνη από τον Δημητρόπουλο και τον Τσακάλωφ), και σε δυο μυστικές συναντήσεις Ιανουάριο – Φεβρουάριο 1820) από τον Ξάνθο.

Ο Χιώτης και πάλι μας πληροφορεί για την ανάπτυξη της Φιλικής στα άλλα νησιά του Ιονίου: «…Το 1817 ο Ιωάννης Ζαπραλής εμύησε τον τραγωδό Ιωάννη Ζαμπέλη… αναγορεύσας αυτόν ιερέα (…). ενώ δε εσκέπτετο ο Ζαμπέλης πώς να διαδώση το μυστήριον εις τους συμπολίτας αυτού και μάλιστα προς πολλούς των εν Λευκάδι και Ιθάκη καταδιωχθέντων υπό του Αλή πασά Ακαρνάνων και Αιτωλών, απροσδοκήτως παρουσιάζεται προς αυτόν ο συμπολίτης αυτού Άγγελος Σούνδιας με οδηγίες της εν Κερκύρα Εφορίας των Φιλικών. Αμφότεροι δε συνεννοηθέντες μυσταγωγούσι τους θερμοτέρους και πιστοτέρους συμπολίτας και πολλούς των προσφύγων. Συνιστώνται αυτοί εις επιτροπήν και συγκοινωνούσι μετά των άλλων επιτροπών Κερκύρας, Κεφαλληνίας και Ζακύνθου (1818) (…) Μετ’ ολίγον διαβαίνει εις Επτάνησον ο Αριστείδης Παπάς, απόστολος των Φιλικών. Ούτος φέρει μαζύ του εγκύκλιον του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄, προτρεπτικήν προς τους Ορθοδόξους και Επτανησίους, όπως συνεισφέρωσιν προς σύστασιν σχολείου κεντρικού εν Πελοποννήσω (… )επί σκοπώ να συνάγωνται χρήματα προς παρασκευήν του Αγώνος. Έφερε δε ο Αριστείδης μεθ’ εαυτού και τον οργανισμόν του σχολείου (…). Ο Αριστείδης διοργάνισε τας Εφορίας εν Ζακύνθω, Κεφαλληνία, Λευκάδι, Παξοίς και Κερκύρα. Υπέγραψε πολλά εφοδιαστικά προς κατηχητά, εξηγήθη πλατύτερον προς τους εταίρους περί αρχής και σκοπού της εταιρίας, και τέθηκε τους εφόρους εις αλληλογραφίαν μετά των εφοριών Πελοποννήσου, Κωνσταντινουπόλεως και Ιασίου….(1819)». (15)

Ο Χιώτης αναφέρεται επίσης σε περιστατικά με τον Ρώμα, τον Κολοκοτρώνη, τον Βιάρο και τον Ιωάννη Καποδίστρια αλλά και άλλους, κατά τα οποία, για να σωθεί το μυστικό της Φιλικής από έρευνες των αστυνομικών αρχών, παρουσιάστηκε στους τέκτονες αστυνομικούς που ενεργούσαν την έρευνα ή στους υπαλλήλους που την διέταζαν ως ανάγκη διαφύλαξης των τεκτονικών μυστικών. (16)

Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι κατά τη διαδικασία ίδρυσης και εγκατάστασης Εφορειών της Φιλικής Εταιρείας στα νησιά του Ιονίου Πελάγους, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως πρόσωπα, τα οποία ανήκαν σε Τεκτονικές Στοές και από αυτή την ιδιότητά τους ήταν σε θέση να διαχειριστούν με μεγαλύτερη ευκολία τις καταστάσεις που απαιτούσε η (αποικιακού χαρακτήρα) ασφυχτική διοίκηση του προτεκτοράτου. Χάρις στην «πρωτομόλυνση» που είχαν υποστεί στο συνωμοτικό πνεύμα ως μέλη των Στοών, μπορούσαν καλλίτερα να ανταποκριθούν στα συνωμοτικά καθήκοντα που απαιτούσε μια μυστική επαναστατική οργάνωση όπως η Φιλική Εταιρεία.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Βιβλιογραφία κατ’ επιλογήν Beaton R. Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία, Νεφέλη, Αθήνα, 1996. Δημαράς Κ.Θ Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Ερμής, Αθήνα, 2002. Hobsbawm E. J., Η Εποχή των Επαναστάσεων, 1789-1848, Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα, 2000. Κιτρομηλίδης Π. Μ. Νεοελληνικός Διαφωτισμός, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1996, του ιδίου, «Γλωσσικός αρχαϊσμός και φιλοσοφική ανανέωση», Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας, επιμ. Μ.Ζ. Κοπιδάκης, ΕΛΙΑ, Αθήνα, 2000. Πατηνιώτης Μ. Απόπειρες διαμόρφωσης επιστημονικού λόγου στον ελληνικό χώρο του 18ου αιώνα. Αρχές της φυσικής φιλοσοφίας στο έργο του Ευγένιου Βούλγαρη και του Νικηφόρου Θεοτόκη, Διδακτορική διατριβή, Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας, Αθήνα, 2001. Μουρούτη – Γκενάκου Ζ. Ο Νικηφόρος Θεοτόκης (1731-1800) και η συμβολή αυτού εις την παιδείαν του γένους, Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου, Αθήνα, 1979. Batalden, S. K. Catherine II’s Greek Prelate Eugenios Voulgaris in Russia, 1771-1806, New York: Columbia University Press, 1982.

2. Τον όρο «διαφωτισμός» εννοούμε το πνευματικό κίνημα, που εκδηλώθηκε αρχικά στη Γαλλία και, στη συνέχεια, στην υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική από τα τέλη του 17ου αιώνα και είχε ως κύριους στόχους τη λύτρωση του ανθρώπινου πνεύματος από τις προλήψεις, τις δεισιδαιμονίες, την αυθεντία του κράτους και της εκκλησίας και την επικράτηση του ορθού λόγου, της πνευματικής ελευθερίας, της ανεξιθρησκίας και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Οι «εγκυκλοπαιδιστές», κυρίως, οι Ντενί Ντιντερό (Dennis Diderot) και Ζαν ντε Ροντ ντ’ Αλαμπέρ (Jean de Ront d’Alembert ) συγκρότησαν το ιδεολογικό υπόβαθρο του Διαφωτισμού στην Εγκυκλοπαίδεια που εξέδωσαν το 1751 (Εγκυκλοπαίδεια ή Λεξικόν αλφαβητικά ταξινομημένων των τεχνών και των επαγγελμάτων – Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des arts et métiers), ενώ, παράλληλα, εκφραστές του Διαφωτισμού θεωρούνται οι Βολταίρος, Μοντεσκιέ και Ζαν Ζακ Ρουσσώ που διατύπωσε τη θεωρία του Κοινωνικού Συμβολαίου (1762).

3. Ως Ελληνικός Διαφωτισμός (1750 -1821) αναφέρεται το ιδεολογικό, φιλολογικό, γλωσσικό και φιλοσοφικό ρεύμα που επιχείρησε να μεταφέρει τις ιδέες και τις αξίες του ευρωπαϊκού διαφωτισμού στους Έλληνες. Τους κύριους φορείς του νεοελληνικού διαφωτισμού απετέλεσαν οι Έλληνες που ζούσαν ή σπούδαζαν στην Δύση. Αυτοί παρακολούθησαν όλες τις αλλαγές που γίνηκαν στη σκέψη, τις ανακαλύψεις και τις ιδεολογικές αρχές πάνω στις οποίες πραγματοποιήθηκε η Γαλλική Επανάσταση, η οποία και δάνεισε αρχές στον ελληνικό διαφωτισμό. Καθώς σε αυτή την περίοδο δεν υπήρξε κοινωνική αντιστοίχηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών με την υπό Οθωμανική διοίκηση ελληνική κοινωνία (η δημιουργός Αστική Τάξη υπήρχε μόνο στις υπό Βενετική Διοίκηση «υπερπόντιες επαρχίες»), το φαινόμενο εξ αρχής είχε διαφορετική ένταση στις εκδηλώσεις ανάλογα με τις πολιτικές συνθήκες του τόπου διαμονής εκείνων που το υποδέχθηκαν: Άλλοι ήταν υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ή της Βενετικής Δημοκρατίας και άλλοι υπήκοοι ή πάροικοι των Ευρωπαϊκών Αυτοκρατοριών ή των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, όπου μετά τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, το 1774, η εξουσία είχε ανατεθεί σε Φαναριώτες Έλληνες, ηγεμόνες.

