ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ

Από το Περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ

 

 

Είναι η πρώτη φορά στα τόσα χρόνια του «Εν Ιορδάνη» που θα συνεχίσω το θέμα του προηγούμενου τεύχους. Η αφορμή ήταν η γενική και ασαφής –για πολλούς– έννοια αυτού που ονομάζουμε Δυτικός Εσωτερισμός.

Σύμφωνα με τον Wouter Hanegraaff (βλ. ΑΒΑΤΟΝ 132), καθηγητή σήμερα της Ιστορίας της Ερμητικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, η μελέτη της εξέλιξης του Δυτικού Εσωτερισμού αναπτύσσεται σε τρία διαδοχικά μοντέλα: α) την  Πρώιμη Σύγχρονη Μαγεία, όπου υπάρχει όλο το σώμα των θεωριών στις οποίες στηρίχτηκε κάθε έκφραση του Δυτικού Εσωτερισμού, β) το Μεταμοντέρνο Αποκρυφισμό, που μελετά τις οργανώσεις που προέκυψαν από τον 18ο αιώνα με την κοινωνική και πολιτική τους διάσταση καθώς και τα πρωτοπόρα καλλιτεχνικά κινήματα και τις νέες επιστήμες των αρχών του 20ού αιώνα, γ) την Αρχαία Εσωτερική Παράδοση των λαών και την επιβίωσή της μέχρι τις μέρες μας.

 

 

Πνευματικό Μπόλιασμα

Η έμφαση στον ορθολογισμό και την επιστήμη των εκατοντάδων τεκτονικών και συναφών οργανώσεων που εμφανίστηκαν το 18ο αιώνα, με την έντονη συμμετοχή και παρουσία τους σε κοινωνικές και πολιτικές δράσεις (επαναστάσεις σε Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Αμερική κλπ.) οδήγησε σε μια μυθοποίηση του εσωτερισμού ως μιας απροσδιόριστης Αόρατης Αδελφότητας που μυστικά προσπαθεί για το καλό και την πρόοδο της ανθρωπότητας. Ή, στην αντίθετη περίπτωση, μιας εξίσου απροσδιόριστης Αόρατης Αδελφότητας που μυστικά παλεύει για να απομακρύνει την ανθρωπότητα από την Εκκλησία, το Καλό και τις ηθικές αρχές διακυβέρνησης, και να τη φέρει κάτω από την εξουσία του Κακού…

Όλα αυτά διανθίστηκαν με ιστορίες συνωμοσίας και ανοησίας που επαναλάμβαναν λίγο-πολύ τα ίδια μοτίβα και στις δυο πλευρές, οδηγώντας αναπόφευκτα στην επικράτηση των πιο φανατικών και μοιραία σε μια δραματική μείωση των μελών στα μέσα του 19ου αιώνα.

Η αναγέννηση χρειαζόταν νέες ιδέες και επήλθε όταν όλα τα προηγούμενα μπολιάστηκαν με ό,τι πιο πρωτοπόρο έφερε η αυγή του 20ού αιώνα σε όλους τους τομείς και κυρίως στην τέχνη και στις νέες επιστήμες, όπως η ψυχολογία και η νέα φυσική. Αυτό δε το μπόλιασμα, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, δεν προήλθε μέσα από τους χώρους των οργανωμένων ομάδων αλλά από εκεί που γεννιόταν η πνευματική πρωτοπορία του νέου αιώνα.

Και επειδή  δεν είναι στις επιδιώξεις μου η μακρηγορία, θα συνεχίσω περιγράφοντας τα φυτώρια των ιδεών του 20ού αιώνα, με μερικά περιεκτικά παραδείγματα.

 

Τα Φιλολογικά Σαλόνια

Τα Σαλόνια ήταν οι χώροι όπου συζητιόταν ό,τι πιο πρωτοπόρο στην επιστήμη, στην τέχνη, στη φιλοσοφία και στον εσωτερισμό, κυρίως στην κεντρική  Ευρώπη και στην Αγγλία.

Σε μια εποχή που δεν υπήρχαν τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης, οτιδήποτε σημαντικό συζητιόταν, μεταφερόταν από στόμα σε στόμα και βέβαια με τον πρωτόγονο τρόπο της … αλληλογραφίας.

Έτσι το περίφημο Ερμητικό Τάγμα της Χρυσής Αυγής δεν έγινε γνωστό μόνο από τις όχι και τόσο πρωτότυπες δοξασίες του  ιδρυτή της MacGregor Mathers, αλλά επειδή άρχισε να συζητιέται στα φιλολογικά σαλόνια της Ευρώπης το γεγονός ότι το πρώτο άτομο που μυήθηκε ήταν η σύζυγός του Mathers, Moina, αδελφή του διάσημου Γάλλου φιλόσοφου Henri Bergson.

