Χαμογέλα ρε, τι σου ζητάνε;

Από το περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ , Εν Ιορδάνη

 

 

Πριν από λίγο καιρό έγινε στην Ελληνοαμερικανική Ένωση μια ανοικτή συζήτηση με θέμα Is Greece ready for a dose of happiness? (Είναι η Ελλάδα έτοιμη για μια δόση ευτυχίας;). Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Institute of Ideas του Λονδίνου στο πλαίσιο της διεθνούς σειράς συζητήσεων με τίτλο «Battle of Ideas 2011″.
Το διαφημιστικό σλόγκαν μιας τράπεζας που στην συνέχεια έγινε και σύνθημα σε τοίχους «Η ευτυχία γράφεται με Ε και όχι με €» ήταν ένα από τα θέματα της συζήτησης.

Σε μια Ελλάδα όπου όπως γράφει ο Independent η κυβέρνηση με την επιμέλεια της Τρόικα έχει επιβάλει μέτρα λιτότητας χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του Δυτικού Κόσμου. Εφαρμόζοντας υποδειγματικά το Δόγμα του Σοκ της Naomi Klein στο αποσβολωμένο πλήθος, ανακοινώνει σχεδόν κάθε εβδομάδα νέους φόρους, μειώσεις σε μισθούς και συντάξεις,  μέτρα που διαλύουν την κοινωνική συνοχή. Οι όποιες αντιδράσεις διαλύθηκαν από την αστυνομική καταστολή. Και όλοι οι πολιτικοί –ανεξαρτήτως αποχρώσεων- επαναλαμβάνουν συνεχώς το μάντρα ότι «είμαστε όλοι μαζί σε αυτό» ή «όλοι μαζί τα φάγαμε». Ο επινοητής της τελευταίας φράσης είχε δηλώσει επίσης πως η πρώτη αιτία που δημιούργησε αυτή την κατάσταση, το περίφημο Μνημόνιο, είναι Ευτυχία.

Δεν το έβγαλε από την κοιλιά του. Η ευτυχία φαίνεται πως αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για τις δυτικές κυβερνήσεις από τότε που ξέσπασε η οικονομική κρίση.

Τι είναι λοιπόν η Ευτυχία για την οποία μιλάνε;

Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο οικονομολόγος και βουλευτής Richard Layard που είχε ονομαστεί «Τσάρος της Ευτυχίας» από τον Γκόρντον Μπράουν έχει εισάγει μια νέα «επιστήμη της ευτυχίας» η οποία αναζητά να αντιστρέψει το προφανές παράδοξο των ατόμων που φαινομενικά δυστυχούν παρόλο που οι κοινωνίες συσσωρεύουν πλούτο και όλο πιο εξελιγμένα υλικά αγαθά. Το «παράδοξο του Πρώτου Κόσμου» όπως ονομάστηκε το είχε διατυπώσει πρώτος ο Αμερικανός οικονομολόγος Ρίτσαρντ Ιστερλιν το 1974. Οι κοινωνίες που επιζητούν και παράγουν μεγαλύτερο πλούτο δεν επιτυγχάνουν μεγαλύτερη συναισθηματική ευεξία. Δηλαδή γίνονται πλουσιότεροι αλλά όχι ευτυχέστεροι.  Εκείνη την εποχή δεν ενοχλούσε η διανοητική νοσηρότητα στην οποία οδηγούσε η εμμονή για τον πλούτο γιατί αύξανε την τότε θεοποιημένη κατανάλωση. Όταν όμως η κατάθλιψη φάνηκε να κυριαρχεί σε μια αγορά που οι γνωρίζοντες έβλεπαν πως θα έσκαγε σαν φούσκα, ανέδειξαν σιγά – σιγά την οικονομολογία της ευτυχίας!

Καθηγητές της ευτυχίας σε φημισμένα πανεπιστήμια όπως το Χάρβαρντ ή το Πρίνστον προωθούν ως πεδίο έρευνας και εφαρμογής τα οικονομικά και την πολιτική της ευτυχίας.

Ο πρωθυπουργός της βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον πρόκειται να ζητήσει από το Γραφείο Εθνικής Στατιστικής να καταρτίσει ένα μηχανισμό για να καταμετράται η «γενική ευδαιμονία».

Ο ίδιος, μετά από μια σειρά αυστηρών δημοσιονομικών μέτρών που επέβαλε, ανακοίνωσε πως σκέφτηκε να καταστήσει τη χώρα μια από τις πρώτες στον κόσμο που θα μετρά το δείκτη ευτυχίας των Βρετανών πολιτών(Guardian).

Ο βουλευτής λοιπόν Richard Layard , ανακοίνωσε εκ παραλλήλου τη συγκρότηση του Κινήματος για την Ευτυχία, μιας οργάνωσης που στόχο έχει «να επιτύχει μια νέα πολιτιστική ισορροπία». Στην πρώτη εκδήλωση συμμετείχαν και οι βραβευμένοι με Νόμπελ Αμάρτια Σεν και Τζόζεφ Στίγκλιτς (πρώην σύμβουλος του ΓΑΠ), στους οποίους ο Νικολά Σαρκοζί έχει ήδη αναθέσει να εξετάσουν πώς μπορεί να ενσωματωθεί η επιδίωξη της ευτυχίας στη γαλλική δημόσια πολιτική ως μια από τις ενδείξεις ανάπτυξης!!!

Μα αν όλοι αυτοί νοιάζονται για την ευτυχία μας τότε ποιος τη χάρη μας.