4. Συνηθίζεται στους εκπροσώπους του ελληνικού διαφωτισμού να απονέμεται ο τίτλος του «Δασκάλου του Γένους», καθώς όμως ο όρος έχει καθ’ υπερβολήν χρησιμοποιηθεί ας σημειώσουμε ότι σημαντικοί εκπρόσωποί του υπήρξαν μεταξύ άλλων οι Μεθόδιος Ανθρακίτης 1660 – 1736, Ευγένιος Βούλγαρις 1716 – 1806, Ιώσηπος Μοισιόδαξ 1730 – 1800, Δημήτριος Καταρτζής – Φωτιάδης 1730 – 1800, Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος (1757 – 1798), Αδαμάντιος Κοραής 1748 – 1833, Νικηφόρος Θεοτόκης (1731 – 1800), Άνθιμος Γαζής (1758 – 1828), Δανιήλ Φιλιππίδης, Γρηγόριος Κωνσταντάς, Νεόφυτος Δούκας, Κωνσταντίνος Οικονόμος, Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, Θεόφιλος Καΐρης και άλλοι.

6. Βακαλόπουλος Α.Ε. «Συμβολή στην Ιστορία και οργάνωση της Φιλικής Εταιρείας». Ελληνικά 12 (1951) σ. 65 – 78. Ριζόπουλος Χ.Α. Οι τέκτονες του 1821, διαφρόντιση Α.Χ. Ριζόπουλος, «Έρμα», Αθήνα (1993 α) σ. 19.

7. Κορδάτος Γ. Ρήγας Φεραίος και βαλκανική Ομοσπονδία, Αθήνα, χχ, σ 117 – 118.

8. The constitutions of the Free – Masons, containing the History, Charges, Regulations etc of the most Ancient and Right Worshipful Fraternity σ. 50 .

9. William Preston Esq. Illustrations of Masony, Λονδίνο, 1821 ( 13th edition) σ. 201 και Ριζόπουλος Χ.Α. Οι τέκτονες του 1821 ο.π. Alec Μellor, Les Mythes maconiques (Le mythe des Lumieres) σ. 125 André Bouton Les Franc – Macons manceaux et la Révolution Francaise 1741 – 1815 σ. 249. Ριζόπουλος ΑΧ, οπ σ. 16 – 17 και σημ. 4.

10. Abbé Augustin Barruel Memoires pour server á l’ Histoire du Jacobinisme. Ριζόπουλος Α.Χ., Οι τέκτονες οπ σ. 15 – 16.

11. Ριζόπουλος Α.Χ. Οι τέκτονες οπ σ. 15 – 16. Πρβλ γενικότερα τις αξιοπρόσεχτες απόψεις των Χ.Α. Ριζόπουλου και Α.Χ. Ριζόπουλου, οι Τέκτονες, οπ passim.