Από το Τάγμα της Χρυσής Αυγής επηρεάστηκαν πολλοί σημαντικοί άνθρωποι της εποχής, όπως ο συγγραφέας του Δράκουλα Bram Stoker, ο νομπελίστας συγγραφέας William Butler Yeats, που είχε μελετήσει επίσης τις ιδέες της Θεοσοφίας, όπως και ο Ezra Pound και ο Walt Whitman. Θεόσοφος ήταν επίσης ο διάσημος συνθέτης Scriabin, τέκτονας ο Sibelius, ενώ ο Erik Satie συνέθεσε ροδοσταυρικούς ύμνους .

Όλοι αυτοί οι σημαντικοί άνθρωποι μοιράζονταν τα κοινά τους ενδιαφέροντα σε κοινές παρέες και χώρους, οπότε είναι ανόητο να «πιστώνεις» κάποιον σε μια συγκεκριμένη οργάνωση. Δεν ήταν λοιπόν ένας ροδόσταυρος, ένας θεόσοφος ή ένας τέκτονας, αλλά ορισμένοι δημιουργικοί άνθρωποι που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της τέχνης τους και ταυτόχρονα, και πιθανόν άθελά τους, στην αναγέννηση του Δυτικού Εσωτερισμού μέσω των ιδεών τους που ενσωματώθηκαν σε διάφορες ομάδες και σχολές.

Marx Ernst: Virgin Mary Chastening the Christ Child

 

 

Ο Σουρεαλισμός

Ο Σουρεαλισμός ήταν το κίνημα που συνέβαλε καθοριστικά στον άνοιγμα των ορίων στην έρευνα, με βλέμμα ανοχής για κάθε νέα σκέψη.  Μετά την τραγωδία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και το αδιέξοδο του Δυτικού Πολιτισμού, πολλοί οργισμένοι νέοι άρχισαν να αναζητούν έναν κόσμο πέρα από τη «ρεαλιστική» πραγματικότητα (surréalisme), ο οποίος για να πραγματωνόταν έπρεπε να αλλάξει όχι μόνο η τέχνη αλλά ο τρόπος της σκέψης και η ίδια τη ζωή.

Έτσι, η οργισμένη αυτή δημιουργική νέα γενιά του μεσοπολέμου άρχισε να αναζητάει πρότυπα της τέχνης όχι στους μεγάλους Δασκάλους της Αναγέννησης αλλά στους αρχετυπικούς μύθους και την τέχνη των πρωτόγονων λαών.

Παράλληλα, προσπαθώντας να υπερβούν τα στενά όρια της λογικής, ήρθαν σε επαφή με την ψυχανάλυση που μόλις είχε γεννηθεί, και τον κόσμο των συμβόλων και της αλληγορίας.

Ο Andre Breton, βασικός θεμελιωτής του κινήματος, στα δεύτερα Μανιφέστα του Σουρεαλισμού (1930), τονίζει τη βαθιά αποκρυφιστική προσέγγιση του Σουρεαλισμού στην αναζήτηση του Νέου Μύθου για το σύγχρονο κόσμο, σηματοδοτώντας την αρχή της ρήξης με τον υπερμοντέρνο τότε μαρξισμό.

Αμέσως μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1947, οργανώνεται από τον Breton και τον  Marcel Duchamp στο Παρίσι η τελευταία μεγάλη έκθεση των Σουρεαλιστών, όπου ο αποκρυφισμός είχε απολύτως σημαντικό ρόλο.

Η έκθεση είχε αποτυχία και ήταν η τελευταία στη Ευρώπη, λόγω της ρήξης των Σουρεαλιστών με την Αριστερά, όταν οι «προοδευτικοί» της εποχής τους κατηγόρησαν ότι προβάλουν τον αποκρυφισμό, μια ιδεολογία συγγενή με το ναζισμό. Έτσι οι Σουρεαλιστές πέρασαν στην Αμερική και έδωσαν μια τεράστια ώθηση στα καλλιτεχνικά πράγματα που συνέβαλε στη γέννηση της γενιάς των Μπητ, στο Ψυχεδελικό κίνημα του ’60, ακόμη και στην κβαντική επανάσταση…

Η τεράστια συμβολή του Σουρεαλισμού στο σύγχρονο πολιτισμό ήταν ότι ανέδειξε και συνέδεσε μεταξύ τους τις αρχαίες παραδόσεις, τις θεωρίες για το ασυνείδητο και τα αρχέτυπα, καταλύοντας τα παλιά όρια, προς μια σύγχρονη πραγματικότητα που αναγνωρίζει και προβάλει την καταγωγή και τη συνέχεια από την αρχαία Εσωτερική Παράδοση των λαών, που επιβίωσε μέσα από τις λαϊκές παραδόσεις και τους φυλετικούς μύθους (James Frazer).

