Το Κοιμητήριο της Πράγας

Από το περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ (Εν Ιορδάνη)

 

«…Μιας και τα επεισόδια είναι απαραίτητα και

μάλιστα αποτελούν το κύριο μέρος ενός ιστορικού

αφηγήματος, έχουμε συμπεριλάβει την

εκτέλεση εκατό πολιτών που απαγχονίζονται

στην κεντρική πλατεία, δυο μοναχών που καίγονται

ζωντανοί, την εμφάνιση ενός κομήτη, περιγραφές

 που αξίζουν όσο εκατό κονταρομαχίες και έχουν

το πλεονέκτημα να απομακρύνουν το νου του αναγνώστη

από το κεντρικό γεγονός.»

Carlo Tenca, La ca’ dei cani

Ποιο είναι το κεντρικό γεγονός στο ολοκαίνουργιο βιβλίο του Ουμπέρτο Έκο; Στο δελτίο τύπου μπερδεύονται ο Γαριβάλδης, οι πολιτικές αλλαγές του τέλους του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, Μασόνοι, Καρμπονάροι, τα Πρωτοκόλλα των Σοφών της Σιών, εγκληματίες, «διαβολικές αδελφότητες και μαύρες λειτουργίες».

Μήπως είναι όλα ωραίες ιστορίες που «απομακρύνουν το νου του αναγνώστη

από το κεντρικό γεγονός»; Ο Έκο είναι πρωτίστως ένας από τους μεγαλύτερους Σημειολόγους του 20 αιώνα και ένας αληθινός διανοούμενος και δευτερευόντως συγγραφέας. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι μιλώντας για ένα σωρό ενδιαφέροντα πράγματα ο 80αχρονος ερμηνεύει ευθέως το παρών. Το αιώνιο σήμερα που στο κύλισμα του χρόνου αλλάζει μάσκες και ενδύματα αλλά τα συστατικά του παραμένουν ακριβώς ίδια. Τα ίδια πράγματα μας απασχολούν και στις ίδιες παγίδες θα ξαναπέσουμε είτε ως Γαριβαλδινοί του 19ου αιώνα, είτε ως Αθηναίοι του 21ου.

Το κλειδί είναι ένα πλαστό και δανεισμένο κείμενο. Τα συστατικά απλά. Ο κόσμος πρέπει να φανατίζεται κατά ενός συγκεκριμένου φανταστικά μεγάλου και μυστηριώδους εχθρού, για να μην προσέχει ούτε να αμφισβητεί ότι απεργάζονται γύρω του στην καθημερινότητα του. Χρειαζόμαστε πάντα λοιπόν έναν μυστηριώδη εχθρό σπουδαίο και επίφοβο για την πατρίδα και τη ζωή μας, μια συνομωσία και ως καρύκευμα διαχρονικές φρικιαστικά αγαπημένες κατηγορίες όπως αίμα παιδιών, σεξουαλικές διαστροφές και μια ποικιλία από τελετουργικούς φόνους. Και ένα εξ ίσου μυστηριώδες και τρομακτικό σκηνικό για το θέατρο των γεγονότων συμπληρώνει ιδανικά τα πάντα αγαπημένα από το κοινό υλικά. Στην περίπτωσή μας το εγκαταλειμμένο αρχαίο Εβραϊκό  Κοιμητήριο της Πράγας είναι ο κατάλληλος τόπος συνάντησης. Εκεί οι αποτρόπαιες υπάρξεις που διαχρονικά απεργάζονται το κακό των ανθρώπων, συμφωνούν για τους στόχους τους και καταγράφουν τις αποφάσεις τους σε ένα κείμενο.

Το ίδιο κείμενο που χρησιμοποιήθηκε εναντίων των Ιησουϊτών, χρησιμοποιείται αργότερα εναντίων των Γαριβαλδινών, των Μασόνων και στη συνέχεια επανεκδίδεται με τον τίτλο τα Πρωτοκόλλα των Σοφών της Σιών και οδηγεί στο Χιτλερικό ολοκαύτωμα. Το απλοϊκό αυτό κείμενο είναι πάντα διαθέσιμο και μια μικρή αλλαγή στο όνομα του «εχθρού» αρκεί για να ξεσηκώσει εκ νέου και να εκτονώσει ορδές αγανακτισμένων απλών ανθρώπων  ενώ η σκληρή τους πραγματικότητα θα διαμορφώνεται όπως πάντα έξω από το κάδρο της δημοσιότητας.

Και τότε , τι μένει αλήθεια να ελπίσουμε; Μπορεί κάτι να αλλάξει τον κόσμο, οι σπουδαίοι άνθρωποι, οι θεσμοί, ίσως οι ιδέες μπορούν τελικά  να αλλάξουν τον κόσμο;

Ο Εκο πλησιάζοντας πλέον το 80ο έτος της ζωής του μοιάζει να είναι αποκαρδιωμένος:   «Ο κόσμος δεν αλλάζει με ιδέες. Οι άνθρωποι με τις λίγες ιδέες έχουν λιγότερες πιθανότητες να σφάλλουν, ακολουθούν αυτό που κάνουν όλοι χωρίς να ενοχλούν κανέναν, και τα καταφέρνουν, πλουτίζουν, αποκτούν καλές θέσεις, γίνονται βουλευτές, τιτλούχοι, ονομαστοί άνθρωποι των γραμμάτων, ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι. Μπορεί να είναι κανείς ανόητος όταν οι υποθέσεις του πάνε τόσο καλά; Ο ανόητος είμαι εγώ, που θέλησα να χτυπηθώ με τους ανεμόμυλους».

Είναι όμως έτσι, ή είναι μια ακόμα μπλόφα του ευφυούς Ιταλού φίλου μας που όπως συνηθίζει πάντα θολώνει με νέους γρίφους τον αναγνώστη, περιμένοντας γελαστός να κλείσει παιχνιδιάρικα το μάτι σε όποιον καταφέρει να τον συναντήσει στην έξοδο του πνευματικού του λαβύρινθου;

 

Το Κοιμητήριο της Πράγας

Ουμπέρτο Έκο

Εκδόσεις Ψυχογιός.

Advertisements