12. Το 1856 κυκλοφόρησε στην Αθήνα το βιβλίο «Επιστολαί ή τα κατά την Επανάστασιν της Ελλάδος και τα προ αυτής συμβάντα, ανέκδοτα πολιτικά και θρησκευτικά μυστικοσυμβούλια. Ήτοι Εταιρείαι της Aσίας και της Eυρώπης ως προς την Ελλάδα και της Ελλάδος ως προς εαυτήν. Σύγγραμμα λίαν περίεργον υπό Παναγιώτου Καλέβρα Ιερολοχίτου, πρώην ειρηνοδίκου Αθηνών, Λοχαγού της Βασιλικής Φάλαγγος και Αποστόλου της Εταιρείας του Φοίνικος και των Φιλικών. Μέλους δ’ επίσης των Εταιρειών της Αθηνάς, του Λέοντος, του Ροπάλου του Ηρακλέους, του Γεροπυριοβόλου του Ολύμπου, των Φιλορθοδόξων, της Μεγάλης Ιδέας και της Φιλαδελφότητος εν Αθήναις… 1856. Πρόκειται για απομνημονεύματα, υπό τύπον 36 επιστολών, του λογίου εμπόρου Φιλικού και Αγωνιστή της Επαναστάσεως Παναγιώτη Καλέβρα, ο οποίος αναφέρεται στη συμμετοχή του σε διάφορες μυστικές εταιρείες από το 1812 και μετά. Στην πρώτη επιστολή (5 Οκτ. 1854) αναφέρει ότι, κατά την είσοδο των Γάλλων αυτοκρατορικών στη Μόσχα, φιλοξένησε στο σπίτι τού Γιαννιώτη εμπόρου Ζώη Ζωσιμά, του οποίου είχε την φροντίδα, τους Έλληνες Νικόλαο Αρτινό και Λέοντα Λεοντίδη από την Κωνσταντινούπολη «άνδρες πεπαιδευμένους και κατόχους της ρωσικής γλώσσης» οι οποίοι απεδείχθησαν κατάσκοποι των Γάλλων. Αυτοί τον κατήχησαν εις την «εταιρείαν της Αθηνάς», την οποίαν, όπως τον βεβαίωσαν, γνώριζε και ο Ναπολέων. Η εταιρεία είχε ως σκοπό: «…την απελευθέρωση της ελληνικής φυλής από τους Τούρκους, ώστε να κυβερνηθεί από τους Γάλλους, διορισθησομένου Αυτοκράτορος του Βυζαντίου ενός των αυταδέλφων του Ναπολέοντος…». Στην δεύτερη επιστολή (10 Οκτ 1854) αναφέρεται στα σχέδια: Α) της Μεγάλης Αικατερίνης να εγκαταστήσει ως αυτοκράτορα της νέας βυζαντινής αυτοκρατορίας τον εγγονό της, Κωνσταντίνο, (γι’ αυτό η επιμελημένη ελληνική εκπαίδευσή του, όπως και των αδελφών του Αλεξάνδρου, Νικολάου και Μιχαήλ) και στον καταλυτικό ρόλο του Ευγένιου Βούλγαρι, ιδιαίτερα στις συνεννοήσεις της με τον Βολταίρο και Β) του Βοναπάρτη να υποκαταστήσει την οθωμανική διοίκηση με νέα γαλλική είτε δημιουργώντας επαναστατικές κινήσεις μεταξύ των Ελλήνων, με την αποστολή των αδελφών Δήμου και Νικολάου Στεφανοπούλου στην Ελλάδα (είναι αυτοί που μεταξύ άλλων δημιούργησαν και τον μύθο της ελληνικής καταγωγής του από την οικογένεια Καλομέρη) είτε προσεταιριζόμενος διάφορους βαλκάνιους τοπάρχες (ντερεμπέιδες), χριστιανούς και μουσουλμάνους, με τη βοήθεια του Ρήγα Φεραίου. Στην τρίτη επιστολή (15 Οκτ 1854) ο Καλέβρας αναφέρει ότι, όταν ο Ζωσιμάς έμαθε από αυτόν τα σχετικά με την «Εταιρείαν της Αθηνάς», τον μύησε στην « Εταιρία του Φοίνικος» που δημιουργήθηκε από Έλληνες «διά τον φωτισμόν του Έθνους» και ως προθάλαμός της χρησιμοποιήθηκε η «Εταιρεία των Φίλων των Μουσών», που, όπως είπαμε, ίδρυσε ο Καποδίστριας για την ανάσχεση του βρετανικού ελέγχου στην Αθήνα. Μέλη του Φοίνικα υπήρξαν ο πρώην ηγεμών της Βλαχίας Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Νικόλαος Σκουφάς και ο ιατρός Χρισταρής στο Βουκουρέστι, στον οποίο τον έστειλε ο Ζωσιμάς, για να «σπουδάσει και να αναδειχθεί χρήσιμος εις το μέλλον». Στο Βουκουρέστι το 1817 τού έγινε πρόταση να του απονεμηθεί βαθμός ευγενείας από τον ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρο Σούτσο, βεβαίως, μετά την καταβολή κάποιου χρηματικού ποσού στο ταμείο της ηγεμονίας. Όμως, κατά τη διαδικασία της μυήσεως το 1818, αντελήφθη ότι πρόθεση ήταν η εισαγωγή του στην «Εταιρεία του Λέοντος», η οποία είχε ως σκοπό την διατήρηση και στην επέκταση των προνομίων των Φαναριωτών, γεγονός που τον ανάγκασε να αρνηθεί να συνεχίσει. Όταν έγινε γνωστή η άρνησή του, οι Σκουφάς και Ξάνθος τον εισήγαγαν στην «Εταιρία των Φιλικών» το 1819, ως μέλος της οποίας, στη συνέχεια, έλαβε μέρος στην επανάσταση στις Ηγεμονίες με τον Ιερό Λόχο. Μετά την συντριβή της επανάστασης στις ηγεμονίες, κατέβηκε στην Πελοπόννησο, όπου εντάχθηκε στο σώμα του Νικηταρά. Οι υπηρεσίες του αναγνωρίσθηκαν από τον βασιλέα Όθωνα, ο οποίος τον έκανε λοχαγό της Φάλαγγος και του απένειμε το Αριστείο του Αγώνος. Την πληροφορία χρεωστώ στον φίλο κύριο Αθανάσιο Θ. Κοσμόπουλο, cPhD, τον οποίο για άλλη μια φορά ευχαριστώ.