Προτάσεις που ο προσεκτικός ερευνητής θα παρατηρήσει ότι έχουν «περάσει» όχι μόνο στην ακαδημαϊκή μελέτη του Δυτικού Εσωτερισμού αλλά και σε κείμενα και τυπικά διαφόρων εσωτερικών οργανώσεων στον 20ό αιώνα, μαζί με αναφορές και συσχετισμούς με τις νέες επιστήμες της ψυχανάλυσης, της νέας φυσικής κλπ. Όλα αυτά δεν υπήρχαν από «χρόνου αμνημόνευτου» όπως πολλοί νομίζουν, αλλά δημιουργήθηκαν τα τελευταία ογδόντα περίπου χρόνια…

Κάθε σύστημα για να μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει, πρέπει να αναζητεί συνεχώς και να είναι μέρος της πρωτοπορίας της εποχής του. Αλλιώς ξεχνιέται σαν αραχνιασμένο μουσειακό αντικείμενο.

Dali, Bacchanale

 

Ιστορία Φτιάχνουν οι Παρέες

Μα, δεν υπάρχουν μυστικά κέντρα που απεργάζονται τις τύχες του κόσμου και αποφασίζουν για τις εξελίξεις; Στην πολιτική σίγουρα, στον εσωτερισμό όχι. Εδώ οι οργανώσεις διατηρούν το Τύπο τους και την αναγέννηση τη φέρνουν (όπως έχει πει και ο Σαββόπουλος) οι παρέες.

Αν προσέξατε, το μεγαλύτερο μέρος του Μεταμοντέρνου Αποκρυφισμού και των Εσωτερικών Παραδόσεων, των δυο τελευταίων δηλαδή κατηγοριών που όρισε ο Hanegraaff, περιλαμβάνεται στην κίνηση των αρχών του 20ού αιώνα.

Υπήρξε κάποιο «κέντρο» που έφερε σε επικοινωνία ψυχαναλυτές, ανθρωπολόγους και αποκρυφιστές; Ναι, αλλά όπως τα σαλόνια των προηγούμενων αιώνων δεν ήταν οργανωμένα κέντρα υπό την έννοια κάρτα συνδρομητή και τα παρόμοια…

 

Έρανος

Για παράδειγμα, ο Γιουνγκ ήταν εκείνος που συνέδεσε την ψυχανάλυση με τον κόσμο των αρχετύπων και τον εσωτερισμό. Ο Mircea Eliade ανέδειξε το μύθο της αιώνιας επιστροφής, ο  Joseph Campbell ανέδειξε μέσα από τις μυθολογίες και τις θρησκείες το εσωτερικό τους μήνυμα. Ο Antoine Faivre ξεκίνησε την ακαδημαϊκή μελέτη του Δυτικού Εσωτερισμού. Όλοι αυτοί και οι επιστήμες τους δεν έχουν φαινομενικά απολύτως καμία σχέση, όμως υπάρχει σε όλους μια φανερή υπόγεια σχέση με την εσωτερική παράδοση. Πώς προέκυψε;

Όλοι τους υπήρξαν μέλη μιας άτυπης οργάνωσης που δημιουργήθηκε το 1933 στην Ελβετία με την ονομασία Eranos, από την ελληνική λέξη έρανος, υπονοώντας ένα συμπόσιο στο οποίο ο κάθε καλεσμένος φέρνει το κάτι τις του, τρόφιμα και ιδέες. Εκεί λοιπόν κάθε καλοκαίρι συναντιόνταν και αντήλλασαν ιδέες όλοι αυτοί και πολλοί ακόμα σπουδαίοι άνθρωποι. Και προέκυψαν πολλά εξίσου σπουδαία αποτελέσματα.

Τέτοιοι άτυποι χώροι υπήρξαν και θα υπάρχουν πάντα και εξηγούν πολλά, χωρίς θεωρίες συνωμοσίας και υπερφυσικές αναφορές.

jung       O Carl Jung με τους Erich Neumann και Mircea Eliade στο  Eranos το καλοκαίρι του 1950.

      Φωτογραφία από το http://www.flickr.com/photos/65859642@N00/6495539275/

 

Επιμύθιο 

Ο Γιουνγκ, κοντά στα ογδόντα του, συζητούσε μια μέρα στο σπίτι του με μια ομάδα από νέους ψυχίατρους διεξοδικά για ώρες, περί της επίμονης και απαραίτητης διαδικασίας της εμβάθυνσης στη συνειδητότητα, πώς δηλαδή να γίνουν περισσότερο συνειδητοί.

Και κατέληξε με την εκπληκτική φράση: «Και μετά  θα πρέπει να μάθετε πώς να γίνεστε μη συνειδητοί με ευπρέπεια».

Καλό Καλοκαίρι!

 

 

Advertisements