Η «ευτυχία» λοιπόν κατ αυτούς, αποκομμένη από τη μακρόχρονη σύνδεση με πλούτο και κοινωνική ευμάρεια, οφείλει να γίνει ένα νέο μετρήσιμο μέγεθος και να αποκτήσει τρόπο αποτίμησης.

«Στόχος είναι να προσφέρεται μία σειρά από νέα δεδομένα, τα οποία θα δημοσιεύονται σε μία υπό διερεύνηση συχνότητα, η οποία θα αξιολογεί την ψυχολογική και σωματική ευφορία του πληθυσμού σε όλη τη Βρετανία…Πρόκειται ταυτόχρονα για αντικειμενικούς υπολογισμούς, παράλληλα με μέτρα πιο υποκειμενικά που θα αφορούν την ψυχολογία, ή τις συμπεριφορές».

Όχι σύνδεση με απολαβές αλλά με αξιολόγηση της ψυχολογικής και σωματικής ευφορίας και της συμπεριφοράς μας από μαγικούς στατιστικούς δείκτες.

Πώς θα ξέρω λοιπόν ότι είμαι «ευτυχισμένος» θα αναρωτηθεί κάποιος;.

Μα, χαλάρωσε αγαπητέ μου αναγνώστη, εκείνοι θα μας το πούνε.

Όσο η επιβίωση γίνεται ένα στοίχημα που δεν γνωρίζεις αν θα το κερδίσεις τόσο και πιο επίμονα αναπτύσσονται οι περί ευτυχίας λόγοι.

Και αν η ευτυχία είναι μια αξία που μερίδιό της πρέπει ο κάθε πολίτης να κατέχει, η θλίψη είναι για τον σημερινό παγκοσμιοποιημένο πολιτισμό μας και για τους οικονομολόγους της ευτυχίας ένα έλλειμμα, ένα σφάλμα και σε καμία περίπτωση μία αξία.

Τι είναι λοιπόν ετούτη η κατάσταση της «μετρήσιμης» ευτυχίας; Μια κατάσταση επάρκειας, σύμφωνα με κανόνες «εξ Υψίστου» δοσμένους και αναμφισβήτητους δίχως ερωτηματικά, χάσματα, αμφιβολίες.

Η περίφημη «θετική σκέψη» που τόσο έχει προβληθεί από τους πάντες, κρύβει σε αυτή την εκδοχή μια βαθύτατα ιδεολογική διάσταση και παγίδα. Χαρακτηριστική η πολυδιαφημισμένη φράση από τον Αλχημιστή του Κοέλιο που την γνωρίζουν και όσοι δεν τον έχουν διαβάσει ποτέ: » Όταν θέλεις πάρα πολύ κάτι, όλο το σύμπαν συνωμοτεί για να τα καταφέρεις «. Τι λέει το μήνυμα; Ο καθένας μπορεί να γίνει εκείνο που θέλει και κατά συνέπεια, ο καθένας έχει την ευθύνη γι’ αυτό που δεν έγινε.

Επομένως οι ατυχίες και οι δυστυχίες των ανθρώπων αποσυνδέονται τεχνικά από το κοινωνικό πλαίσιο και ερμηνεύονται καθαρά ως ατομικά ζητήματα.

Ο άνεργος για παράδειγμα δεν είναι αρκετά ικανός και πρόθυμος στην ανεύρεση ελαστικών θέσεων εργασίας ή ως κατά βάθος τεμπέλης του Νότου δεν επιθύμησε δυνατά μια εργασία και έτσι το Σύμπαν δεν ασχολήθηκε μαζί του οπότε… δικαίως παρέμεινε άνεργος.

Καμιά υποχρέωση δεν έχει η κοινωνία να τον φροντίσει αν αυτός δεν επέλεξε να φροντίσει τον εαυτό του.

Και ιδού σε όλο της το μεγαλείο η προτεσταντική σκέψη και ο νεοφιλελευθερισμός που ενδύονται και υιοθετούν και καπηλεύονται ποικίλες άλλες μορφές και ιδέες προκειμένου να πετύχουν τους στόχους τους συμπεριλαμβανομένων και αποσπασμάτων της «εσωτερικής παράδοσης». Είναι η πολλοστή φορά στην ιστορία που συμβαίνει κάτι τέτοιο απλά πιστεύουμε ότι είμαστε πιο υποψιασμένοι από το παρελθόν, ότι γνωρίζουμε περισσότερα και θα αντιδράσουμε διαφορετικά όμως τελικά βρισκόμαστε στην επανάληψη του αέναου κύκλου.

Και να που θα φτάσει πάλι η στιγμή που κάποιος θα σου απαιτήσει:

Χαμογέλα ρε… τι σου ζητάνε;

 

 

–          Η κουλτούρα της αισιοδοξίας και οι μετρητές… ευτυχίας, της Φωτεινής Τσαλίκογλου από τα «ΝΕΑ»

–          Ashley Frawley, Η Ελλάδα είναι έτοιμη για μια δόση ευτυχίας; Συνέντευξη στον Δημήτρη Αγγελίδη , Ε, Ελευθεροτυπίας.

–          Why Greeks should be unhappy about the government’s ‘happiness’ agenda, The Independent, 16 October 2011

–          http://www.battleofideas.org.uk/index.php/2011/session_detail/5788/

–          Χαμογέλα ρε… τι σου ζητάνε, Χρόνης Μίσσιος, Εκδόσεις ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Advertisements