13. Χιώτης Π., Ιστορία του Ιονίου Κράτους από συστάσεως αυτού μέχρις Ενώσεως (έτη 1815 – 1864 ) τομ. Α, Εν Ζακύνθω 1874α σ. 319

14. Χιώτης Π., οπ σ. 320 – 321, 322 – 325

15. Χιώτης Π., οπ σ. 326 – 328, 333, 346, 348 – 349

16. Σημειώνεται ότι οι συνωμοτικές πρακτικές επέβαλαν οι βεβαιώσεις είσπραξης των εισφορών να παρουσιάζουν διάφορους σκοπούς. Έτσι συναντάμε «αφιερωτικές» επιστολές Επτανησίων Φιλικών, στις οποίες οι προσφορές αναφέρονται ως εξής: Από τον δάσκαλο Θεοδόσιο Δημάδη «..συνάζονται συνδρομηταί … δι’ έκδοσιν αναγκαίων βιβλίων και ωφελίμων εις ανατροφήν των νέων …..». Από τον Διονύσιο κόμη δε Ρώμα «…ένα ξενοδοχείον οικοδομείται εν Αθήναις προς καταφυγήν των οδοιπορούντων Ελλήνων περί του οποίου η ευγενία σας φροντίζει περισσώς …». Από τον Νικόλαο Επισκοπόπουλο « … το εν Οδέσσα σχολείο τελεσφορεί και πολλοί χριστιανοί δεν παύουν να το βοηθούν ακαταπαύστως …». Από τον καπετάνιο Βαλιάνο Γερ. Μεταξά «… έχοντες το νεοσυστημένον σας εμπόριον σας αφιερώνω τον εαυτόν μου και το καράβι μου, να το μεταχειρισθήτε κατά την θέλησίν σας όποτε καιρόν το ζητήσετε (…) υπόσχομαι να είμαι έτοιμος να υπακούσω κάθε σας προσταγήν σωματικώς και χρηματικώς το κατά δύναμιν και δέκα καλούς μαρινάρους ετοιμασμένους με όλα τους τα αναγκαία με ίδια μου έξοδα…» (Χιώτης Π ., οπ σ. 353, 396.

Από τη σελίδα http://www.kolivas.de/2011/02/%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B9%CF%8C%CE%BD%CE%B9%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BD%CF%8E%CE%BD%CF%84/

Επόμενη σελίδα: »